Ρεπορταζ: Τρύφωνας Ιωαννίδης
Η νέα ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών για τη μουσουλμανική μειονότητα στη Θράκη, με αιχμή το ζήτημα των μουφτήδων, ανακινεί ένα γνώριμο θέμα με σαφή πολιτική διάσταση. Η Άγκυρα επαναφέρει για ακόμη μία φορά το αίτημα η θρησκευτική ηγεσία της μειονότητας να εκλέγεται από τους ίδιους τους μειονοτικούς πολίτες και όχι να διορίζεται από το ελληνικό κράτος, ενώ η Αθήνα απαντά ότι δεν τίθεται θέμα εκλογής, καθώς ο θεσμός του μουφτή εντάσσεται στην έννομη τάξη και δεν ρυθμίζεται διαφορετικά από τη Συνθήκη της Λωζάννης.
Στη Θράκη λειτουργούν τρεις επίσημες μουφτείες, σε Κομοτηνή, Ξάνθη και Διδυμότειχο, με μουφτήδες που ορίζονται από το κράτος. Ο ρόλος τους δεν είναι μόνο θρησκευτικός, αλλά περιλαμβάνει και δικαστικές αρμοδιότητες σε ζητήματα οικογενειακού και αστικού δικαίου για όσους το επιλέγουν, στο πλαίσιο της Σαρίας, η οποία από το 2017 εφαρμόζεται προαιρετικά. Από τη δεκαετία του 1990, ωστόσο, έχει διαμορφωθεί ένα παράλληλο σχήμα με πρόσωπα που αυτοπροσδιορίζονται ως «εκλεγμένοι» μουφτήδες, χωρίς θεσμική αναγνώριση.
Οι περιπτώσεις του Ιμπραήμ Σερήφ στην Κομοτηνή και του Αχμέτ Μετέ στην Ξάνθη -ο οποίος απεβίωσε το 2022 και τον διαδέχθηκε ο Μουσταφά Τραμπά– αποτυπώνουν αυτήν τη διπλή πραγματικότητα. Οι δύο ψευδομουφτήδες αποτέλεσαν επί σειρά ετών σημεία αναφοράς για ένα τμήμα της μειονότητας, διατηρώντας σημαντική επιρροή στο εσωτερικό της, ενώ παράλληλα έχουν καταγραφεί οι στενές και συχνές επαφές τους με την Άγκυρα, στοιχείο που τους προσδίδει και έναν ευρύτερο πολιτικό ρόλο. Η παρουσία τους διατηρείται στον χρόνο και συνοδεύεται κατά περιόδους από παρεμβάσεις που υπερβαίνουν το στενά θρησκευτικό πεδίο.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ελληνική πλευρά επιμένει ότι ο μουφτής δεν είναι απλώς ένας θρησκευτικός λειτουργός αλλά θεσμικό πρόσωπο με συγκεκριμένες αρμοδιότητες, γεγονός που καθιστά τη διαδικασία επιλογής του μέρος της δημόσιας διοίκησης. Παράλληλα, επισημαίνει ότι και στην Τουρκία οι αντίστοιχοι θρησκευτικοί λειτουργοί διορίζονται και δεν εκλέγονται.
Ιδιαίτερο βάρος απέκτησε αυτήν τη φορά η τοποθέτηση της επίσημης Μουφτείας Κομοτηνής, η οποία με δημόσια ανάρτησή της απαντά ευθέως στην τουρκική επιχειρηματολογία. Όπως σημειώνει, η Ελλάδα αποτελεί τη μόνη ευρωπαϊκή χώρα όπου ο θεσμός της μουφτείας λειτουργεί εντός της έννομης τάξης, παρέχοντας τη δυνατότητα εφαρμογής του ισλαμικού δικαίου σε όσους το επιθυμούν. Κύκλοι κοντά στην επίσημη μουφτεία επισημαίνουν ότι από θρησκευτική άποψη δεν τίθεται ζήτημα ως προς τον διορισμό μουφτή από μη μουσουλμανικό κράτος, εφόσον το πρόσωπο διαθέτει τα αναγκαία προσόντα και κύρος. Η επισήμανση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς επιχειρεί να απαντήσει σε επιχειρήματα που διατυπώνονται από την τουρκική πλευρά. Την ίδια στιγμή, η πρόσφατη αντίδραση της Άγκυρας στην αναγνώριση των αλεβιτών στη Θράκη δείχνει ότι τα ζητήματα που αφορούν τη μειονότητα επανέρχονται συστηματικά στο προσκήνιο. Σε αυτό το περιβάλλον, η παρουσία των ψευδομουφτήδων εξακολουθεί να επηρεάζει σε έναν βαθμό τόσο τη λειτουργία της μειονότητας όσο και το ευρύτερο πλαίσιο των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Εφημερίδα Απογευματινή
