Δέκα νέα στοιχεία εντάσσονται στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, εμπλουτίζοντας την καταγραφή παραδόσεων, εθίμων, τεχνών και πρακτικών που διατηρούνται και μεταδίδονται από γενιά σε γενιά.
Όπως ανακοίνωσε το υπουργείο Πολιτισμού, οι νέες εγγραφές πραγματοποιήθηκαν έπειτα από την επεξεργασία της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και τη γνωμοδότηση του αρμόδιου Συμβουλίου Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Με τις νέες προσθήκες, το Εθνικό Ευρετήριο αριθμεί πλέον 199 στοιχεία.
Η Ελλάδα υλοποιεί από το 2006 τη Σύμβαση της UNESCO του 2003 για τη διαφύλαξη της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Τα δέκα νέα στοιχεία
Στο Εθνικό Ευρετήριο εντάσσονται η Λιτανεία της Ιερής Εικόνας της Παναγίας της Βουλκανιώτισσας, η Κουλουρία του Αρχάγγελου Ρόδου, η Παραδοσιακή Ζουπανιώτικη Τέχνη της Πέτρας, ο Καβοντορίτικος χορός, το Κόλι Καβύλης Έβρου, οι Λαζαρίνες Λιβαδιάς Σερρών, το Πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής στους Καλαρρύτες Ιωαννίνων, τα Σεργιάνια στην Κρανιά Καρδίτσας, η δημόσια αναπαράσταση του εθίμου «Καλογιάννια» των Σαρακατσάνων στην Περιφερειακή Ενότητα Ροδόπης και το Πασχαλινό Έθιμο της Ροδάνης στη συνοικία Απόζαρι του Δήμου Καστοριάς.
Η λιτανεία της Παναγίας της Βουλκανιώτισσας
Η Λιτανεία της Ιερής Εικόνας της Παναγίας της Βουλκανιώτισσας πραγματοποιείται κάθε χρόνο τη νύχτα της 19ης προς την 20ή Σεπτεμβρίου. Σύμφωνα με την παράδοση, συνδέεται με τη διάσωση κατοίκων της περιοχής από λοιμό τον 17ο ή 18ο αιώνα.
Η πομπή καλύπτει περίπου 20 χιλιόμετρα και πραγματοποιείται καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας. Η κάθοδος ξεκινά από την Ιερά Μονή Βουλκάνου στη μία μετά τα μεσάνυχτα και καταλήγει στις 10 το πρωί στη Μεσσήνη, όπου η εικόνα παραδίδεται από τον ηγούμενο στον Μητροπολίτη Μεσσηνίας.
Ακολουθεί λιτανεία στην πόλη της Μεσσήνης και η εικόνα ενθρονίζεται στο Μετόχι της Ζωοδόχου Πηγής, σηματοδοτώντας την έναρξη του ιστορικού εμπορικού πανηγυριού, που διαρκεί εννέα ημέρες.
Η Κουλουρία του Αρχάγγελου Ρόδου
Η κουλουρία αποτελεί παραδοσιακό τοπικό ζυμαρικό που προσφέρεται ως πρώτο πιάτο στο γαμήλιο τραπέζι στον Αρχάγγελο Ρόδου.
Τις ημέρες πριν από τον γάμο, συγγενείς του ζευγαριού συγκεντρώνονται στο σπίτι της νύφης και οι γυναίκες πλάθουν την κουλουρία, συνοδεύοντας τη διαδικασία με τραγούδια και ευχές. Στη συνέχεια, την απλώνουν σε πανιά στις ταράτσες των σπιτιών για να στεγνώσει.
Την ημέρα του γάμου μαγειρεύεται σε μεγάλα καζάνια με ζωμό κρέατος και σερβίρεται με λίγο τριμμένο τυρί.
Η Ζουπανιώτικη τέχνη της πέτρας
Η Παραδοσιακή Ζουπανιώτικη Τέχνη της Πέτρας αποτελεί πρακτική τεχνογνωσία και δεξιότητα που αφορά τη λατόμευση, τη λιθοξοϊκή και τη δόμηση με πέτρα.
