Πριν συνδεθεί με τους εργατικούς αγώνες, η Πρωτομαγιά ήταν γιορτή της Άνοιξης και της αναγέννησης της φύσης. Τον Μάιο του 1886, όμως, οι αιματηρές κινητοποιήσεις των εργατών στο Σικάγο τη μετέτρεψαν σε παγκόσμιο σύμβολο διεκδίκησης, με κεντρικό αίτημα την καθιέρωση του οκταώρου.
Η Πρωτομαγιά έχει καθιερωθεί ως ημέρα απεργίας και όχι απλής αργίας, καθώς συνδέεται ιστορικά με τους αγώνες του εργατικού κινήματος.
Από το Σικάγο ξεκίνησε το παγκόσμιο σύμβολο
Η 1η Μαΐου ως εργατική ημέρα μνήμης συνδέεται με τα γεγονότα του Σικάγου το 1886. Εκείνη την περίοδο, το κανονιστικό πλαίσιο για την εργασία στις ΗΠΑ ήταν ιδιαίτερα περιορισμένο, ενώ οι εργαζόμενοι διεκδικούσαν τη θεσμοθέτηση του οκταώρου. Την 1η Μαΐου 1886 εργατικές οργανώσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες ξεκίνησαν κινητοποιήσεις με κεντρικό αίτημα τις οκτώ ώρες εργασίας. Στο Σικάγο πραγματοποιήθηκε μία από τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις, με δεκάδες χιλιάδες εργαζομένους να συμμετέχουν στις κινητοποιήσεις. Σύμφωνα με το PBS, περίπου 80.000 εργάτες διαδήλωσαν εκείνη την ημέρα στο Σικάγο, ενώ η κινητοποίηση εντάχθηκε σε ένα ευρύτερο απεργιακό κύμα στις ΗΠΑ.
Η αιματηρή κλιμάκωση
Η ένταση κορυφώθηκε στις 3 Μαΐου 1886, έξω από το εργοστάσιο McCormick Reaper Works στο Σικάγο. Κατά τη διάρκεια επεισοδίων ανάμεσα σε απεργούς και απεργοσπάστες, η αστυνομία επενέβη βίαια, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν εργάτες και να τραυματιστούν πολλοί ακόμη. Την επόμενη ημέρα, στις 4 Μαΐου, οργανώθηκε συγκέντρωση διαμαρτυρίας στην πλατεία Χεϊμάρκετ, με αφορμή την αστυνομική βία. Η συγκέντρωση ξεκίνησε ειρηνικά, όμως όταν οι αστυνομικές δυνάμεις κινήθηκαν για να τη διαλύσουν, άγνωστος πέταξε βόμβα προς το μέρος τους. Ακολούθησε χάος. Η έκρηξη και τα πυρά που ακολούθησαν προκάλεσαν τον θάνατο αστυνομικών και διαδηλωτών, ενώ δεκάδες άνθρωποι τραυματίστηκαν. Ο ακριβής αριθμός των θυμάτων από την πλευρά των πολιτών παραμένει αντικείμενο ιστορικών αναφορών, καθώς δεν καταγράφηκαν όλοι με σαφήνεια.
Η δίκη των οκτώ
Μετά τα γεγονότα του Χεϊμάρκετ, οι αρχές προχώρησαν σε συλλήψεις αναρχικών και συνδικαλιστών. Οκτώ άνδρες οδηγήθηκαν σε δίκη: Άουγκουστ Σπις, Άλμπερτ Πάρσονς, Σάμουελ Φίλντεν, Μίκαελ Σβαμπ, Γκέοργκ Ένγκελ, Άντολφ Φίσερ, Λούις Λινγκ και Όσκαρ Νίμπι. Κανείς δεν ταυτοποιήθηκε ως ο άνθρωπος που πέταξε τη βόμβα. Παρ’ όλα αυτά, οι κατηγορούμενοι δικάστηκαν ως συνεργοί σε δολοφονία, κυρίως με βάση τις πολιτικές τους ιδέες και τις δημόσιες ομιλίες τους. Η δίκη ξεκίνησε στις 21 Ιουνίου 1886 και κατέληξε στην καταδίκη τους. Επτά καταδικάστηκαν σε θάνατο και ο Όσκαρ Νίμπι σε κάθειρξη 15 ετών.
