Σοβαρές «συστημικές αδυναμίες», φωτογραφικούς όρους που περιόρισαν τον ελεύθερο ανταγωνισμό, φουσκωμένους προϋπολογισμούς και προβληματική τεκμηρίωση της συμμετοχής των ωφελούμενων διαπιστώνει μεταξύ άλλων η τελική έκθεση ελέγχου της Κομισιόν για τα ελληνικά προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης.
Τα βασικά σημεία της έκθεσης της Κομισιόν που περιλαμβάνονται στο αποκαλούμενο τελικό έγγραφο της Κοινής Διεύθυνσης Ελέγχου για τη Συνοχή, με ημερομηνία 7 Σεπτεμβρίου 2026, και έφερε στο φως χθες η ιστοσελίδα Euro2day, επιβεβαιώνουν πλήρως το σύνολο των ευρημάτων της προκαταρκτικής έκθεσης που είχε αποκαλύψει τον περασμένο Μάρτιο η στήλη «Big Mouth» του powergame.gr.
Βάσει του εγγράφου, οι Ευρωπαίοι ελεγκτές, ύστερα από έρευνα που διεξήγαγαν προκειμένου να διαπιστώσουν αν σημειώθηκαν παρατυπίες σε σχέση με μια σειρά προγραμμάτων κατάρτισης, τα οποία χρηματοδοτήθηκαν από το ΕΣΠΑ της προγραμματικής περιόδου 2021-2027, κατέληξαν στη διατύπωση «γνώμης με επιφύλαξη και σημαντικές επιπτώσεις» και κατέταξαν το ελληνικό σύστημα διαχείρισης και ελέγχου των προγραμμάτων κατάρτισης στην Κατηγορία 3 – που στη γλώσσα των Βρυξελλών σημαίνει ότι είναι δυσλειτουργικό και χρειάζεται ουσιαστικές βελτιώσεις καθώς τα προβλήματα που εντοπίστηκαν έχουν «συστημικό χαρακτήρα» και προκαλούν σοβαρό κίνδυνο παρατυπιών εις βάρος των ευρωπαϊκών Ταμείων.
- 1.622.018,85 ευρώ καλείται να επιστρέψει στις Βρυξέλλες η Ελλάδα
- 87% χαμηλότερη από τον αρχικό στόχο ήταν η συμμετοχή σε ορισμένα έργα
- 209 άνεργοι καταρτίστηκαν στο πρόγραμμα του ΣΕΠΕ αντί για 1.600
- 882 άτομα με αναπηρία συμμετείχαν στο έργο ΕΣΑμεΑ από 3.000 που έπρεπε
- 26 κρατούμενοι δεν είχαν συμπληρώσει τις προβλεπόμενες ώρες εκπαίδευσης, ενώ ορισμένοι παρακολουθούσαν μαθήματα στα ελληνικά χωρίς να γνωρίζουν καν τη γλώσσα
Οι δειγματοληπτικοί έλεγχοι πραγματοποιήθηκαν στα τέλη του 2025 και κάλυψαν τα προγράμματα «Ανθρώπινο Δυναμικό και Κοινωνική Συνοχή» του ΕΚΤ+ και «Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση» του JTF. Στο μικροσκόπιο μπήκαν οι αντίστοιχες Διαχειριστικές Αρχές και η Επιτελική Δομή ΕΣΠΑ του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης.
ΟΙ ΕΥΝΟΗΜΕΝΟΙ
Η τελική έκθεση της Κομισιόν επαναφέρει το ζήτημα των μεγάλων συμβάσεων που δεν χωρίστηκαν σε μικρότερα και λειτουργικά ανεξάρτητα τμήματα και αναφέρει πως η συγκεκριμένη πρακτική ωφέλησε τους μεγάλους. Περιόρισε δηλαδή τη δυνατότητα συμμετοχής μικρότερων παρόχων και ευνόησε τα μεγαλύτερα σχήματα, τα οποία μπορούσαν στη συνέχεια να αναθέτουν τμήματα του έργου σε υπεργολάβους.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει επίσης στους όρους συμμετοχής που απέκλειαν στην πράξη επιχειρήσεις άλλων ευρωπαϊκών χωρών από το να λάβουν μέρος στους διαγωνισμούς. Στο πλαίσιο των προκηρύξεων απαιτούνταν από τους παρόχους να διαθέτουν άδεια Κέντρου Διά Βίου Μάθησης και φυσική εγκατάσταση στην Ελλάδα ήδη κατά την υποβολή της προσφοράς, ακόμη και όταν προβλεπόταν η διαδικτυακή υλοποίηση του εκάστοτε προγράμματος.
