Νέα τουρκική πρόκληση στο Αιγαίο προκαλεί η αντίδραση της Άγκυρας στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας που θέσπισε η Ελλάδα, με την Τουρκία να επιχειρεί να συνδέσει τον σχεδιασμό της Αθήνας για την ανάπτυξη έργων ΑΠΕ με τις πάγιες και μονομερείς διεκδικήσεις της στο Αιγαίο.
Η Άγκυρα, μέσω του εκπροσώπου του υπουργείου Εξωτερικών Οτζού Κετσελί, υποστηρίζει ότι το ελληνικό πλαίσιο δεν παράγει καμία νομική συνέπεια για την Τουρκία και επαναφέρει ουσιαστικά στο τραπέζι τη γνωστή ρητορική περί «γκρίζων ζωνών».
Η τουρκική πλευρά χαρακτηρίζει το ελληνικό χωροταξικό σχεδιασμό «μονομερή ενέργεια» και υποστηρίζει ότι δεν μπορεί να επηρεάσει τις τουρκικές θέσεις για το Αιγαίο.
Κετσελί: «Καμία νομική συνέπεια» για την Τουρκία
Ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών υποστήριξε ότι το νέο ελληνικό πλαίσιο, όπως και άλλες αντίστοιχες ελληνικές πρωτοβουλίες, δεν μεταβάλλει τη νομική θέση της Άγκυρας στα ζητήματα του Αιγαίου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά του σε «γεωγραφικούς σχηματισμούς των οποίων η ιδιοκτησία δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα με διεθνείς συμφωνίες».
Η συγκεκριμένη διατύπωση επαναφέρει στην τουρκική δημόσια συζήτηση τη γνωστή θεωρία περί αμφισβητούμενης κυριαρχίας ελληνικών νησίδων και βραχονησίδων, δηλαδή τη λογική των λεγόμενων «γκρίζων ζωνών» στο Αιγαίο.
Πρόκειται για πάγια τουρκική θέση, την οποία η Ελλάδα απορρίπτει κατηγορηματικά και θεωρεί ότι επιχειρεί να δημιουργήσει τετελεσμένα σε βάρος των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η Άγκυρα μιλά για «καλή γειτονία»
Παράλληλα με τις αιχμηρές αναφορές, ο Κετσελί επιχείρησε να παρουσιάσει την Τουρκία ως δύναμη που επιδιώκει τη συνεργασία και τον διάλογο.
Όπως υποστήριξε, θα πρέπει να αποφεύγονται μονομερείς ενέργειες σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες, με ειδική αναφορά στο Αιγαίο και τη Μεσόγειο.
Κατά την τουρκική επιχειρηματολογία, τα ζητήματα που αφορούν τον θαλάσσιο χώρο θα πρέπει να αντιμετωπίζονται μέσω συνεργασίας των παράκτιων κρατών και στη βάση του διεθνούς ναυτικού δικαίου.
Ο Κετσελί υποστήριξε ακόμη ότι η Τουρκία, ως ένα από τα δύο παράκτια κράτη του Αιγαίου, είναι «πάντα έτοιμη να συνεργαστεί με την Ελλάδα», κάνοντας λόγο για μια «ειλικρινή και ολοκληρωμένη» προσέγγιση στις διμερείς διαφορές.
Παράλληλα, επικαλέστηκε τη Διακήρυξη των Αθηνών για τις Φιλικές Σχέσεις και την Καλή Γειτονία, η οποία υπογράφηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2023.
Η τουρκική ρητορική περί συνεργασίας, ωστόσο, συνυπάρχει με τις πάγιες διεκδικήσεις της Άγκυρας στο Αιγαίο, δημιουργώντας ένα ακόμη επεισόδιο στην ευρύτερη αντιπαράθεση Αθήνας και Άγκυρας για τα θαλάσσια και κυριαρχικά ζητήματα.
Τι προβλέπει το νέο ελληνικό χωροταξικό για τις ΑΠΕ
Η τουρκική αντίδραση αφορά ένα πλαίσιο που έχει ως βασικό στόχο τον εκσυγχρονισμό των κανόνων χωροθέτησης έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και μονάδων αποθήκευσης ενέργειας.
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο τέθηκε σε ισχύ με υπουργική απόφαση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου και των υφυπουργών Νίκου Τσάφου και Μαριλένας Σούκουλη.