Η παράδοση συνδέεται με τα μαστοροχώρια της περιοχής του Βοΐου Κοζάνης και συνεχίζεται μέχρι σήμερα από τους εναπομείναντες τεχνίτες στον Πεντάλοφο, τον Βυθό, το Δίλοφο και τον Αυγερινό.
Η τέχνη διατηρείται παράλληλα στη συλλογική μνήμη των τοπικών κοινοτήτων και αποτυπώνεται στα πολυάριθμα έργα που έχουν δημιουργηθεί. Αποτελεί στοιχείο τοπικής ταυτότητας και υπερηφάνειας, όπως αποτυπώνεται και στην τοπική ρήση «Πέτρα είχαμι, πέτρα δουλέψαμι».
Ο Καβοντορίτικος χορός
Ο Καβοντορίτικος χορός αποτελεί χαρακτηριστικό στοιχείο της παραδοσιακής μουσικοχορευτικής παράδοσης της Νότιας Εύβοιας και χορεύεται στην περιοχή του Καβοντόρου και της Καρυστίας.
Στον χορό συμμετέχουν άνδρες και γυναίκες, ενώ η μουσική του μπορεί να αποδίδεται με βιολί, λαούτο, τσαμπούνα, τουμπί, καβοντορίτικη λύρα και φύλλο.
Πρόκειται για απλό και λιτό χορό, ο οποίος συνοδεύεται κατά βάση από οργανική μελωδία. Σε ορισμένες περιπτώσεις η μουσική μπορεί να συνοδεύεται και από τραγούδι, με αρβανίτικο ή ελληνικό στίχο.
Το «Κόλι» της Καβύλης Έβρου
Το «Κόλι» είναι ανδρικό αγερμικό δρώμενο του Δωδεκαημέρου που πραγματοποιείται στην Καβύλη Έβρου στις 24 και 25 Δεκεμβρίου.
Πρόκειται για τα παραδοσιακά κάλαντα της κοινότητας, τα οποία ψάλλονται από νέους της Καβύλης με τη συνοδεία μουσικών οργάνων, με σκοπό την εξασφάλιση της ευετηρίας και της καλής συγκομιδής.
Οι Λαζαρίνες της Λιβαδιάς Σερρών
Το Σάββατο του Λαζάρου, νεαρά κορίτσια φορούν παραδοσιακές νυφιάτικες φορεσιές και επισκέπτονται σε ομάδες τα σπίτια του χωριού, τραγουδώντας παινέματα για το πρωτότοκο παιδί κάθε οικογένειας.
Τις ομάδες συνοδεύουν αγόρια που μεταφέρουν ανθοστολισμένο καλάθι. Η αρχηγός κάθε ομάδας, η «Μπογιάντσος», παίρνει από τη νοικοκυρά το φιλοδώρημα, ενώ στο καλάθι τοποθετούνται αλεύρι και αυγά.
Την Κυριακή των Βαΐων, οι Λαζαρίνες ρίχνουν βάγια στο ποτάμι. Εκείνη της οποίας το βάι θα περάσει τα υπόλοιπα αποκτά τον τίτλο της «κουμπάρας» και κάνει το τραπέζι στις υπόλοιπες την ημέρα του Πάσχα.
Το πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής στους Καλαρρύτες
Το πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής πραγματοποιείται κάθε χρόνο στις 26 Ιουλίου. Μετά τη λειτουργία στον ναΐσκο, που βρίσκεται σε σπηλιά περίπου έξι χιλιόμετρα από τους Καλαρρύτες Ιωαννίνων και σε υψόμετρο 1.740 μέτρων, ακολουθεί γλέντι στην περιοχή «Λιβάδι».
Το βράδυ το πανηγύρι μεταφέρεται στην πλατεία του χωριού. Οι κάτοικοι συνδέουν το έθιμο με θαύμα της Αγίας Παρασκευής για τη σωτηρία και τον πολλαπλασιασμό κοπαδιού.
