Τα περιστατικά βίας είναι υπαρκτά και ορισμένες μορφές παραβατικότητας ανησυχούν. Όμως η αδιάκοπη αναπαραγωγή τους από την τηλεόραση και το διαδίκτυο δημιουργεί συχνά την εικόνα μιας κοινωνίας σε γενικευμένη αποσύνθεση. Ανοίγεις την τηλεόραση το πρωί και βλέπεις μια δολοφονία. Το μεσημέρι μια ληστεία. Το βράδυ έναν ξυλοδαρμό ανηλίκων. Μια διάρρηξη και μια οικογενειακή τραγωδία, επαναλαμβανόμενα σε αργή κίνηση, με δραματική μουσική και τίτλους που στάζουν τρόμο. Στο τέλος της ημέρας ο πολίτης δεν αισθάνεται απλώς ενημερωμένος. Νιώθει πολιορκημένος.
Έχει, όμως, πράγματι εκτοξευθεί η εγκληματικότητα στην Ελλάδα; Η έντιμη απάντηση δεν χωρά σε ένα εύκολο «ναι» ή «όχι». Τα επίσημα δεδομένα δεν περιγράφουν μια ομοιόμορφη έκρηξη όλων των αδικημάτων. Διαφορετικές μορφές εγκλήματος ακολουθούν ποικίλες πορείες, ενώ οι καταγραφές επηρεάζονται από τις καταγγελίες, τον τρόπο αστυνομικής αποτύπωσης και τις αλλαγές στη νομοθεσία. Ακόμη και η ευρωπαϊκή στατιστική υπηρεσία προειδοποιεί ότι οι αριθμοί των καταγεγραμμένων εγκλημάτων δεν ταυτίζονται πάντοτε με την πραγματική έκταση του φαινομένου.
Υπάρχουν, βεβαίως, ανησυχητικές εστίες. Η ενδοοικογενειακή βία, η νεανική παραβατικότητα, οι οργανωμένες εγκληματικές ομάδες, η διακίνηση ναρκωτικών και ορισμένες ιδιαίτερα σκληρές επιθέσεις. Στην Ευρώπη καταγράφεται επίσης μακροχρόνια άνοδος στις δηλώσεις σεξουαλικής βίας, η οποία συνδέεται όχι μόνο με περισσότερα περιστατικά αλλά και με μεγαλύτερη προθυμία των θυμάτων να απευθυνθούν στις Αρχές. Αντίθετα, παραδείγματος χάρη το 2024 οι κλοπές, οι ληστείες και οι διαρρήξεις μειώθηκαν συνολικά στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε σχέση με τα προηγούμενα έτη. Οι αιτίες της παραβατικότητας είναι σύνθετες. Η οικονομική ανασφάλεια, η κοινωνική απομόνωση, η διάλυση οικογενειακών δεσμών, η εξάρτηση από ουσίες, η εύκολη πρόσβαση στη βία μέσω του διαδικτύου και η αίσθηση ατιμωρησίας μπορούν να λειτουργήσουν σωρευτικά. Καμία, όμως, σοβαρή ανάλυση δεν επιτρέπει τη βολική απόδοση του εγκλήματος σε μία μόνο κοινωνική ομάδα ή σε έναν μοναδικό παράγοντα.
Το δεύτερο μισό της αλήθειας βρίσκεται στις οθόνες. Έρευνα για τα ελληνικά δελτία ειδήσεων έχει επισημάνει ότι τα Μέσα αποτελούν για μεγάλο μέρος του κοινού τη βασική πηγή πληροφόρησης γύρω από το έγκλημα. Όταν, λοιπόν, ένα περιστατικό μεταδίδεται δεκάδες φορές, ο θεατής δεν μετρά τις υποθέσεις. Μετρά τις επαναλήψεις. Το έγκλημα προσφέρει αγωνία, εικόνα, σύγκρουση και τηλεθέαση. Η ψύχραιμη στατιστική, αντιθέτως, δεν φωνάζει και δύσκολα γίνεται εντυπωσιακό θέαμα.
Η Ελλάδα αντιμετωπίζει πραγματικά προβλήματα ασφάλειας και εγκληματικότητας. Δεν είναι, όμως, μια χώρα που ολόκληρη νοσεί. Ασθενεί και η ενημέρωση όταν μετατρέπει την ανθρώπινη τραγωδία σε καθημερινό θέαμα και τον φόβο σε εμπορεύσιμο προϊόν. Γιατί μια κοινωνία δεν διαλύεται μόνο όταν αυξάνεται η βία. Διαλύεται και όταν πεισθεί ότι πίσω από κάθε πόρτα κρύβεται ένας εγκληματίας και δίπλα σε κάθε άνθρωπο ένας πιθανός εχθρός.
