Το θέμα μπορεί να ξενίσει. Ομως δεν είναι μικρής σημασίας ή περιορισμένου ενδιαφέροντος. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται ορισμένες αποφάσεις και στη σύγχρονη προσέγγιση που απαιτείται και, δυστυχώς, παρακάμπτεται. Μία αναδρομή στο παρελθόν. Το τελευταίο μάθημα που έδωσα για το πτυχίο μου στη Φυσική ήταν η Μετεωρολογία. Μεγάλο βάσανο! Γνωρίζουμε όλοι πόσο δύσκολο εγχείρημα είναι η πρόβλεψη του καιρού· οι μετεωρολόγοι συχνά ερίζουν δημόσια για το πότε θα βρέξει ή θα χιονίσει. Η πρόγνωση του καιρού εδράζεται σε εκτεταμένα και σύνθετα μοντέλα, που έχουν βάση τους τα ανώτερα Μαθηματικά, ∆ιαφορικό και Ολοκληρωτικό Λογισμό, Θεωρία των Πιθανοτήτων και τα συναφή.
Η Μετεωρολογία είναι μια «υπολογιστική» επιστήμη, που μετατρέπει φυσικούς νόμους σε μαθηματικά μοντέλα.
Γιατί τα λέμε όλα αυτά; Τι μας έπιασε ξαφνικά με τον καιρό; Πρόσφατα το υπουργείο Παιδείας αποφάσισε ότι τα Τμήματα Φυσικής εντάσσονται και στο 3ο Επιστημονικό Πεδίο από τις Πανελλαδικές του 2027, χωρίς να εξεταστούν στα Μαθηματικά! Οι υποψήφιοι του 3ου Πεδίου εξετάζονται σε Φυσική, Χημεία και Βιολογία, αλλά δεν διδάσκονται Μαθηματικά στη Γ’ Λυκείου· τα Μαθηματικά σταματούν στη Β’ Λυκείου.
Η απόφαση αιτιολογείται από το γεγονός ότι πάνω από τις μισές θέσεις στα πανεπιστημιακά τμήματα μένουν κενές, οπότε για να καλυφθούν γίνεται η «αβαρία» να μπαίνουν σε αυτά υποψήφιοι χωρίς να εξετάζονται στα Μαθηματικά. Μάλιστα, το αίτημα υποστηρίχθηκε από τους πλέον επαΐοντες, δηλαδή τους επικεφαλής των τμημάτων της Φυσικής στα Πανεπιστήμια.
Να συμπληρώνονται τα κενά, δηλαδή, κι ας γίνεται έκπτωση στο γνωστικό επίπεδο. Αλλωστε τα κενά ψαλιδίζουν τις επιδοτήσεις για τα ΑΕΙ.
Και το υπουργείο τους έκανε το χατίρι…
Θα προσπαθήσουμε σε χρόνο dt (χρόνος με μαθηματική απόδοση…) να δούμε τις παρενέργειες από την απόφαση διαζυγίου των Μαθηματικών από τη Φυσική.
Πρώτη παρενέργεια, θα έχουμε φοιτητές δύο ταχυτήτων: αυτούς που μπαίνουν από τον δεύτερο κύκλο σπουδών, που εξετάζονται στα Μαθηματικά και προετοιμάζονται και φροντιστηριακά, και αυτούς που θα έρθουν από τον τρίτο κύκλο, χωρίς επαρκείς γνώσεις Μαθηματικών. Το χάσμα θα είναι καθοριστικό για τη συνέχεια. Πολλοί επιτυχόντες του τρίτου κύκλου θα εγκαταλείψουν γρήγορα τον μαραθώνιο σπουδών.
∆εύτερη παρενέργεια: θα αυξηθεί η πίεση για την έκπτωση στο επίπεδο σπουδών. Πολλά τμήματα θα βάλουν νερό στο κρασί τους για να αμβλύνουν τις ανισότητες και να λειάνουν τις δυσκολίες. Επιπλέον, οι καλύτεροι στη βαθμολογία του τρίτου κύκλου θα επιλέξουν τις καλύτερες σχολές, ενώ η Φυσική θα είναι δεύτερη ή τρίτη επιλογή, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την «εισαγωγή» των ανισοτήτων που περιγράφουμε από το πρώτο κιόλας εξάμηνο.
