Το σύνθηµα «From the river to the sea» («Από τον ποταµό µέχρι τη θάλασσα») ακούγεται συχνά από µερίδα ακτιβιστών. Είναι συµπλήρωµα ενός άλλου, ευρύτερου αιτήµατος, του «Free Palestine». Τι πιστεύουν όµως οι ίδιοι οι Παλαιστίνιοι, µετά τα τρία χρόνια από το µακελειό της εισβολής της Χαµάς στο Ισραήλ, το δράµα των κατοίκων της Γάζας, την ανάφλεξη στην ευρύτερη περιοχή -µε τον πόλεµο ΗΠΑ – Ιράν να πυροδοτεί γεωπολιτική και ενεργειακή αβεβαιότητα-, το διπλωµατικό αδιέξοδο και το κύµα διαδηλώσεων κυρίως στην Ευρώπη; Μήπως η φωνή τους συχνά υποχωρεί πίσω από όλους όσοι διατείνονται ότι τους εκπροσωπούν; Από την άποψη αυτή έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον η παρουσίαση έρευνας του Arab Barometer, στις 2 Οκτωβρίου 2026. Το βασικό της µήνυµα είναι σαφές: η προτίµηση για δύο κράτη επιβιώνει και ενισχύεται, ακόµη και στη Γάζα.
Η παρουσίαση βασίζεται κυρίως σε συνεντεύξεις που πραγµατοποιήθηκαν στις 8-26 Οκτωβρίου 2025, µε 1.655 ενήλικους: 855 στη Γάζα και 800 στη ∆υτική Οχθη. Οι προσωπικές συνεντεύξεις στη Γάζα έγιναν σε καταλύµατα και καταυλισµούς εκτοπισµένων. Το αποτέλεσµα; Συνολικά, το 59% επέλεξαν τη λύση δύο κρατών. Στη ∆υτική Οχθη το ποσοστό ανέβηκε από 49% το 2023 σε 56% το 2025. Στη Λωρίδα της Γάζας η αύξηση ήταν µεγαλύτερη: από 54% σε 64%. Η περιοχή που υπέστη τη µεγαλύτερη καταστροφή εµφάνισε, εποµένως, την ισχυρότερη προτίµηση γι’ αυτή την πολιτική διέξοδο. Οι νέοι 18-29 ετών κάλυψαν την προηγούµενη απόσταση που τους χώριζε από τους µεγαλύτερους ως προς την υποστήριξη των δύο κρατών.
Στο σηµείο αυτό, ας σηµειωθεί ότι αντίθεση στη λύση των δύο κρατών -ενός παλαιστινιακού και ενός ισραηλινού- εκφράζει όχι µόνο η ηγεσία της Χαµάς, αλλά και η κυβέρνηση Νετανιάχου, µε ακραίες µάλιστα φωνές να υποστηρίζουν την άλλη άποψη, την πλήρη εξάλειψη ακόµα και της αυτονοµίας των Παλαιστινίων…
Η διάθεση συµβιβασµού, που αποτυπώνεται στην έρευνα, συνυπάρχει µε δυσπιστία προς τις ηγεσίες. Μόλις 23% στη ∆υτική Οχθη εµπιστεύονταν τη διακυβέρνηση της Παλαιστινιακής Αρχής και περίπου ένας στους τρεις στη Γάζα την κυβέρνηση υπό τη Χαµάς. Η κοινωνική προτίµηση για πολιτική διευθέτηση δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη εµπιστοσύνη στους σηµερινούς κυβερνώντες. Αυτό συντείνει στη διεύρυνση του χάσµατος ανάµεσα στο τι πραγµατικά επιθυµούν οι Παλαιστίνιοι και πόσο εφικτή είναι µια πολιτική λύση εξαιτίας της στάσης των πολιτικών εκπροσώπων τους.
