Σε οκτώ βασικούς άξονες κατανέμονται οι 84 δράσεις του πρώτου Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Ασφάλεια των Δημοσιογράφων, το οποίο έχει τεθεί σε διαβούλευση. Μεταξύ των παρεμβάσεων περιλαμβάνονται ειδική εκπαίδευση για αποστολές σε εμπόλεμες ζώνες και περιοχές φυσικών ή κλιματικών καταστροφών, ψυχολογική υποστήριξη και μηχανισμός εμπιστευτικών καταγγελιών για περιστατικά παρενόχλησης.
Τους βασικούς άξονες του σχεδίου παρουσίασε ο Γενικός Γραμματέας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης Δημήτρης Κιρμικίρογλου, συμμετέχοντας διαδικτυακά στο 19ο Δημοσιογραφικό Συνέδριο της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Συντακτών στη Σαμοθράκη.
Εκπαίδευση και υποστήριξη για αποστολές σε περιοχές κρίσης
Η διαβούλευση για το Εθνικό Σχέδιο πραγματοποιείται με τη συμμετοχή Ενώσεων Συντακτών, πανεπιστημίων, οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και νέων, ενώ στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται και περιφερειακά εργαστήρια.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην προστασία όσων δημοσιογράφων καλούνται να εργαστούν κάτω από επικίνδυνες συνθήκες. Προβλέπεται πιστοποιημένη εκπαίδευση για αποστολές σε εμπόλεμες ζώνες, αλλά και σε περιοχές που αντιμετωπίζουν φυσικές και κλιματικές κρίσεις.
Παράλληλα, προβλέπεται δωρεάν και εμπιστευτική ψυχολογική υποστήριξη πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την ολοκλήρωση τέτοιων αποστολών. Η συγκεκριμένη δυνατότητα επεκτείνεται και στις οικογένειες των δημοσιογράφων, ενώ δημιουργείται μηχανισμός μέσω του οποίου θα μπορούν να υποβάλλονται εμπιστευτικά καταγγελίες για περιστατικά παρενόχλησης.
Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσεται η νέα Συλλογική Σύμβαση Εργασίας για τους δημοσιογράφους του Δημοσίου, η οποία υπογράφηκε τον Ιούλιο με την ΕΣΗΕΑ και την ΕΣΠΗΤ.
Ο κ. Κιρμικίρογλου αναφέρθηκε επίσης στον νόμο κατά των καταχρηστικών αγωγών (anti-SLAPP), συνδέοντάς τον με την ανάγκη θωράκισης δημοσιογράφων που ερευνούν υποθέσεις δημοσίου ενδιαφέροντος.
«Ο δημοσιογράφος που ερευνά μια περιβαλλοντική παράβαση δεν πρέπει να φοβάται τη δικαστική εξόντωση», ανέφερε.
Ο ρόλος της ενημέρωσης στις φυσικές καταστροφές
Ένα δεύτερο μέρος της παρέμβασής του επικεντρώθηκε στις συνθήκες κάτω από τις οποίες καλούνται να εργαστούν οι δημοσιογράφοι κατά τη διάρκεια μεγάλων κρίσεων.
Με αφορμή την πυρκαγιά του Έβρου το 2023, τη μεγαλύτερη που έχει καταγραφεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Γενικός Γραμματέας υπογράμμισε ότι κατά τη διάρκεια μιας φυσικής καταστροφής η έγκυρη πληροφόρηση συνδέεται άμεσα με την προστασία των πολιτών.
Όπως είπε, η ενημέρωση σε τέτοιες περιπτώσεις «δεν είναι απλώς ένα δικαίωμα, είναι ζήτημα ασφάλειας, ζήτημα ζωής».
Αναφερόμενος ειδικότερα στην κάλυψη της περιβαλλοντικής κρίσης, σημείωσε ότι απαιτεί από τους δημοσιογράφους να συνδυάζουν ταχύτητα και ακρίβεια, επιστημονική γνώση και ανθρώπινη ευαισθησία, καθώς και θάρρος στο πεδίο με ψυχραιμία κατά την παρουσίαση των γεγονότων.
Έμφαση έδωσε και στον ρόλο των τοπικών και περιφερειακών μέσων, οι δημοσιογράφοι των οποίων βρίσκονται συχνά από τους πρώτους στα σημεία μιας καταστροφής και εξακολουθούν να παρακολουθούν τις επιπτώσεις της όταν τα μεγάλα τηλεοπτικά συνεργεία έχουν αποχωρήσει.
