Το «κλειδί» για φθηνότερο πετρέλαιο κίνησης, που μπορεί να δώσει μεγάλη ανάσα στους καταναλωτές, αλλά και στην κυβέρνηση η οποία αναζητά δημοσιονομικό χώρο για να χρηματοδοτήσει επιπλέον παρεμβάσεις, βρίσκεται στις Βρυξέλλες, και συγκεκριμένα στο άρθρο 19 της Οδηγίας 2003/96/ΕΚ για τη φορολόγηση της ενέργειας.
Η συγκεκριμένη διάταξη ανοίγει -υπό προϋποθέσεις- τον δρόμο διεκδίκησης ειδικής ευρωπαϊκής έγκρισης, ώστε η Ελλάδα να μειώσει τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης, ακόμη και κάτω από τα ελάχιστα όρια της ΕΕ. Πρόκειται στην ουσία για ένα εργαλείο έκτακτης ανάγκης που επιτρέπει σε μια χώρα να ζητήσει ειδική έγκριση για πρόσθετες μειώσεις ή απαλλαγές από τη φορολογία της ενέργειας, για συγκεκριμένους λόγους.
Ευελιξία
Το περιθώριο αυτό δεν είναι θεωρητικό και η αντιπολίτευση θα έπρεπε να το γνωρίζει: χωρίς αυτή την ειδική παρέκκλιση η Αθήνα μπορεί ήδη να μειώσει τον ΕΦΚ κατά 8 λεπτά στο ντίζελ, ενώ μέσω της χρήσης του άρθρου 19 η ελάφρυνση μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερη για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Πάντως, η δημοσιονομική ευελιξία έχει συγκεκριμένες προϋποθέσεις και δεν παρέχεται αυτόματα. Η Ελλάδα, καθώς και άλλες χώρες, διεκδικεί ευρωπαϊκή ευελιξία για μεγαλύτερη ελάφρυνση και για την κάλυψη του δημοσιονομικού κόστους. Το άρθρο 19 δίνει δυνατότητα φορολογικής εξαίρεσης. Δεν χρηματοδοτεί τη μείωση και δεν εξαιρεί αυτομάτως την απώλεια εσόδων από τους δημοσιονομικούς κανόνες. Για μείωση κάτω από τα ευρωπαϊκά ελάχιστα όρια, χρειάζεται ειδική παρέκκλιση: κατά το άρθρο 19, απόφαση του Συμβουλίου της ΕΕ με ομοφωνία, ύστερα από πρόταση της Κομισιόν.
Η διαδικασία
1. Η χώρα της ΕΕ υποβάλλει τεκμηριωμένο αίτημα στην Κομισιόν, παρέχοντας στοιχεία και εξηγώντας τη μείωση που ζητά και τους λόγους της.
2. Η Κομισιόν εξετάζει τις επιπτώσεις στην αγορά, στον ανταγωνισμό, στο περιβάλλον, στην υγεία, στην ενέργεια και στις μεταφορές.
3. Το Συμβούλιο της ΕΕ αποφασίζει με ομοφωνία, ύστερα από πρόταση της Κομισιόν.
4. Η άδεια μπορεί να διαρκεί έως έξι χρόνια, με δυνατότητα παράτασης μέσω της ίδιας διαδικασίας. Μπορεί να δοθεί και για πολύ μικρότερο διάστημα.
Στην αντίστοιχη ενεργειακή κρίση του 2022, η Σουηδία αιτήθηκε και έλαβε έγκριση βάσει του άρθρου 19 για την προσωρινή μείωση των συντελεστών στο πετρέλαιο κίνησης και τη βενζίνη για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων από τις γεωπολιτικές εξελίξεις στην αγορά ενέργειας. Η Ισπανία έχει επίσης αξιοποιήσει τη διαδικασία για στοχευμένες φορολογικές ελαφρύνσεις στα καύσιμα σε περιόδους κρίσης.
Περιθώρια
Πόσο λοιπόν μπορούμε να μειώσουμε τον φόρο; Η ΕΕ ορίζει κατώτατα όρια, συνεπώς η Ελλάδα μπορεί να μειώσει τον γενικό συντελεστή μέχρι αυτά τα όρια και χωρίς ειδική ευρωπαϊκή άδεια:
– Στην αμόλυβδη βενζίνη ο ΕΦΚ είναι 0,70 ευρώ, ενώ ο ελάχιστος ΕΦΚ στην ΕΕ διαμορφώνεται στα 0,359 ευρώ. Πρακτικά, εδώ τα περιθώρια μείωσης ως τα ελάχιστα επιτρεπόμενα είναι μεγάλα και φτάνουν τα 34,1 λεπτά το λίτρο, ωστόσο οι απώλειες στα δημόσια έσοδα θα ήταν σημαντικές.
– Στο πετρέλαιο κίνησης ο ΕΦΚ στην Ελλάδα είναι 41 λεπτά στο λίτρο, ενώ ο ελάχιστος ΕΦΚ στην ΕΕ είναι στα 33 λεπτά. Δηλαδή υπάρχει περιθώριο μείωσης 8 λεπτά στο λίτρο. Σημειωτέον ότι αυτά είναι φορολογικά περιθώρια, όχι εγγυημένη μείωση στην αντλία.
Παρεμβάσεις ανά χώρα
Οι χώρες-μέλη της ΕΕ χρησιμοποιούν τρεις βασικούς τρόπους άμυνας για να συγκρατήσουν το αυξανόμενο ενεργειακό κόστος: μειώσεις φόρων, επιδοτήσεις και έλεγχο τιμών ή κερδών. Τα «λεπτά μείωσης φόρου» και τα «λεπτά τελικής έκπτωσης στην αντλία» δεν είναι πάντοτε το ίδιο ποσό, λόγω ΦΠΑ και μεταβολών της εμπορικής τιμής.