Ας δούµε όµως ορισµένα σηµαντικά συµπεράσµατα από την έρευνα. Το πρώτο είναι ότι καταρρίπτεται η εντύπωση -ενισχυµένη από στοχευµένη επικοινωνιακή «καταιγίδα», κυρίως µέσω των social media- ότι η εξαφάνιση του Ισραήλ και η δηµιουργία ενός και µόνο παλαιστινιακού κράτους είναι αυτονόητη παλαιστινιακή επιθυµία. Αυτό δεν σηµαίνει ότι κάθε διαδηλωτής που φωνάζει «Free Palestine» απορρίπτει εξ ορισµού τα δύο κράτη. Το αίτηµα ελευθερίας δεν προσδιορίζει από µόνο του κρατική αρχιτεκτονική. Κάποιοι όµως το συσχετίζουν και µάλιστα µε ισχυρές δόσεις αντισηµιτισµού… Υπάρχουν βεβαίως τα βάσιµα επιχειρήµατα του κατακερµατισµού και της κατάληψης παλαιστινιακών εδαφών, των πολιτικών των εποικισµών, των δικαιωµάτων των προσφύγων. Αυτά τα «αγκάθια» δεν αναιρούνται από την έρευνα. Αυτό που αναδεικνύεται είναι πως, παρά τα τεράστια εµπόδια, η πλειονότητα εξακολουθεί να προτιµά τη διευθέτηση δύο κρατών. Από την άποψη αυτή, το κύµα αλληλεγγύης προς τους Παλαιστίνιους δεν µπορεί να αγνοεί αυτήν την επιλογή.
Το δεύτερο συµπέρασµα αφορά το κενό πολιτικής εκπροσώπησης, ένθεν κι ένθεν, για την προώθηση της λύσης των δύο κρατών. Ο Νετανιάχου απορρίπτει ρητά την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους -µένει να φανεί αν θα υπάρχουν µετατοπίσεις µετά τις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου στο Ισραήλ. Ανένδοτη και η Χαµάς, που έχει δεχθεί κράτος στα όρια του 1967 ως φόρµουλα εθνικής συναίνεσης, χωρίς αναγνώριση του Ισραήλ και χωρίς εγκατάλειψη της αξίωσης για ολόκληρη την Παλαιστίνη. Αυτή η θέση απέχει παρασάγγας από την αποδοχή µιας οριστικής ειρήνης µεταξύ δύο αναγνωρισµένων κρατών.
Τρίτον, η κρίση εµπιστοσύνης των Παλαιστινίων προς τις ηγεσίες τους, τόσο στη ∆υτική Οχθη όσο και στη Γάζα, δεν µπορεί να αγνοείται και να αποσιωπάται από το κύµα αλληλεγγύης προς τους Παλαιστίνιους. Οσο αυτό παραλείπεται, επειδή δυσκολεύει µια απλουστευτική αφήγηση, οι Παλαιστίνιοι στερούνται τη δυνατότητα να ακουστούν. Εµφανίζονται ως ενιαίο σώµα πίσω από οργανώσεις, που δεν διαθέτουν πλέον λευκή επιταγή στις επιλογές τους. Η κριτική στη Χαµάς ή στην Παλαιστινιακή Αρχή δεν µειώνει τα δικαιώµατα των Παλαιστινίων ούτε δικαιολογεί τη βία εναντίον τους. Η υπεράσπιση αυτών των δικαιωµάτων περιλαµβάνει την ελευθερία τους να απαιτούν λογοδοσία, διαφορετική ηγεσία και διαφορετική στρατηγική.
Τα ευρήµατα της δηµοσκόπησης της Arab Barometer προφανώς δεν έχουν να κάνουν µε ζητήµατα συνόρων, ασφάλειας και προσφύγων. Αποκαλύπτουν όµως µια κοινωνική βάση πάνω στην οποία θα µπορούσε να στηριχθεί µια πολιτική προσπάθεια. Οσοι µιλούν για ειρήνη και αλληλεγγύη οφείλουν να ξεκινήσουν από αυτή την πραγµατικότητα: οι ίδιοι οι Παλαιστίνιοι εξακολουθούν πλειοψηφικά να ζητούν µια διέξοδο δύο κρατών…
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