Οι ποινές των Σάμουελ Φίλντεν και Μίκαελ Σβαμπ μετατράπηκαν σε ισόβια, ενώ ο Λούις Λινγκ αυτοκτόνησε στη φυλακή. Στις 11 Νοεμβρίου 1887 απαγχονίστηκαν οι Άλμπερτ Πάρσονς, Άουγκουστ Σπις, Γκέοργκ Ένγκελ και Άντολφ Φίσερ.
Η υπόθεση έμεινε στην ιστορία ως μία από τις πιο αμφιλεγόμενες δίκες στις ΗΠΑ. Το 1893, ο κυβερνήτης του Ιλινόις Τζον Πίτερ Άλτγκελντ έδωσε χάρη στους Φίλντεν, Νίμπι και Σβαμπ, αναγνωρίζοντας ότι η δίκη τους ήταν βαθιά προβληματική.
Η καθιέρωση της Εργατικής Πρωτομαγιάς
Τα γεγονότα του Σικάγου απέκτησαν παγκόσμιο συμβολισμό. Τον Ιούλιο του 1889, στο Παρίσι, το ιδρυτικό συνέδριο της Δεύτερης Διεθνούς αποφάσισε τη διοργάνωση διεθνών εργατικών κινητοποιήσεων με αίτημα το οκτάωρο, επιλέγοντας την 1η Μαΐου ως ημέρα αναφοράς. Έτσι, η Πρωτομαγιά συνδέθηκε οριστικά με τη μνήμη των εργατών του Σικάγου και με τη διεκδίκηση καλύτερων όρων εργασίας. Από τότε, η ημέρα αυτή αποτελεί σημείο συνάντησης των εργατικών κινημάτων διεθνώς.
Η πρώτη Εργατική Πρωτομαγιά στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, η πρώτη Εργατική Πρωτομαγιά γιορτάστηκε το 1893 στην Αθήνα, με πρωτοβουλία του Σταύρου Καλλέργη και του Κεντρικού Σοσιαλιστικού Συλλόγου. Επειδή η 1η Μαΐου ήταν εργάσιμη ημέρα, η συγκέντρωση πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 2 Μαΐου στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Τα βασικά αιτήματα της συγκέντρωσης ήταν το κλείσιμο των καταστημάτων την Κυριακή, η καθιέρωση οκτάωρης εργασίας και η στήριξη των εργατών που είχαν καταστεί ανίκανοι προς εργασία λόγω εργατικών ατυχημάτων ή ασθενειών.
Το ψήφισμα της συγκέντρωσης παραδόθηκε αργότερα στη Βουλή από τον Σταύρο Καλλέργη. Η παρέμβασή του, όμως, οδήγησε στη σύλληψή του για διατάραξη της συνεδρίασης. Στις 9 Δεκεμβρίου 1893 καταδικάστηκε σε φυλάκιση 10 ημερών, κλείνοντας με περιπετειώδη τρόπο τον πρώτο εορτασμό της Εργατικής Πρωτομαγιάς στη χώρα.
Μνήμη, δικαιώματα και σημερινά αιτήματα
Περισσότερο από έναν αιώνα μετά, η Εργατική Πρωτομαγιά εξακολουθεί να διατηρεί τον αγωνιστικό της χαρακτήρα. Δεν περιορίζεται στην ιστορική μνήμη των γεγονότων του Σικάγου, αλλά συνδέεται με τα σύγχρονα ζητήματα της εργασίας: τους μισθούς, την ασφάλεια, τον χρόνο εργασίας, την προστασία των εργαζομένων και τη συλλογική διεκδίκηση. Γι’ αυτό και η 1η Μαΐου παραμένει ημέρα απεργίας, υπενθυμίζοντας ότι πολλά από τα δικαιώματα που θεωρούνται σήμερα αυτονόητα κατακτήθηκαν μέσα από δύσκολους και συχνά αιματηρούς αγώνες.