Σχεδιάζεται Εθνική Στρατηγική κατά της παραπληροφόρησης
Παράλληλα με την ασφάλεια των δημοσιογράφων, η Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης επεξεργάζεται Εθνική Στρατηγική για την Αντιμετώπιση της Παραπληροφόρησης, σε συνεργασία με την επιστημονική κοινότητα και το ευρωπαϊκό δίκτυο ελέγχου γεγονότων.
Η πρωτοβουλία συνδέεται ιδιαίτερα με τις περιόδους μεγάλων κρίσεων, κατά τις οποίες η διάδοση ψευδών ειδήσεων, θεωριών συνωμοσίας και εικόνων που έχουν παραχθεί με τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να δυσκολέψει την αναγνώριση αξιόπιστων πληροφοριών.
«Η πιο αποτελεσματική απάντηση στην παραπληροφόρηση δεν είναι η Πολιτεία. Είναι η έγκυρη δημοσιογραφία. Ο ρόλος μας είναι να τη στηρίξουμε, όχι να την υποκαταστήσουμε», τόνισε ο κ. Κιρμικίρογλου.
Περιφερειακοί κόμβοι για την ενίσχυση των τοπικών μέσων
Στις πρωτοβουλίες που παρουσιάστηκαν περιλαμβάνονται και οι «Περιφερειακοί Κόμβοι Ενημέρωσης (Regional Media Hubs)», με στόχο οι δημοσιογράφοι της περιφέρειας να αποκτήσουν μεγαλύτερη πρόσβαση σε κατάρτιση, εργαλεία και δίκτυα συνεργασίας.
Ο πρώτος τέτοιος κόμβος λειτουργεί ήδη στο Διδυμότειχο ως «1ο Thrace Media Hub», σε συνεργασία με το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και την Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης.
Την ίδια ώρα, έχει τεθεί σε εφαρμογή πρόγραμμα ενίσχυσης του Τύπου, το οποίο προβλέπει ιδιαίτερη μέριμνα για τα περιφερειακά μέσα.
Στο πεδίο της εκπαίδευσης, το πιλοτικό πρόγραμμα «Καλλιεργώντας Κριτικούς Αναγνώστες» εφαρμόστηκε σε 35 σχολεία σε συνεργασία με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
Παράλληλα, έχει αρχίσει η σύνταξη Εθνικής Στρατηγικής για τον Γραμματισμό στα Μέσα, με τη συμμετοχή εμπειρογνωμόνων, ακαδημαϊκών και δημοσιογραφικών ενώσεων. Η προσπάθεια επικεντρώνεται στην ενίσχυση της κριτικής ικανότητας των πολιτών, με ιδιαίτερη έμφαση στους νέους, ώστε να μπορούν να εξετάζουν την αξιοπιστία και την προέλευση των πληροφοριών που λαμβάνουν.
«Η ακρίβεια της γλώσσας είναι η πρώτη μορφή ακρίβειας της είδησης»
Στο Συνέδριο τέθηκε ακόμη το ζήτημα της γλώσσας που χρησιμοποιείται στη δημοσιογραφία, ιδιαίτερα καθώς η κλιματική κρίση έχει εισαγάγει ένα νέο και σύνθετο επιστημονικό λεξιλόγιο στη δημόσια συζήτηση.
Ο κ. Κιρμικίρογλου επισήμανε την ανάγκη οι επιστημονικοί και τεχνικοί όροι να μεταφέρονται στο κοινό με σαφή και κατανοητό τρόπο, σημειώνοντας ότι «η ακρίβεια της γλώσσας είναι η πρώτη μορφή ακρίβειας της είδησης».
Αναφέρθηκε επίσης στον ιστορικό ρόλο της δημοσιογραφίας στη διάδοση της ελληνικής γλώσσας, χρησιμοποιώντας τη φράση ότι «η δημοσιογραφία έμαθε ελληνικά στον κόσμο».
Κλείνοντας την παρέμβασή του, έκανε μνεία στον Γιάννη Μαρίνο, ο οποίος ολοκλήρωσε την παρουσία του στη δημοσιογραφία έπειτα από 61 χρόνια, χαρακτηρίζοντάς τον υπόδειγμα δεοντολογίας και κοινωνικής ματιάς.
Με αφορμή τις αλλαγές που φέρνει η τεχνητή νοημοσύνη, σημείωσε ότι οι νέες τεχνολογίες μπορούν να παράγουν κείμενα, όμως η δημοσιογραφία δεν περιορίζεται στην παραγωγή περιεχομένου. Η κοινωνική ματιά, η αναζήτηση της αλήθειας και η ευθύνη απέναντι στον αναγνώστη, όπως επισήμανε, εξακολουθούν να συνδέονται με τον ίδιο τον δημοσιογράφο.