Διαπιστώνεται επίσης ότι σε ορισμένα έργα η πιστοποίηση περιοριζόταν σε φορείς διαπιστευμένους από το Εθνικό Σύστημα Διαπίστευσης (ΕΣΥΔ) ή τον Εθνικό Οργανισμό Πιστοποίησης Προσόντων και Επαγγελματικού Προσανατολισμού (ΕΟΠΠΕΠ), χωρίς να αναγνωρίζονται ισοδύναμα διεθνή πρότυπα, όπως το ISO/IEC 17024. Η Κομισιόν έκρινε ότι οι απαιτήσεις αυτές παραβιάζουν τις ευρωπαϊκές αρχές της ίσης μεταχείρισης και της μη διάκρισης.
Οι ελεγκτές εντόπισαν επίσης πλήθος περιπτώσεις κατά την οποία ο φορέας κατάρτισης υπερεκτιμούσε τους συμμετέχοντες και τους προϋπολογισμούς, χωρίς επαρκή προσαρμογή του κόστους στον τρόπο παροχής της κατάρτισης.
Σε αρκετές περιπτώσεις δηλαδή εφαρμόστηκαν οι ανώτατες επιτρεπόμενες τιμές, παρότι μεγάλο μέρος της εκπαίδευσης γινόταν ασύγχρονα μέσω διαδικτύου και συνεπώς είχε αισθητά χαμηλότερο πραγματικό κόστος.
Σε ορισμένα έργα, η συμμετοχή ήταν έως και 87% χαμηλότερη από τον αρχικό στόχο. Ενδεικτικά, στο πρόγραμμα του ΣΕΠΕ αντί για 1.600 ανέργους, καταρτίστηκαν τελικά 209 (13%), στο Έργο ΕΣΑμεΑ από 3.000 άτομα με αναπηρία, συμμετείχαν 882 (29%), ενώ σε έργο της ΕΣΕΕ αντί για 3.700 νέους ανέργους, συμμετείχαν 1.750 (50%).
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥΣ
Από τις πλέον προβληματικές περιπτώσεις ήταν το πρόγραμμα κατάρτισης κρατουμένων. Στο δείγμα των 30 συμμετεχόντων, οι 26 δεν είχαν συμπληρώσει τις προβλεπόμενες ώρες εκπαίδευσης, ενώ ορισμένοι παρακολουθούσαν μαθήματα στα ελληνικά χωρίς να γνωρίζουν καν τη γλώσσα.
Οι ελεγκτές δεν βρήκαν φύλλα απαντήσεων ή αναλυτικές βαθμολογίες που να τεκμηριώνουν την πιστοποίηση των γνώσεων. Στα παρουσιολόγια υπήρχαν μόνο οι υπογραφές των εκπαιδευτών και όχι των εκπαιδευομένων, ενώ μέρος της εκπαίδευσης πραγματοποιήθηκε εξ αποστάσεως, παρά τη συμβατική υποχρέωση για διά ζώσης κατάρτιση στις εγκαταστάσεις κράτησης. Τα ευρήματα δημιουργούν ευρύτερες αμφιβολίες για το κατά πόσο οι ωφελούμενοι απέκτησαν πράγματι τις δεξιότητες για τις οποίες διατέθηκαν οι ευρωπαϊκοί πόροι.
ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΝΤΟΜΙΝΟ
Η ποινή που αντιμετωπίζει η Ελλάδα για όλες αυτές τις παρατυπίες είναι ότι θα υποχρεωθεί να επιστρέψει στις Βρυξέλλες το 25% των ευρωπαϊκών κονδυλίων για τις συμβάσεις όπου διαπιστώθηκαν παραβάσεις. Πρόκειται ουσιαστικά για περικοπή ή επιστροφή ευρωπαϊκής χρηματοδότησης και όχι για ένα συμβατικό διοικητικό πρόστιμο.
Το σοβαρότερο, όμως, είναι ότι η Κομισιόν χαρακτηρίζει την παρατυπία συστημική και ζητά από τις ελληνικές Αρχές να επιστρέψουν το 25% των κονδυλίων και σε άλλα προγράμματα του ίδιου φορέα, εφόσον περιλαμβάνουν αντίστοιχους όρους αποκλεισμού ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.
Έτσι, ο λογαριασμός δεν περιορίζεται στα έργα του αρχικού δείγματος. Βάσει του πίνακα των δημοσιονομικών διορθώσεων, το συνολικό προτεινόμενο πρόστιμο για το ελεγχθέν δείγμα ανέρχεται σε 1.622.018,85 ευρώ. Το ποσό αυτό προκύπτει από την επιβολή του μέγιστου ποσοστού 25% επί ελεγχθεισών δαπανών ύψους 6.488.075,40 ευρώ. Εφόσον όμως το πρόστιμο επεκταθεί και στο σύνολο των συμβάσεων για την επαγγελματική κατάρτιση (που άλλωστε έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά) η επέκταση του 25% θα υποχρεώσει την Ελλάδα σε επιστροφές πολλών εκατομμυρίων.
ΤΙ ΑΠΑΝΤΑ Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ
Από το γραφείο Τύπου του αναπληρωτή υπουργού Οικονομικών, Νίκου Παπαθανάση, εκδόθηκε ανακοίνωση που αναφέρει τα εξής:
«Το θεσμικό πλαίσιο που διέπει τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των πράξεων κατάρτισης, συμπεριλαμβανομένων και των διαγωνισμών, πέραν από το ν. 4412/16 περί δημοσίων συμβάσεων, εκπονήθηκε από τη χώρα μας την περίοδο 2020-22 (ΕΣΔΕΚ και σχετική εθνική νομοθεσία) σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και κατόπιν κατευθύνσεών της. Ειδικότερα, οι διαγωνισμοί ελέγχθηκαν δειγματοληπτικά από την ευρωπαϊκή ελεγκτική Αρχή (DAC) είχαν συνταχθεί βάσει του ως άνω θεσμικού πλαισίου και είχαν εγκριθεί από το Ελεγκτικό Συνέδριο. Επίσης, στον έλεγχο και το σχετικό πόρισμα της DAC αναφέρεται ρητά, ότι οι αρμόδιες Υπηρεσίες ακολούθησαν τις προβλεπόμενες διαδικασίες του εθνικού θεσμικού πλαισίου για τις καταρτίσεις (ΕΣΔΕΚ), όπως αυτές διαμορφώθηκαν ύστερα από συστάσεις της ΕΕ σε έλεγχο που πραγματοποίησε το 2017 κατά τον οποίο διαπίστωσε συστημικές αδυναμίες σε δράσεις κατάρτισης.
Επιπλέον, σημειώνεται ότι η χώρα μας θα εξετάσει τις δυνατότητες που της παρέχονται από το σχετικό κανονιστικό πλαίσιο για την αμφισβήτηση του περιεχομένου του εν λόγω πορίσματος. Υπογραμμίζεται ακόμα ότι τυχόν επιβολή δημοσιονομικών διορθώσεων καλύπτεται από άλλες ενωσιακές δαπάνες, ώστε να μην υπάρχει απώλεια ευρωπαϊκών πόρων. Σε κάθε περίπτωση, η κυβέρνηση ανέκαθεν είναι ανοιχτή σε κάθε έλεγχο σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο».
Εφημερίδα Απογευματινή
