Στις 28 Φεβρουαρίου 2026, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ πραγματοποίησαν συντονισμένα αεροπορικά πλήγματα κατά του Ιράν, στο πλαίσιο των επιχειρήσεων «Επική Οργή» και «Βρυχηθμός του Λέοντος», τα οποία οδήγησαν στον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
Τα ιρανικά αντίποινα επεκτάθηκαν άμεσα και στη θάλασσα, με τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας ημερήσιας κατανάλωσης πετρελαίου, να έχει σχεδόν παραλύσει λόγω επιθέσεων σε δεξαμενόπλοια.
Όπως αναφέρει η Washington Post, η σύρραξη προκαλεί σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές και ενεργειακές αγορές, με τις τιμές του πετρελαίου να σημειώνουν απότομη άνοδο και τον κίνδυνο νέου κύματος ακρίβειας να απειλεί τα νοικοκυριά παγκοσμίως.
Τι σημαίνει για την παγκόσμια οικονομία
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους στον κόσμο, με τεράστια σημασία για την παγκόσμια οικονομία και το διεθνές εμπόριο. Βρίσκονται ανάμεσα στο Ομάν και το Ιράν και συνδέουν τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και κατ’ επέκταση με τον Ινδικό Ωκεανό. Καθημερινά, από τα Στενά διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας θαλάσσιας διακίνησης πετρελαίου, καθιστώντας τα έναν στρατηγικό κόμβο ενεργειακής σημασίας.
Η σημασία των Στενών του Ορμούζ δεν περιορίζεται μόνο στο πετρέλαιο, αλλά επεκτείνεται και στο φυσικό αέριο, με δεκάδες LNG πλοία να μεταφέρουν υγροποιημένο αέριο σε αγορές της Ασίας, της Ευρώπης και πέρα από αυτές. Το Ιράν γνωρίζει πολύ καλά την αξία των Στενών και εδώ και χρόνια τα χρησιμοποιεί ως στρατηγικό μοχλό πίεσης, τόσο προς τις ΗΠΑ όσο και προς τις χώρες του Κόλπου και το Ισραήλ. Ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, με τις αυξανόμενες εντάσεις στη Μέση Ανατολή και την εμπλοκή του Ιράν σε συγκρούσεις μέσω συμμαχικών του δυνάμεων, όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο και οι Χούθι στην Υεμένη, η Τεχεράνη έχει εντείνει τη ρητορική περί ενδεχόμενου κλεισίματος των Στενών, ως απάντηση σε στρατιωτικές ή οικονομικές πιέσεις.
Οι επιπτώσεις εκτείνονται πολύ πέρα από το πρατήριο βενζίνης
Σύμφωνα με ανάλυση του Al Jazeera, ο Ali Vaez του International Crisis Group προειδοποίησε ότι το κλείσιμο των Στενών θα τροφοδοτούσε τον πληθωρισμό και θα έσπρωχνε εύθραυστες οικονομίες κοντύτερα στην ύφεση μέσα σε εβδομάδες. Ακριβότερη ενέργεια σημαίνει ότι πάντα μπορεί να γίνουν ακριβότερα – από το ψωμί και το γάλα μέχρι τα ενοίκια και τους λογαριασμούς ρεύματος.
Ακόμα πιο κατηγορηματικός ήταν, σύμφωνα με το CNBC, ο πρώην ενεργειακός σύμβουλος του Λευκού Οίκου Bob McNally: «Ένα παρατεταμένο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ είναι εγγυημένη παγκόσμια ύφεση». Και η αιτία είναι απλή: ακόμα κι αν οι υπόλοιπες χώρες του OPEC ήθελαν να αυξήσουν την παραγωγή τους για να καλύψουν το κενό, το πετρέλαιό τους δεν έχει πού να πάει, μια και βρίσκεται στον Περσικό Κόλπο, πίσω από τα ίδια αποκλεισμένα Στενά.
Σύμφωνα με το NBC News, πέρα από τα καύσιμα, τα αγαθά που εξαρτώνται από αυτή τη θαλάσσια οδό περιλαμβάνουν αλουμίνιο, ζάχαρη και λιπάσματα, ενώ αναμένονται επιβραδύνσεις ή διακοπές παραγωγής στην αυτοκινητοβιομηχανία, την ηλεκτρονική και τα φάρμακα, καθώς και σε αγαθά που απαιτούν ελεγχόμενη θερμοκρασία κατά τη μεταφορά. Σύμφωνα με την EIA «Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών των ΗΠΑ», περίπου το 30% της ευρωπαϊκής προμήθειας καυσίμων αεροπορίας προέρχεται ή διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ – γεγονός που σημαίνει ότι και τα αεροπορικά εισιτήρια βρίσκονται υπό πίεση.
Υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές;
Yπάρχουν ορισμένες εναλλακτικές, ωστόσο καμία δεν μπορεί να καλύψει πλήρως τον τεράστιο όγκο πετρελαίου και φυσικού αερίου που διέρχεται καθημερινά από την περιοχή. Μία από τις βασικές λύσεις είναι η χρήση αγωγών που παρακάμπτουν το Στενό, όπως ο σαουδαραβικός αγωγός που οδηγεί στην Ερυθρά Θάλασσα και ο αγωγός των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων που καταλήγει στο λιμάνι Fujairah. Παρ’ όλα αυτά, η μεταφορική τους ικανότητα είναι περιορισμένη και δεν επαρκεί για να αντικαταστήσει το σύνολο των εξαγωγών του Περσικού Κόλπου. Επιπλέον, οι αγωγοί αυτοί αφορούν κυρίως το πετρέλαιο και όχι το υγροποιημένο φυσικό αέριο, το οποίο εξάγεται σε μεγάλο βαθμό από το Κατάρ και μεταφέρεται αποκλειστικά δια θαλάσσης.
Μια άλλη εναλλακτική είναι η αύξηση της παραγωγής από άλλες πετρελαιοπαραγωγές χώρες, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες ή η Νορβηγία. Ωστόσο, μια τέτοια προσαρμογή δεν μπορεί να γίνει άμεσα, καθώς απαιτεί χρόνο, επενδύσεις και διαθέσιμες υποδομές. Πολλές χώρες ήδη παράγουν κοντά στα ανώτατα επίπεδά τους, γεγονός που περιορίζει τα περιθώρια άμεσης ενίσχυσης της προσφοράς. Επιπλέον, τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου που διατηρούν μεγάλες οικονομίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο ως προσωρινό μέτρο. Δεν αποτελούν μακροπρόθεσμη λύση, ιδίως αν η κρίση παραταθεί, ενώ η συνεχής αποδέσμευσή τους θα δημιουργούσε νέα αβεβαιότητα στις αγορές.
Συνολικά, οι εναλλακτικές απορρίπτονται ως πλήρης αντικατάσταση των Στενών του Ορμούζ επειδή είναι περιορισμένης χωρητικότητας, κοστοβόρες και αργές στην εφαρμογή. Το κλείσιμο του βασικού αυτού ενεργειακού διαδρόμου οδηγεί σε αύξηση του κόστους μεταφοράς, σε εκτίναξη των τιμών ενέργειας και σε σοβαρές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία, καθιστώντας οποιαδήποτε παράκαμψη ανεπαρκή και οικονομικά ασύμφορη σε βάθος χρόνου.
