Τα πρόσφατα περιστατικά κακοποίησης ηλικιωμένων στη Χίο και στους Αμπελόκηπους δεν αποτελούν απλώς μεμονωμένα ποινικά συμβάντα, αλλά την κορυφή ενός παγόβουνου κοινωνικής απαξίωσης. Η εικόνα μιας 67χρονης να χτυπά μανιωδώς μια 82χρονη με άνοια, την ίδια στιγμή που συνομιλεί ατάραχη στο τηλέφωνο, σοκάρει όχι μόνο για τη βιαιότητα, αλλά και για την απόλυτη απουσία ενσυναίσθησης. Όταν, δε, η Δικαιοσύνη απαντά με ποινές που φαντάζουν δυσανάλογα ελαφριές (όπως η φυλάκιση ενός έτους με αναστολή) τίθεται επιτακτικά το ερώτημα: Πόσο κοστολογεί η κοινωνία μας τη ζωή ενός ηλικιωμένου;
Η σύγκριση με την κακοποίηση ενός παιδιού είναι αναπόφευκτη. Ενώ ένα βρέφος και ένας ασθενής με άνοια μοιράζονται την ίδια απόλυτη αδυναμία και ανάγκη για προστασία, η κοινωνική οργή και η δικαστική αυστηρότητα στην περίπτωση των ηλικιωμένων μοιάζουν συχνά αμβλυμμένες. Αυτή η δυσαναλογία αποκαλύπτει μια βαθιά ανθρωπολογική μετάλλαξη, την οποία ο Μισέλ Ουελμπέκ περιγράφει εύστοχα στο μυθιστόρημά του «Εκμηδένιση».
Σύμφωνα με τον Γάλλο συγγραφέα, ζούμε στην εποχή του «δυτικού μηδενισμού», όπου η αξία του ανθρώπου μειώνεται αντιστρόφως ανάλογα με την ηλικία του. Στον βωμό της «δυνητικότητας» και ενός αόριστου μέλλοντος που αντιπροσωπεύει η νεότητα, θυσιάζονται ο σεβασμός προς το παρελθόν και τα πεπραγμένα μιας ολόκληρης ζωής. Οι ηλικιωμένοι αντιμετωπίζονται πλέον σαν «παρκαρισμένα» σώματα σε ιδρύματα ή σπίτια, μακριά από το δημόσιο βλέμμα, σαν να έχει λήξει η χρησιμότητά τους στον παραγωγικό ιστό.
Αυτή η περιθωριοποίηση λειτουργεί σαν «πράσινο φως» για τους θύτες. Όταν μια κοινωνία θεωρεί τη ζωή του γέροντα λιγότερο πολύτιμη από εκείνη του νέου, απογυμνώνει τον ηλικιωμένο από την ιδιότητα του υποκειμένου και τον μετατρέπει σε αντικείμενο διαχείρισης ή, στη χειρότερη περίπτωση, εκτόνωσης. Η βία που είδαμε στη Χίο είναι το σύμπτωμα μιας κουλτούρας που δεν αντέχει να βλέπει τη φθορά επειδή της υπενθυμίζει τη δική της θνητότητα.
Αν αρνούμαστε την αξία στον ηλικιωμένο, αρνούμαστε στην πραγματικότητα κάθε νόημα στη δική μας διαδρομή.
Αν οι κόποι, η εντιμότητα και η προσφορά μιας ζωής δεν εξασφαλίζουν ούτε καν το δικαίωμα σε μια αξιοπρεπή και ασφαλή «δύση» τότε η κοινωνία μας έχει διολισθήσει σε έναν επικίνδυνο ηθικό σχετικισμό. Η προστασία των ηλικιωμένων δεν είναι ζήτημα ευσπλαχνίας, αλλά δείκτης πολιτισμού. Τα βίντεο στο TikTok από τους αρμοδίους, με επισκέψεις σε οίκους ευγηρίας που συνοδεύονται από γλυκερές προσφωνήσεις για «γιαγιάδες» και «παππούδες», ακόμη κι όταν δεν στερούνται καλών προθέσεων, δεν αρκούν. Όσο συνεχίζουμε να τους «εκμηδενίζουμε» πριν την ώρα τους, προετοιμάζουμε απλώς το δικό μας αύριο σε έναν κόσμο χωρίς μνήμη και χωρίς έλεος.
*Ο κ. Κούμπουλης είναι ιστορικός και θεολόγος
Εφημερίδα Απογευματινή