Ομως το εγχείρημα «Φυσική χωρίς Μαθηματικά» αποτελεί και μια πρωτοτυπία (προς το χειρότερο) σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Πουθενά, σε καμιά χώρα-μέλος της Ε.Ε., δεν συναντάμε τέτοια πατέντα. Αντίθετα, όχι μόνο απαιτούνται γνώσεις Μαθηματικών για την παρακολούθηση των προπτυχιακών προγραμμάτων, αλλά και ενισχυμένα Μαθηματικά από το Λύκειο ως προϋπόθεση εισαγωγής. Αυστηρές οι προδιαγραφές σε Γαλλία, Γερμανία, ενώ στην Ισπανία απαιτείται ισχυρό προφίλ Λυκείου σε Μαθηματικά, Φυσική και Χημεία και οι βαθμοί στα Μαθηματικά μοριοδοτούνται ειδικά για εισαγωγή στη Φυσική.
Η απόφαση αυτή, γενικότερα μιλώντας, λαμβάνεται «ενάντια στο κύμα», ενάντια δηλαδή στην τάση ενοποίησης γνώσεων και γνωστικών αντικειμένων και όχι του αυθαίρετου διαχωρισμού τους. Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης γίνεται ακόμα πιο αδιανόητος αυτός ο διαχωρισμός. Αλλωστε η ίδια η τεχνητή νοημοσύνη είναι μια μαθηματική-υπολογιστική μεθοδολογία που διαπερνά οριζόντια όλα τα επιστημονικά πεδία. Εχει τις ρίζες της στα Μαθηματικά, τη Φυσική, τη Βιολογία και λειτουργεί ενοποιώντας αυτά τα πεδία, μέσω κυρίως μαθηματικών εργαλείων. Αλλά και οι επιστήμες Υγείας, η Βιολογία απαιτούν σήμερα περισσότερη μαθηματική επάρκεια απ’ ό,τι στο παρελθόν.
Συνεπώς ο διαχωρισμός Φυσικής και Μαθηματικών είναι και προβληματικός παιδαγωγικά και αναχρονιστικός επιστημονικά. Με την τεχνητή τους αποσύνδεση το μήνυμα που μεταδίδει στους μαθητές είναι ότι τα εργαλεία μπορούν να αντικατασταθούν από «έννοιες» αλλά και να ενισχύσουν την τάση ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να κάνει την αναπλήρωση των κενών με copy-paste… Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και της σύγκλισης των επιστημών ο διαχωρισμός της Φυσικής από τα Μαθηματικά δεν είναι ένδειξη εκσυγχρονισμού· είναι ένδειξη ρήξης με τον τρόπο που παράγεται σήμερα η επιστημονική γνώση.
Οπότε επανέρχομαι στην αρχική διαπίστωση. Αν μισό αιώνα πριν η Μετεωρολογία ήταν αδιανόητο να εξελιχθεί χωρίς ανώτερα Μαθηματικά, τι πρέπει να προσδοκούμε για το σήμερα ή το αύριο; Πώς μπορεί κάποιος να φτάσει στο τέλος της τετραετούς προπτυχιακής φοίτησης στο Φυσικό Τμήμα, χωρίς την αφετηρία των Μαθηματικών; ∆εν μιλάμε βέβαια για τις κατευθύνσεις της Πληροφορικής με τα παρακλάδια της σε όλα τα γνωστικά πεδία. Εχει μεγάλο ενδιαφέρον να μάθουμε ποιοι εισηγήθηκαν στο υπουργείο Παιδείας μια τέτοια «λύση».
Πώς η πολιτική ηγεσία την αποδέχθηκε, πώς τα επιτελεία των παιδαγωγών την προώθησαν.
∆εν άκουσα επίσης κάποιες, έστω λίγες, φωνές από τους εκπροσώπους του αντιπολιτευτικού φάσματος γι’ αυτό ούτε από τους συνδικαλιστές του χώρου. Μικρή «λεπτομέρεια» όλο αυτό μπροστά στο μεγάλο εκπαιδευτικό έλλειμμα, όμως ενδεικτική της νοοτροπίας και της άρνησης να συγχρονιστούμε με τη δυναμική των πραγμάτων, γενικότερα.
Κυριακάτικη Απογευματινή
