Αγία Σοφία: Αποκαλύφθηκαν 420 μέτρα υπόγειων σηράγγων – Σχέδια να ανοίξουν στο κοινό

Έξι υπόγειοι χώροι και εννέα συνδεδεμένες στοές εντοπίστηκαν στον δυτικό κήπο του μνημείου – Απομακρύνθηκαν σχεδόν 3.000 τόνοι υλικών
04:35 - 22 Νοεμβρίου 2026
Αγία Σοφία

Έναν άγνωστο μέχρι σήμερα υπόγειο κόσμο κάτω από την Αγία Σοφία φέρνουν στο φως οι εργασίες αποκατάστασης του ιστορικού μνημείου στην Κωνσταντινούπολη. Σήραγγες, υπόγειοι χώροι και αρχιτεκτονικά κατάλοιπα αποκαλύπτονται κατά τη διάρκεια των ερευνών, με τις τουρκικές αρχές να εξετάζουν πλέον το ενδεχόμενο να καταστήσουν επισκέψιμα ορισμένα από τα ευρήματα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, έχουν ήδη καθαριστεί υπόγειες σήραγγες συνολικού μήκους 420 μέτρων, ενώ απομακρύνθηκαν σχεδόν 3.000 τόνοι υλικών επίχωσης από τον Κήπο του Βεζίρη και τον δυτικό κήπο. Μόνο στον τελευταίο εντοπίστηκαν έξι υπόγειοι χώροι και εννέα συνδεδεμένες σήραγγες.

Ο Τούρκος υπουργός επισκέφθηκε τις υπόγειες εγκαταστάσεις και ενημερώθηκε από τους επιστήμονες για την πορεία των εργασιών ανασκαφής, καθαρισμού, τεκμηρίωσης και στατικής ενίσχυσης. Εικόνες από τις στοές και τις εργασίες παρουσίασε το CNN Türk.

Αρχιτεκτονικά κατάλοιπα

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα εύρημα σε υπόγειο ταφικό χώρο, γνωστό ως υπόσκαφο ταφικό μνημείο ή hypogeum, στον Κήπο του Βεζίρη. Κατά τον καθαρισμό, οι εργασίες έφτασαν σε βάθος 1,5 μέτρου κάτω από το επίπεδο του δαπέδου, αποκαλύπτοντας αρχιτεκτονικά στρώματα που ενδέχεται να ανήκουν σε οικοδομική περίοδο προγενέστερη του σημερινού ναού.

Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί ασφαλής χρονολόγηση των καταλοίπων. Η εκτίμηση ότι προηγούνται του σημερινού οικοδομήματος παραμένει αντικείμενο επιστημονικής διερεύνησης.

Ο σημερινός ναός της Αγίας Σοφίας κατασκευάστηκε επί αυτοκράτορα Ιουστινιανού, μεταξύ 532 και 537 μ.Χ., στη θέση παλαιότερων χριστιανικών ναών.

Εννέα σήραγγες

Από τις εννέα σήραγγες που εντοπίστηκαν στον δυτικό κήπο, οι επτά έχουν ήδη καθαριστεί από τις επιχώσεις, ενώ στις υπόλοιπες δύο συνεχίζονται οι εργασίες αποτύπωσης και τεκμηρίωσης.

Η μεγαλύτερη από αυτές έχει μήκος 180 μέτρων και εκτείνεται παράλληλα με την πρόσοψη της εισόδου της Αγίας Σοφίας. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των Τούρκων ειδικών, ενδέχεται να συνδέεται με τη λεγόμενη Ρωμαϊκή Οδό της Κωνσταντινούπολης, χωρίς ωστόσο να έχει εξακριβωθεί ο αρχικός της προορισμός.

Οι υπόγειες στοές εκτιμάται ότι αποτελούσαν τμήμα του ιστορικού συστήματος διαχείρισης των υδάτων της πόλης, εξυπηρετώντας τόσο τη διανομή νερού όσο και την απομάκρυνση των ομβρίων. Η συστηματική μελέτη τους αναμένεται να προσφέρει νέα δεδομένα για τις υποδομές που αναπτύχθηκαν γύρω από το μνημείο.

Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη εργασίες αποκατάστασης θόλων, στερέωσης τοιχοποιιών και ενίσχυσης τμημάτων που έχουν υποστεί φθορές. Σε υπόγειο χώρο μήκους 56 μέτρων έχουν αποκατασταθεί δομικές βλάβες σε τμήμα 18 μέτρων, ενώ σε άλλες σήραγγες τοποθετούνται ανοξείδωτα μεταλλικά στοιχεία για την ενίσχυση των κατασκευών.

Σχέδια να ανοίξουν στους επισκέπτες

Οι τουρκικές αρχές εξετάζουν το ενδεχόμενο να επιτρέψουν την πρόσβαση του κοινού σε επιλεγμένα τμήματα του υπόγειου δικτύου. Για τον σκοπό αυτό σχεδιάζεται ειδική μελέτη, η οποία θα καθορίσει ποιοι χώροι μπορούν να παρουσιαστούν στους επισκέπτες, με βασικές προϋποθέσεις την προστασία του μνημείου και την ασφάλεια του κοινού.

Προς το παρόν δεν έχει προσδιοριστεί ποια τμήματα θα μπορούσαν να ανοίξουν ούτε έχει ανακοινωθεί συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.

Στο πλαίσιο των τεχνικών ερευνών εξετάζεται, επίσης, κατά πόσο το υπόγειο δίκτυο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για τη βελτίωση του αερισμού της Αγίας Σοφίας. Όπως ανέφερε ο Ερσόι, η υφιστάμενη υπόγεια έξοδος καλύπτει μόλις το 3,6% της ελάχιστης απαιτούμενης ροής αέρα. Η δυνατότητα αξιοποίησης των σηράγγων θα εξεταστεί σε επόμενες μελέτες, με στόχο να μην αλλοιωθεί η ιστορική τους φυσιογνωμία.

Οι εργασίες κάτω από την Αγία Σοφία αναδεικνύουν μια λιγότερο γνωστή διάσταση της ιστορίας του μνημείου, καθώς αποκαλύπτουν τις υπόγειες υποδομές και τα αρχιτεκτονικά ίχνη διαφορετικών οικοδομικών περιόδων που διατηρούνται κάτω από το σημερινό επίπεδο του εδάφους.