Στόχος είναι να προσαρμοστούν οι κανόνες στις σύγχρονες περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, ενώ παράλληλα θεσπίζονται αυστηρότεροι περιορισμοί για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, του τοπίου, των τοπικών κοινωνιών και της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Το νέο πλαίσιο έχει ορίζοντα την επίτευξη των ενεργειακών στόχων της Ελλάδας έως το 2050, αντικαθιστώντας το προηγούμενο ειδικό χωροταξικό πλαίσιο που είχε θεσπιστεί τον Δεκέμβριο του 2008.
Αυστηρότεροι κανόνες για τα φωτοβολταϊκά
Για τις νέες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις θεσπίζονται ενιαίοι κανόνες σε ολόκληρη τη χώρα, ενώ διευρύνονται οι περιοχές στις οποίες αποκλείεται η εγκατάστασή τους.
Μεταξύ άλλων, απαγορεύονται νέοι φωτοβολταϊκοί σταθμοί σε περιοχές του δικτύου NATURA 2000, σε δάση και δασικές εκτάσεις, υγροτόπους Ραμσάρ, μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους, εθνικούς δρυμούς, μνημεία της φύσης, αισθητικά δάση και Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους.
Στις περιοχές αποκλεισμού περιλαμβάνονται επίσης ζώνες προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, προστατευόμενες αναβαθμίδες, Περιοχές Άνευ Δρόμων και ακτές κολύμβησης.
Παράλληλα, τίθεται ανώτατο όριο κάλυψης γης 1,5% σε επίπεδο Περιφερειακής Ενότητας από νέες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις.
Το μέτρο αποσκοπεί στην αποφυγή υπερσυγκέντρωσης έργων και στην προστασία του τοπίου, της αγροτικής γης και των διαφορετικών χρήσεων γης.
Περισσότερες ζώνες αποκλεισμού μετά τη διαβούλευση
Μετά τη δημόσια διαβούλευση προστέθηκαν επιπλέον κατηγορίες περιοχών στις οποίες αποκλείεται η ανάπτυξη νέων φωτοβολταϊκών.
Συγκεκριμένα, εντάχθηκαν ιστορικοί τόποι, αρχαία μνημεία, χαρακτηρισμένα ή αυτοδικαίως προστατευόμενα μνημεία, καθώς και μνημεία μετά το 1830 που έχουν χαρακτηριστεί προστατευόμενα.
Περιορισμοί ισχύουν επίσης για περιοχές όπου βρίσκονται πηγές υδροληψίας για ανθρώπινη κατανάλωση.
Για τα πλωτά φωτοβολταϊκά προβλέπεται απαγόρευση σε καταδυτικά πάρκα, νεότερα ναυάγια, περιοχές αγκυροβολίας και τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα.
Κατά τη χωροθέτηση έργων σε θαλάσσιες περιοχές και λίμνες θα λαμβάνονται υπόψη και τα αλιευτικά πεδία, ενώ θα πρέπει να τηρούνται οι προβλεπόμενες αποστάσεις ασφαλείας.
Νέοι περιορισμοί και για τα αιολικά πάρκα
Αντίστοιχη φιλοσοφία διέπει και τους κανόνες για τους αιολικούς σταθμούς.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει σημαντικούς περιορισμούς σε περιοχές με ιδιαίτερα περιβαλλοντικά, οικιστικά, τουριστικά ή πολιτιστικά χαρακτηριστικά.
Δεν επιτρέπεται, μεταξύ άλλων, η εγκατάσταση αιολικών πάρκων:
- στην Αττική και τη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης,
- σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων,
- σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους,
- σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους,
- σε πυρήνες εθνικών δρυμών,
- σε συγκεκριμένες ζώνες προστασίας της φύσης.
Περιορισμοί προβλέπονται ακόμη για νησιά μικρότερα των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, με εξαιρέσεις για κρίσιμες ή κοινωφελείς υποδομές και για την ασφάλεια του ενεργειακού συστήματος.
Ανάλογοι περιορισμοί ισχύουν σε εκτός σχεδίου περιοχές με τουριστικές και ψυχαγωγικές χρήσεις, ενεργές λατομικές, μεταλλευτικές και εξορυκτικές ζώνες, Περιοχές Άνευ Δρόμων και ακτές κολύμβησης.
NATURA και προστασία της ορνιθοπανίδας
Ιδιαίτερη πρόνοια υπάρχει για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας του δικτύου NATURA 2000 που αφορούν την προστασία των πουλιών.
Η εγκατάσταση αιολικών πάρκων στις συγκεκριμένες περιοχές θα μπορεί να γίνεται μόνο κατ’ εξαίρεση, εφόσον προβλέπεται στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό της περιοχής ξεπερνά τα 7,5 m/s.
