Το διαχρονικό αποτύπωμα της δημοκρατίας και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει στη σύγχρονη εποχή ανέδειξε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Τασούλας, κατά την ομιλία του στο συνέδριο «30th Annual Government Roundtable – Progress in an age of upheaval | Geopolitics – Growth – Technology» του Economist Impact, που πραγματοποιείται στην Αθήνα.
Ο κ. Τασούλας χαρακτήρισε τη δημοκρατία τη σημαντικότερη εγγύηση για την ασφάλεια, την ευημερία και την πρόοδο των κοινωνιών, επισημαίνοντας ότι η ανθεκτικότητά της αποδεικνύεται μέσα από τις διαρκείς δοκιμασίες που αντιμετωπίζει.
«Η δημοκρατία, επειδή ακούει τους πολλούς, παραμένει το μόνο πολίτευμα που εγγυάται την πρόοδο. Παραμένει, ακόμη και σήμερα, η ισχυρότερη εγγύηση για την ασφάλεια και την ευημερία μας», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Οι σύγχρονες απειλές για τους δημοκρατικούς θεσμούς
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας υπογράμμισε ότι η δημοκρατία δεν υπήρξε ποτέ ένα πολίτευμα χωρίς προκλήσεις, σημειώνοντας πως η έννοια της κρίσης είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορική της πορεία.
Όπως είπε, από την εποχή του Κλεισθένη μέχρι σήμερα, η δημοκρατία δοκιμάζεται συνεχώς, ωστόσο η δύναμή της βρίσκεται ακριβώς στην ικανότητά της να ξεπερνά τις δυσκολίες και να εξελίσσεται.
Αναφερόμενος στις προκλήσεις της εποχής, ο κ. Τασούλας υποστήριξε ότι η δημοκρατία χρειάζεται διαρκή θωράκιση απέναντι στις σύγχρονες μορφές απειλών.
Όπως σημείωσε, οι δυσκολίες μπορεί να αλλάζουν μορφή, όχι όμως και ουσία, ενώ υπενθύμισε ότι ακόμη και η αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία έλαβε αποφάσεις που κρίθηκαν ιστορικά άδικες, όπως η καταδίκη του Σωκράτη ή η εξορία σημαντικών προσωπικοτήτων.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η δυνατότητα των πολιτών να κρίνουν και να διαφωνούν αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της δημοκρατίας, ακόμη κι αν οδηγεί ορισμένες φορές σε λανθασμένες αποφάσεις.
«Η διαφωνία δεν είναι διχασμός»
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη σημασία της πολιτικής διαφωνίας, επισημαίνοντας ότι η δημοκρατία δεν απαιτεί ομοφωνία, αλλά προϋποθέτει τον ελεύθερο διάλογο.
Όπως ανέφερε, η ομοφωνία αποτελεί χαρακτηριστικό αυταρχικών καθεστώτων και όχι δημοκρατικών κοινωνιών, ενώ η πραγματική δημοκρατική πρόκληση είναι η συνύπαρξη διαφορετικών απόψεων μέσα σε ένα πλαίσιο ενότητας και θεσμικής λειτουργίας.
Η αποχή από την πολιτική και η συμμετοχή των πολιτών
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας στάθηκε και στο ζήτημα της αποχής των πολιτών από τις συλλογικές διαδικασίες, επισημαίνοντας ότι το φαινόμενο δεν αποτελεί αποκλειστικό χαρακτηριστικό της σύγχρονης εποχής.
Υπενθύμισε ότι ακόμη και στην κλασική Αθήνα η συμμετοχή στις συνελεύσεις δεν ήταν καθολική, ενώ συχνά απαιτούνταν κίνητρα ή ακόμη και μέτρα προκειμένου οι πολίτες να συμμετέχουν στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.
Ωστόσο, όπως σημείωσε, η σημερινή κρίση διαφοροποιείται, καθώς συνοδεύεται από αυξανόμενη αμφισβήτηση της ίδιας της αποτελεσματικότητας της δημοκρατίας.
