Eλπίδες για το πρώτο εμβόλιο που θεραπεύει τον καρκίνο

Μία πραγματικά σπουδαία εξέλιξη, η οποία έχει όλες τις προϋποθέσεις για να χαρακτηρισθεί, ακόμη και ως μείζον διεθνές επαναστατικό ιατρικό επιστημονικό γεγονός, ανακοινώθηκε προχθές, Τετάρτη 19 Αυγούστου, από τις ΗΠΑ. Σύμφωνα με τις πολυεθνικές βιοφαρμακευτικές εταιρείες, Moderna και Merck (MSD εκτός ΗΠΑ) μια πειραματική θεραπεία με εμβόλιο νέας τεχνολογίας, mRNA, έχει δώσει ισχυρές ενδείξεις ότι μπορεί να αποτρέψει την επανεμφάνιση ή/και την εξάπλωση του καρκίνου, σε κλινική μελέτη Φάσης 3 για ασθενείς με μελάνωμα υψηλού κινδύνου.

Επιθετική μορφή

Το μελάνωμα αποτελεί τον πιο επιθετικό καρκίνο μεταξύ των καρκίνων του δέρματος και προέρχεται από τα μελανοκύτταρα, ενώ το εμβόλιο mRNA κατά του μελανώματος βασίζεται στην τεχνολογία των εμβολίων mRNA, η οποία αναπτύχθηκε από τους καθηγητές, Drew Weissman και Katalin Kariko, οι οποίοι έλαβαν το βραβείο Νόμπελ Ιατρικής και Φυσιολογίας, το 2023, για τη συμβολή τους στην αντιμετώπιση της πανδημίας της λοίμωξης Covid-19.

Ωστόσο, απαιτείται προκαταβολικά να προχωρήσουμε σε μία σημαντική διευκρίνιση: Η intismeran δεν είναι, ακόμα, ένα εγκεκριμένο και αδειοδοτημένο από τις αρμόδιες ρυθμιστικές Αρχές εμβόλιο κατά του καρκίνου (του μελανώματος για την ακρίβεια), είναι μία υπό διερεύνηση θεραπεία και τα αποτελέσματα που ανακοινώθηκαν είναι τα πρώτα θετικά από κλινική μελέτη Φάσης 3 για εξατομικευμένη θεραπεία καρκίνου, βασισμένη σε τεχνολογία νέας γενεάς, mRNA. Πάντως, η Moderna και η Merck ήδη δοκιμάζουν το ίδιο εξατομικευμένο mRNA εμβόλιο, το intismeran autogene (V940), και σε άλλους καρκίνους. Συγκεκριμένα:

– Μη μικροκυτταρικός καρκίνος του πνεύμονα (NSCLC) -είναι ο σημαντικότερος επόμενος στόχος. Υπάρχουν ήδη μελέτες Φάσης 3, μεταξύ άλλων σε ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε πλήρη χειρουργική αφαίρεση του όγκου.

– Καρκίνος της ουροδόχου κύστης -βρίσκεται σε μελέτες Φάσης 2.

– Καρκίνος του νεφρού (νεφροκυτταρικό καρκίνωμα) -επίσης σε Φάση 2.

Moderna και Merck

Η intismeran autogene (V940, πρώην mRNA-4157) αναπτύσσεται από τη βιοφαρμακευτική εταιρεία Moderna, σε συνεργασία με την επίσης βιοφαρμακευτική εταιρεία Merck (MSD εκτός ΗΠΑ), και χορηγείται σε συνδυασμό με το καινοτόμο φαρμακευτικό σκεύασμα, Keytruda (pembrolizumab). Στη μελέτη Φάσης 3 INTerpath-001 συμμετείχαν ασθενείς, μεταξύ άλλων και Έλληνες, με πλήρως χειρουργημένο μελάνωμα σταδίου IIB-IV. Η μελέτη συνέκρινε τη χορήγηση Keytruda και εξατομικευμένης intismeran, έναντι του Keytruda μόνο του.

Τι πέτυχε αυτό, σύμφωνα με τις εν λόγω πολύ σπουδαίες ανακοινώσεις; Πέτυχε τόσο το κύριο καταληκτικό σημείο, δηλαδή τη βελτίωση της επιβίωσης χωρίς υποτροπή (recurrence-free survival, RFS) όσο και το βασικό δευτερεύον καταληκτικό σημείο, την επιβίωση χωρίς απομακρυσμένες μεταστάσεις (distant metastasis-free survival, DMFS). Με απλά λόγια, οι ασθενείς που έλαβαν τον εν λόγω συνδυασμό (intismeran + Keytruda) είχαν σημαντικά μικρότερο κίνδυνο να εμφανίσουν εκ νέου το μελάνωμα, καθώς και μικρότερο κίνδυνο να εμφανίσουν μεταστάσεις σε άλλα όργανα του σώματός τους, σε σύγκριση με τη λήψη μόνον του καινοτόμου φαρμακευτικού σκευάσματος, Keytruda.