Μετά τη δημόσια διαβούλευση προστέθηκε επίσης απαγόρευση για νέους αιολικούς σταθμούς στις περιοχές των κατηγοριών Α και Β του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό.
Στις ζώνες αποκλεισμού προστέθηκαν ακόμη ιστορικοί τόποι, αρχαία και προστατευόμενα μνημεία, περιοχές με πηγές νερού για ανθρώπινη κατανάλωση και απάτητες παραλίες.
Ειδική προστασία για τα νησιά
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον νησιωτικό χώρο, όπου η εγκατάσταση αιολικών σταθμών θα προϋποθέτει ειδική μελέτη τοπίου στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης.
Η μελέτη θα εξετάζει το μέγεθος του αιολικού σταθμού, τα χαρακτηριστικά του τοπίου και τις επιπτώσεις στις οπτικές φυγές και στις θέες.
Στις ορεινές περιοχές των νησιών η αξιολόγηση θα γίνεται κατά περίπτωση, λαμβάνοντας υπόψη τα μορφολογικά, οικολογικά και τοπικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.
Παράλληλα, διατηρείται στο 4% της έκτασης ανά Δημοτική Ενότητα το ανώτατο ποσοστό κάλυψης εδάφους από αιολικούς σταθμούς στον νησιωτικό χώρο.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει, πάντως, δυνατότητα αξιοποίησης σημείων όπου εμφανίζεται τοπικά υψηλό αιολικό δυναμικό, ακόμη και όταν ο μέσος όρος της ευρύτερης περιοχής είναι χαμηλός.
Έτσι, σε Δημοτικές Ενότητες όπου το μέσο αιολικό δυναμικό είναι κάτω από 4 m/s, μπορεί κατ’ εξαίρεση να εγκριθεί αιολικός σταθμός, εφόσον στη συγκεκριμένη θέση αποδεικνύεται δυναμικό άνω των 7,5 m/s.
Νέοι κανόνες και για τις υπόλοιπες ΑΠΕ
Το νέο χωροταξικό δεν περιορίζεται στα φωτοβολταϊκά και τα αιολικά.
Επικαιροποιεί επίσης τους κανόνες για την ανάπτυξη έργων βιοαερίου, βιομεθανίου, βιομάζας, γεωθερμίας και μικρών υδροηλεκτρικών.
Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να δημιουργηθεί ένα πιο σύγχρονο και ολοκληρωμένο πλαίσιο για την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, με παράλληλη ενίσχυση των κανόνων προστασίας του περιβάλλοντος και του φυσικού και πολιτιστικού αποθέματος.
Η πολιτική διάσταση της τουρκικής αντίδρασης
Η ουσία της τουρκικής αντίδρασης βρίσκεται, επομένως, όχι μόνο στις επιμέρους προβλέψεις του ελληνικού χωροταξικού αλλά κυρίως στην αναφορά της Άγκυρας σε περιοχές και γεωγραφικούς σχηματισμούς των οποίων την κυριαρχία αμφισβητεί.
Η σύνδεση ενός ελληνικού περιβαλλοντικού και ενεργειακού σχεδιασμού με τις πάγιες τουρκικές θέσεις για το Αιγαίο προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο στην ελληνοτουρκική αντιπαράθεση.
Από τη μία πλευρά, η Άγκυρα μιλά για διάλογο, διεθνές δίκαιο, συνεργασία και καλή γειτονία. Από την άλλη, επαναφέρει διατυπώσεις που παραπέμπουν ευθέως στην αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας σε συγκεκριμένα νησιά και νησίδες.
Το νέο επεισόδιο καταγράφεται έτσι σε μια περίοδο κατά την οποία Αθήνα και Άγκυρα επιχειρούν να διατηρήσουν ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας, χωρίς όμως να έχουν εξαλειφθεί οι βαθιές και θεμελιώδεις διαφωνίες στο Αιγαίο.
Η ελληνική θέση παραμένει ότι τα κυριαρχικά δικαιώματα και η κυριαρχία της χώρας δεν τίθενται υπό διαπραγμάτευση, ενώ η Αθήνα συνεχίζει να προχωρά στον ενεργειακό και περιβαλλοντικό σχεδιασμό της στη βάση του εθνικού και ευρωπαϊκού δικαίου.
Η τουρκική αντίδραση στο χωροταξικό των ΑΠΕ δείχνει, πάντως, ότι ακόμη και ζητήματα που αφορούν την ενεργειακή μετάβαση, την προστασία του περιβάλλοντος και τη χωροθέτηση επενδύσεων μπορούν να μετατραπούν σε πεδίο της ευρύτερης ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης για το Αιγαίο.