Η άνοδος του αυταρχισμού και οι γεωπολιτικές προκλήσεις
Ο κ. Τασούλας αναφέρθηκε στην ενίσχυση αυταρχικών καθεστώτων διεθνώς, σημειώνοντας ότι ολοένα και περισσότεροι πολίτες θεωρούν πως τα αυταρχικά μοντέλα διακυβέρνησης είναι αποτελεσματικότερα.
Παράλληλα, υποστήριξε ότι μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου υπήρξε η λανθασμένη εκτίμηση πως η δημοκρατία είχε πλέον επικρατήσει οριστικά σε παγκόσμιο επίπεδο.
Όπως είπε, η πορεία της δημοκρατίας συνδέεται πλέον άμεσα με τις διεθνείς γεωπολιτικές εξελίξεις, ενώ έκανε ειδική αναφορά στη σημασία χωρών όπως η Ινδία για τη διαμόρφωση του παγκόσμιου δημοκρατικού χάρτη.
Η δημόσια σφαίρα και η απειλή της παραπληροφόρησης
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη σημασία της δημόσιας σφαίρας, χαρακτηρίζοντάς την βασική προϋπόθεση για τη λειτουργία της δημοκρατίας.
Επικαλούμενος τη θεωρία του Γερμανού φιλοσόφου και κοινωνιολόγου Γιούργκεν Χάμπερμας, επισήμανε ότι η κοινή γνώμη, η ελεύθερη δημοσιογραφία, οι πρωτοβουλίες των πολιτών και ο δημόσιος διάλογος λειτουργούν ως μηχανισμός ελέγχου της εξουσίας.
Ωστόσο, προειδοποίησε ότι τα τελευταία χρόνια η δημόσια σφαίρα δέχεται σοβαρές πιέσεις από φαινόμενα παραπληροφόρησης, πόλωσης και τοξικότητας, τα οποία υπονομεύουν την εμπιστοσύνη στους θεσμούς και δυσχεραίνουν τη διαμόρφωση κοινής αντίληψης για τα πραγματικά γεγονότα.
Η οικονομία, η πολιτική και η δημοκρατία
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας αναφέρθηκε και στην επίδραση των διεθνών οικονομικών εξελίξεων στη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών.
Όπως σημείωσε, η επικράτηση ισχυρών χρηματοοικονομικών μηχανισμών δημιουργεί συχνά την αίσθηση ότι οι πολιτικές αποφάσεις είναι προδιαγεγραμμένες, περιορίζοντας την εμπιστοσύνη των πολιτών στη δυνατότητα της πολιτικής να επηρεάζει ουσιαστικά τις εξελίξεις.
«Η ελευθερία της γνώμης είναι η δύναμη της δημοκρατίας»
Ολοκληρώνοντας την ομιλία του, ο κ. Τασούλας υπογράμμισε ότι η δημοκρατία στηρίζεται στην ελευθερία της γνώμης και στη δυνατότητα σύνθεσης διαφορετικών απόψεων.
Όπως ανέφερε, καμία κοινωνία δεν μπορεί να κατανοήσει πλήρως την πραγματικότητα μέσα από μία μόνο οπτική, γι’ αυτό και η ελεύθερη έκφραση αποτελεί βασικό στοιχείο για τη λήψη ορθών αποφάσεων.
Παράλληλα, προειδοποίησε ότι κάθε περιορισμός της ελευθερίας της έκφρασης οδηγεί τελικά τις κοινωνίες σε αδιέξοδα και κρίσεις, όσο αποτελεσματικά κι αν εμφανίζονται τα αυταρχικά καθεστώτα.
Κλείνοντας, συνεχάρη τον Economist για τη διοργάνωση του συνεδρίου και ευχήθηκε οι εργασίες του να συμβάλουν στην παραγωγή ουσιαστικών ιδεών και προτάσεων για τις σύγχρονες δημοκρατίες.
