Τη διεύρυνση των δυνατοτήτων των κρατών-μελών να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις απέναντι στην εκτίναξη του ενεργειακού κόστους ζητά ο Κυριάκος Μητσοτάκης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θέτοντας στο τραπέζι την ανάγκη για μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Με επιστολή του προς την πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ο Έλληνας πρωθυπουργός εισηγείται, σύμφωνα με πηγή του Bloomberg που γνωρίζει το περιεχόμενο της επιστολής, να εξεταστεί ένα ειδικό πλαίσιο για τα προσωρινά μέτρα αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης.
Η ελληνική πρόταση προβλέπει, σύμφωνα με την ίδια πηγή, να μην προσμετρώνται στους δημοσιονομικούς υπολογισμούς, έως ένα συγκεκριμένο όριο, οι έκτακτες και προσωρινές παρεμβάσεις που υιοθετούν τα κράτη-μέλη για να περιορίσουν τις επιπτώσεις από τις αυξημένες τιμές ενέργειας.
Η πρόταση για τα πρόσθετα έσοδα από τον ΦΠΑ
Παράλληλα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης φέρεται να προτείνει τη δυνατότητα αξιοποίησης από τα κράτη-μέλη των πρόσθετων εσόδων από τον ΦΠΑ που δημιουργούνται εξαιτίας της απρόσμενης αύξησης των τιμών.
Η λογική της πρότασης είναι τα επιπλέον φορολογικά έσοδα που προκύπτουν από την άνοδο της ονομαστικής αξίας των συναλλαγών να μπορούν να επιστρέφουν, μέσω στοχευμένων παρεμβάσεων, στην οικονομία και στους καταναλωτές που επωμίζονται το αυξημένο κόστος.
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη αναγνωρίσει ότι η ενεργειακή κρίση του 2026 ασκεί σημαντικές πιέσεις στις ευρωπαϊκές οικονομίες και έχει καταγράψει μέτρα στήριξης ύψους 14,5 δισ. ευρώ που είχαν ανακοινωθεί από κράτη-μέλη για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων των υψηλών τιμών ενέργειας.
Ο πρωθυπουργός έχει συνδέσει την ανάγκη ευρωπαϊκής παρέμβασης όχι μόνο με την προστασία των καταναλωτών, αλλά και με την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και της βιομηχανίας.
Το αυξημένο ενεργειακό κόστος επιβαρύνει το κόστος παραγωγής και δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις στις επιχειρήσεις, σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή οικονομία αναζητά τρόπους ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητάς της.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επισημάνει ότι η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει σημαντική αύξηση στις τιμές των ορυκτών καυσίμων και λαμβάνει μέτρα για τη στήριξη καταναλωτών και επιχειρήσεων, ιδιαίτερα των πιο ευάλωτων και των κλάδων που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες πιέσεις.
Στο εσωτερικό μέτωπο, η κυβέρνηση προχωρά παράλληλα σε νέα παρέμβαση στην αγορά καυσίμων.
Για το διάστημα 1 έως 15 Οκτωβρίου 2026, η επιδότηση στο πετρέλαιο κίνησης αυξάνεται στα 15 λεπτά το λίτρο, έναντι 10 λεπτών προηγουμένως, με το ποσό χωρίς ΦΠΑ να διαμορφώνεται στα 12 λεπτά.
Το δημοσιονομικό κόστος της συγκεκριμένης παρέμβασης υπολογίζεται σε περίπου 20 εκατ. ευρώ για το επόμενο δεκαπενθήμερο.
Στην παρέμβαση προστίθενται οι εκπτώσεις των διυλιστηρίων, με αποτέλεσμα η συνολική ελάφρυνση στην τιμή του diesel να φτάνει, σύμφωνα με τον σχεδιασμό της κυβέρνησης, έως τα 20 λεπτά το λίτρο. Η Reuters επιβεβαιώνει την παράταση του προγράμματος εκπτώσεων στα καύσιμα έως τα μέσα Οκτωβρίου και την αύξηση της κρατικής επιδότησης στο diesel.
Νέες ανακοινώσεις για τα καύσιμα κίνησης, αλλά και για το πετρέλαιο θέρμανσης, αναμένονται έως τις 14 Οκτωβρίου, καθώς η κυβέρνηση επανεξετάζει τις παρεμβάσεις ανάλογα με την πορεία των διεθνών τιμών.
Η Αθήνα ζητά κοινή ευρωπαϊκή απάντηση
Η παρέμβαση Μητσοτάκη έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών δέχονται πιέσεις να ενισχύσουν τα μέτρα προστασίας απέναντι στην αύξηση του ενεργειακού κόστους.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ζητήσει από τα κράτη να εξετάσουν τρόπους περιορισμού της ζήτησης ενέργειας, ενώ παράλληλα παρακολουθεί στενά την επάρκεια των αποθεμάτων φυσικού αερίου. Στις αρχές Σεπτεμβρίου, η Επιτροπή είχε αναφέρει ότι δεν υπήρχε άμεσος κίνδυνος για την ασφάλεια εφοδιασμού, παρά την αυξημένη μεταβλητότητα στις διεθνείς αγορές.
Η Ελλάδα, από την πλευρά της, επιμένει ότι η αντιμετώπιση ενός εξωγενούς ενεργειακού σοκ δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στις δυνατότητες των εθνικών προϋπολογισμών.
Άλλωστε, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει ήδη υποστηρίξει ότι, εφόσον η κρίση παραταθεί, η Ευρώπη θα πρέπει να διαθέτει ένα «εργαλείο» έκτακτης παρέμβασης, ώστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να μειώνουν προσωρινά φορολογικές επιβαρύνσεις χωρίς να υπονομεύονται οι δημοσιονομικοί τους στόχοι.
Το αίτημα αποκτά ιδιαίτερο βάρος επειδή οι υφιστάμενοι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες εξακολουθούν να θέτουν όρια στην αύξηση των καθαρών δαπανών.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχει ήδη διευκρινιστεί ότι τα προσωρινά μέτρα ενεργειακής στήριξης δεν αντιμετωπίζονται αυτομάτως ως «one-off» μέτρα και ότι η δημοσιονομική τους επίπτωση λαμβάνεται υπόψη στο πλαίσιο των κανόνων.
Ακριβώς σε αυτό το σημείο παρεμβαίνει η ελληνική πρόταση, με την Αθήνα να ζητά έναν ειδικό και οριοθετημένο μηχανισμό ευελιξίας για έκτακτες παρεμβάσεις που συνδέονται άμεσα με την ενεργειακή κρίση.
Η συζήτηση αναμένεται να συνδεθεί ευρύτερα με την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, καθώς το κόστος ενέργειας αποτελεί πλέον έναν από τους βασικούς παράγοντες πίεσης για τη βιομηχανία και τις επιχειρήσεις της ΕΕ.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει υπολογίσει ότι σε ένα παρατεταμένο σενάριο ενεργειακής αναστάτωσης οι τιμές φυσικού αερίου θα μπορούσαν να παραμείνουν σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, με σημαντικές επιπτώσεις στον πληθωρισμό και την οικονομική δραστηριότητα.
Με την επιστολή προς τη φον ντερ Λάιεν, η Αθήνα επιχειρεί έτσι να μεταφέρει τη συζήτηση από τις εθνικές επιδοτήσεις σε ένα κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης, με προσωρινά μέτρα, δημοσιονομική ευελιξία και δυνατότητα στήριξης των νοικοκυριών και της παραγωγής.