Το πανηγύρι συνδέεται με τη μετακινούμενη κτηνοτροφία, η οποία αποτέλεσε βασικό στοιχείο της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της κοινότητας, και διατηρεί τη μνήμη του ποιμενικού βίου και της εποχικής μετακίνησης ανθρώπων και ζώων στα ορεινά βοσκοτόπια.
Τα Σεργιάνια στην Κρανιά Καρδίτσας
Το Σεργιάνι στην Κρανιά Καρδίτσας είναι τελετουργικός γυναικείος χορός των Καραγκούνηδων, ο οποίος πραγματοποιείται τις Απόκριες και το Πάσχα χωρίς μουσικά όργανα, με τις γυναίκες να τραγουδούν συλλογικά.
Στο παρελθόν αποτελούσε μία από τις ελάχιστες μορφές παρουσίας και έκφρασης των γυναικών στη δημόσια ζωή της κοινότητας. Σήμερα εξακολουθεί να διατηρείται ζωντανό και να συμμετέχουν σε αυτό και νεότερες γυναίκες.
Τα «Καλογιάννια» των Σαρακατσάνων
Τα «Καλογιάννια» πραγματοποιούνται κάθε χρόνο στις 24 Ιουνίου στον υπαίθριο Παραδοσιακό Μουσειακό Οικισμό των Σαρακατσάνων στην Περιφερειακή Ενότητα Ροδόπης.
Πρόκειται για δημόσια αναπαράσταση τελετουργίας λαϊκής λατρείας προς τιμήν του Ιωάννη του Προδρόμου, την οποία τελούσαν κατά το παρελθόν Σαρακατσάνοι της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, οι οποίοι μετακινούνταν σε περιοχές κοντά στην Κωνσταντινούπολη.
Η Ροδάνη στο Απόζαρι Καστοριάς
Το Πασχαλινό Έθιμο της Ροδάνης πραγματοποιείται στη συνοικία Απόζαρι του Δήμου Καστοριάς. Κεντρικό στοιχείο είναι η ροδάνη, μια ξύλινη χειροποίητη κατασκευή σε μορφή περιστρεφόμενης κούνιας με καθίσματα, η οποία τοποθετείται στην κεντρική πλατεία της συνοικίας.
Το «γύρισμα» της ροδάνης ξεκινά τη Μεγάλη Πέμπτη, διακόπτεται τη Μεγάλη Παρασκευή, συνεχίζεται το Μεγάλο Σάββατο και ολοκληρώνεται την Κυριακή του Θωμά. Τα τελευταία χρόνια η λειτουργία της παρατείνεται για ακόμη δύο εβδομάδες.
Στα καθίσματα της ροδάνης κάθονται κάτοικοι της συνοικίας, νεότεροι και μεγαλύτεροι, αλλά και επισκέπτες, διατηρώντας ζωντανό ένα έθιμο που αποτελεί μέρος των πασχαλινών εορτασμών της περιοχής.
Μενδώνη: «Πλούτος της άυλης πολιτιστικής μας κληρονομιάς»
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη δήλωσε ότι με τις νέες εγγραφές ενισχύεται η προσπάθεια του υπουργείου για την καταγραφή, τη διαφύλαξη και την ανάδειξη της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.
Όπως ανέφερε, κάθε νέο στοιχείο αποτυπώνει μια διαφορετική έκφραση της πολιτιστικής ταυτότητας, καθώς και γνώσεις, δεξιότητες, πρακτικές και τη συλλογική μνήμη των κοινοτήτων που τα διατηρούν και τα μεταδίδουν από γενιά σε γενιά.
Η υπουργός υπογράμμισε επίσης τη σημασία της συνεργασίας με τις τοπικές κοινωνίες και τους φορείς τους, ώστε η άυλη πολιτιστική κληρονομιά να παραμένει ζωντανή και να αποτελεί μέρος της σύγχρονης κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής, αλλά και πηγή έμπνευσης για τη σύγχρονη δημιουργία.
