Μία από τις πλέον ανησυχητικές συνήθειες της ψηφιακής εποχής φαίνεται να κερδίζει συνεχώς έδαφος στις νεότερες ηλικίες. Το λεγόμενο doomscrolling, δηλαδή η αδιάκοπη κατανάλωση αρνητικών ειδήσεων και περιεχομένου μέσω κινητών τηλεφώνων, τάμπλετ και υπολογιστών, που συνήθως μονοπωλούν και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, απασχολεί ολοένα και περισσότερο τους ειδικούς ψυχικής υγείας, καθώς οι επιπτώσεις του στα παιδιά και τους έφηβους γίνονται ολοένα πιο εμφανείς.
Οπως εξηγεί η ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια Βανέσα Αλεξίου μιλώντας στην «Κυριακάτικη Απογευματινή», το doomscrolling είναι η τάση ενός ατόμου να παρακολουθεί συνεχώς αρνητικές πληροφορίες, ακόμη και όταν αντιλαμβάνεται ότι αυτές του προκαλούν άγχος, φόβο ή συναισθηματική δυσφορία. «Πρόκειται για μία συμπεριφορά που λειτουργεί σχεδόν εθιστικά. Ο χρήστης αναζητά διαρκώς νέες πληροφορίες, πιστεύοντας ότι έτσι θα νιώσει περισσότερο ασφαλής ή ενημερωμένος, όμως στην πραγματικότητα εκτίθεται συνεχώς σε ερεθίσματα που επιβαρύνουν την ψυχική κατάστασή του», σημειώνει η κ. Αλεξίου.
Το φαινόμενο αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα όταν αφορά παιδιά και έφηβους. Σύμφωνα με την ειδικό, σε αυτές τις ηλικίες ο εγκέφαλος βρίσκεται ακόμη σε αναπτυξιακή φάση και οι μηχανισμοί που σχετίζονται με τον αυτοέλεγχο, τη συναισθηματική διαχείριση και την κριτική σκέψη δεν έχουν ακόμη ωριμάσει πλήρως.
«Τα παιδιά είναι πιο ευάλωτα στην επίδραση των αρνητικών πληροφοριών. Οταν εκτίθενται καθημερινά σε περιεχόμενο που προκαλεί φόβο ή ανησυχία μπορεί να αρχίσουν να αντιλαμβάνονται τον κόσμο ως ένα μέρος διαρκούς απειλής. Αυτό επηρεάζει την ψυχολογία τους, το αίσθημα ασφάλειας, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνουν την εικόνα τους για την πραγματικότητα», αναφέρει.
Επιπτώσεις
Οι επιπτώσεις, σύμφωνα με την ίδια, δεν περιορίζονται μόνο στο άγχος. Η συνεχής ενασχόληση με αρνητικό περιεχόμενο μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο, τη συγκέντρωση και τη σχολική απόδοση των παιδιών. Η χρήση κινητών τηλεφώνων πριν από τον ύπνο, σε συνδυασμό με την παρακολούθηση ειδήσεων ή βίντεο που προκαλούν έντονα συναισθήματα, διατηρεί τον εγκέφαλο σε κατάσταση εγρήγορσης και δυσκολεύει τη χαλάρωση. «Οταν ο εγκέφαλος ‘‘βομβαρδίζεται’’ διαρκώς με πληροφορίες υψηλής συναισθηματικής φόρτισης, δυσκολεύεται να ξεκουραστεί.
Αυτό έχει αποτέλεσμα προβλήματα στον ύπνο, μειωμένη συγκέντρωση και μεγαλύτερη ψυχική κόπωση κατά τη διάρκεια της ημέρας», τονίζει η ψυχολόγος.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η επίδραση που μπορεί να έχει το doomscrolling στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης. Σύμφωνα με την κ. Αλεξίου, οι αλγόριθμοι των κοινωνικών δικτύων είναι σχεδιασμένοι ώστε να διατηρούν τον χρήστη όσο το δυνατόν περισσότερο στην οθόνη, προτείνοντας συνεχώς περιεχόμενο που προκαλεί έντονα συναισθήματα και αυξάνει την αλληλεπίδραση.
«Οταν ένα παιδί συνηθίζει να καταναλώνει ασταμάτητα πληροφορίες χωρίς να τις επεξεργάζεται ουσιαστικά, υπάρχει κίνδυνος να μειώνεται σταδιακά η ικανότητά του να αξιολογεί κριτικά όσα βλέπει και διαβάζει. Η κριτική σκέψη αναπτύσσεται μέσα από τον προβληματισμό, τη συζήτηση και την ανάλυση, όχι μέσα από την παθητική κατανάλωση περιεχομένου», επισημαίνει.
Ανησυχητική έρευνα
Τα παραπάνω επιβεβαιώνονται και από πρόσφατα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο πλαίσιο της Εθνικής ∆ράσης για την Προαγωγή της Υγείας Παιδιού και Οικογένειας. Τα ευρήματα της έρευνας σκιαγραφούν μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα για τη σχέση των νέων με τα ψηφιακά μέσα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία, 3 στους 4 νέους βιώνουν το φαινόμενο του doomscrolling, ενώ 42% συνεχίζουν να σκρολάρουν ακόμη και όταν το περιεχόμενο που παρακολουθούν τους προκαλεί άγχος. Περισσότεροι από τους μισούς συμμετέχοντες δηλώνουν ότι η συγκεκριμένη συνήθεια επηρεάζει αρνητικά τη διάθεσή τους, τον ύπνο και τη συγκέντρωσή τους.
Παράλληλα, 89,2% των νέων χρησιμοποιούν καθημερινά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ 76,1% τα έχουν μετατρέψει στην κύρια πηγή ενημέρωσής τους.
Το 60,3% αναφέρουν ότι χάνουν την αίσθηση του χρόνου κατά τη διάρκεια του scrolling, ενώ 81,3% αναγνωρίζουν ότι οι αλγόριθμοι των πλατφορμών ενισχύουν αυτή τη συμπεριφορά.
Κατά την παρουσίαση των αποτελεσμάτων, η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας Ειρήνη Αγαπηδάκη χαρακτήρισε τα ευρήματα ιδιαίτερα ανησυχητικά, επισημαίνοντας ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο την ψυχική υγεία, αλλά και την ικανότητα των αυριανών πολιτών να διακρίνουν την αλήθεια από την παραπληροφόρηση και να αναπτύσσουν κριτική σκέψη.
Η κ. Αλεξίου υπογραμμίζει ότι η αντιμετώπιση του φαινομένου δεν περνά μέσα από την απαγόρευση της τεχνολογίας, αλλά μέσα από την εκπαίδευση και την πρόληψη. Οπως αναφέρει, οι γονείς χρειάζεται να συζητούν με τα παιδιά για το περιεχόμενο που καταναλώνουν, να θέτουν υγιή όρια στη χρήση των οθονών και να ενθαρρύνουν δραστηριότητες που ενισχύουν την κοινωνική αλληλεπίδραση και τη δημιουργικότητα.
Οπως επισημαίνουν οι ειδικοί, η προστασία της ψυχικής υγείας των παιδιών αποτελεί «ευθύνη ολόκληρης της κοινωνίας», καθώς οι συνήθειες που διαμορφώνονται σήμερα θα επηρεάσουν τη σκέψη, τη συμπεριφορά και την ποιότητα ζωής των αυριανών ενηλίκων.
ΤΗΣ ∆ΗΜΗΤΡΑΣ ΤΣΙΠΗ
Κυριακάτικη Απογευματινή