Πάντως, δεν έχει ανακοινωθεί ακόμη αρμοδίως πόσο «σημαντικά μικρότερος» είναι ο κίνδυνος και στις δύο ως άνω περιπτώσεις. Αξίζει να σημειωθεί επίσης ότι δεν υπάρχει ακόμη αποτέλεσμα (όχι απλώς ανακοίνωση του αποτελέσματος, αλλά αποτέλεσμα) για τη συνολική επιβίωση (overall survival), καθώς αυτός ο δείκτης απαιτεί μακροχρόνια παρακολούθηση.

Πώς λειτουργεί

Μετά την πλήρη αφαίρεση του καρκινικού όγκου, αναλύεται το γενετικό προφίλ του προκειμένου να εντοπιστούν μεταλλάξεις οι οποίες δημιουργούν τα λεγόμενα «νεοαντιγόνα». Με βάση αυτές τις μεταλλάξεις σχεδιάζεται ένα εξατομικευμένο mRNA για τον συγκεκριμένο ασθενή. Το mRNA δίνει οδηγίες στο ανοσοποιητικό σύστημα, ώστε αυτό να «αναγνωρίζει» και να επιτίθεται σε καρκινικά κύτταρα τα οποία φέρουν αυτά τα χαρακτηριστικά. Το Keytruda λειτουργεί διαφορετικά: μπλοκάρει την οδό PD-1 και ουσιαστικά «απελευθερώνει τα φρένα» του ανοσοποιητικού συστήματος, και το καθιστά εκ νέου ενεργό και αποτελεσματικό. Έτσι, οι δύο θεραπείες έχουν συμπληρωματικό ρόλο.

Η Moderna και η Merck έχουν δηλώσει ότι σκοπεύουν να προχωρήσουν σε υποβολή των σχετικών φακέλων για να λάβουν έγκριση για το νέο θεραπευτικό εμβόλιο από τις ρυθμιστικές Αρχές, εντός των αμέσως προσεχών μηνών. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το εμβόλιο θα είναι διαθέσιμο στους ασθενείς μέσα στους επόμενους μήνες. Θα πρέπει προηγουμένως να αξιολογηθεί, να εγκριθεί και να αδειοδοτηθεί από τον ομοσπονδιακό Οργανισμό Φαρμάκων και Τροφίμων (FDA) των ΗΠΑ, τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA), ο οποίος αφορά και τη δική μας χώρα, την Ελλάδα, καθώς και από τις άλλες αρμόδιες ρυθμιστικές Αρχές, διεθνώς.

Ιστορικό αποτέλεσμα

Αυτό που είναι ιδιαίτερα σημαντικό είναι το γεγονός πως δεν είναι απλώς ότι πρόκειται για νέα τεχνολογία, mRNA. Είναι ότι πρόκειται, σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής σχετικές αναφορές, για την πρώτη εξατομικευμένη θεραπεία νεοαντιγόνων βασισμένη σε mRNA, η οποία έδωσε θετικό αποτέλεσμα σε κλινική μελέτη Φάσης 3. Μάλιστα, υπάρχει ήδη προηγούμενη ένδειξη ότι το αποτέλεσμα δεν είναι τυχαίο: στην κλινική μελέτη Φάσης 2b KEYNOTE-942, με πενταετή παρακολούθηση, ο συνδυασμός είχε δείξει ποσοστό 49% για τη μείωση του κινδύνου της υποτροπής ή του θανάτου, έναντι του Keytruda μόνο.

Τι είναι

Το μελάνωμα είναι ένας κακοήθης όγκος του δέρματος και, όταν διαγνωστεί έγκαιρα, είναι ιάσιμος στις περισσότερες περιπτώσεις. Ο αριθμός των περιστατικών καρκίνων του δέρματος έχει αυξηθεί ραγδαία, διεθνώς και στη χώρα μας, τα τελευταία χρόνια. Στην Ελλάδα καταγράφονται περίπου 30.000 περιστατικά καρκίνων του δέρματος τον χρόνο από τα οποία περίπου 1.500 είναι άνθρωποι που εμφανίζουν μελάνωμα.

Υπάρχουν διάφοροι τύποι καρκίνου του δέρματος, οι συχνότεροι όμως είναι τρεις: το μελάνωμα, το βασικοκυτταρικό και το ακανθοκυτταρικό επιθηλίωμα. Το μελάνωμα είναι η πιο επιθετική και απειλητική μορφή καρκίνου του δέρματος, επειδή αυτό μπορεί να προκαλέσει γρήγορα μεταστάσεις και είναι επίσης δυνητικά θανατηφόρο. Μπορεί να εμφανιστεί σε διάφορα σημεία του σώματος και να αναπτυχθεί με διάφορους τρόπους. Ενίοτε το μελάνωμα επεκτείνεται κάθετα σε βάθος και, άλλες φορές, αναπτύσσεται οριζόντια και επιφανειακά. Διακρίνουμε τέσσερις κύριους τύπους μελανώματος: Το οζώδες μελάνωμα, το επιπολής επεκτεινόμενο μελάνωμα, μελάνωμα αναπτυσσόμενο σε κακοήθη φακή, μελάνωμα των άκρων.

ΜΕΛΑΝΩΜΑ ΣΕ ΑΡΙΘΜΟΥΣ

Σημείωση: Το 83% αφορά τα νέα περιστατικά δερματικού μελανώματος παγκοσμίως το 2022 που εκτιμάται ότι οφείλονταν στην έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία.

Εφημερίδα Απογευματινή