– ΕΛΛΑΔΑ. Με βάση τις τρέχουσες τιμές των καυσίμων, η βενζίνη στην Ελλάδα είναι η 6η ακριβότερη στην ΕΕ, περίπου 10 λεπτά πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Το πετρέλαιο κίνησης είναι το 11ο ακριβότερο, περίπου 2 λεπτά κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Στη Μάλτα συναντάμε τα φθηνότερα καύσιμα και στις δύο κατηγορίες, ενώ στη Δανία τα ακριβότερα (βλέπε αναλυτικό πίνακα).
Στη λίστα των μέτρων που αξιοποιούνται περιλαμβάνεται η αύξηση της κρατικής επιδότησης στο πετρέλαιο κίνησης σε 15 λεπτά/λίτρο, σύμφωνα με την ανακοίνωση του υπουργείου Οικονομικών στις 30/9. Πρόκειται για επιδότηση στην αντλία, στην οποία προστίθενται 5 λεπτά από τα διυλιστήρια, με την τελική έκπτωση να διαμορφώνεται στα 20 λεπτά. Στη βενζίνη δεν υπάρχει κρατική επιδότηση, αλλά έκπτωση 10 λεπτών από τα διυλιστήρια.
– ΓΕΡΜΑΝΙΑ. Προσωρινή μείωση φόρων σε βενζίνη και ντίζελ, με αναμενόμενο όφελος περίπου 17 λεπτά/λίτρο, από 1/10 έως τέλος 2026. Συζητείται και πλαφόν τιμών.
– ΙΣΠΑΝΙΑ. Μείωση ειδικού φόρου κατά 20 λεπτά/λίτρο τον Οκτώβριο, 13 λεπτά τον Νοέμβριο και 6 λεπτά τον Δεκέμβριο. Αν οι ανατιμήσεις παραμένουν πάνω από 15% ετησίως, προβλέπεται διατήρηση της μείωσης στα 20 λεπτά.
– ΚΥΠΡΟΣ. Μείωση ΕΦΚ κατά 8,33 λεπτά/λίτρο σε βενζίνη και ντίζελ, με παράταση έως 30 Νοεμβρίου 2026.
– ΓΑΛΛΙΑ. Στοχευμένη ενίσχυση 100 ευρώ σε εργαζομένους που κάνουν μεγάλες διαδρομές, με εισοδηματικά κριτήρια. Επίσης επιδοτήσεις καυσίμων σε αγρότες, αλιείς και κατασκευαστικές επιχειρήσεις.
– ΙΤΑΛΙΑ. Προσωρινές μειώσεις ΕΦΚ,·η τελευταία ελάφρυνση στο ντίζελ είναι περίπου 6 λεπτά/λίτρο έως 5/10. Παράλληλα, Eni και SOCAR εφαρμόζουν εταιρικά πλαφόν: 1,99€/λίτρο βενζίνη και 2,19€/λίτρο ντίζελ στα συμμετέχοντα πρατήρια.
– ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ. Μηχανισμός μείωσης φόρου που αντισταθμίζει πρόσθετα έσοδα ΦΠΑ από τις ανατιμήσεις. 10 λεπτά/λίτρο ενίσχυση στο αγροτικό πετρέλαιο έως τέλος έτους και 38.000.000 ευρώ σε μεταφορές και άλλους πληττόμενους κλάδους.
– ΙΡΛΑΝΔΙΑ. Μειώσεις φόρων και εισφορών στα καύσιμα, με αναβολή προγραμματισμένης επαναφοράς τους τον Σεπτέμβριο και Οκτώβριο. Πρόσθετες επιστροφές φόρου για επαγγελματικές μεταφορές.
– ΣΟΥΗΔΙΑ. Προσωρινή μείωση φορολογίας, με προβλεπόμενο όφελος 3 σουηδικές κορόνες/λίτρο, από Ιούλιο έως 30 Νοεμβρίου.
– ΑΥΣΤΡΙΑ. Ανακοίνωσε επαναφορά πλαφόν στα περιθώρια κέρδους των λιανοπωλητών, ενισχύοντας τον μηχανισμό συγκράτησης τιμών.
– ΚΡΟΑΤΙΑ. Καθορίζει ανώτατες λιανικές τιμές καυσίμων με κυβερνητικές αποφάσεις. Νέα απόφαση δημοσιεύθηκε στις 28/9.
– ΣΛΟΒΕΝΙΑ. Κυβερνητικό σχέδιο στοχευμένης βοήθειας σε μεταφορές, γεωργία, δασοκομία και αλιεία. Για μεταφορείς προβλέπει κάλυψη έως 70% του πρόσθετου κόστους ντίζελ πάνω από τιμή αναφοράς.
– ΟΥΓΓΑΡΙΑ. Ανακοίνωσε ενίσχυση 20.000 φιορινιών έως τον Δεκέμβριο σε ιδιοκτήτες ντιζελοκίνητων αυτοκινήτων έως 150 ίππους και επιστροφές ΕΦΚ στους αγρότες.
– ΠΟΛΩΝΙΑ. Εφάρμοσε μείωση ΦΠΑ από το 23% στο 8% και επέβαλε ανώτατες τιμές την περίοδο 17-31 Αυγούστου. Προωθεί έκτακτο φόρο 60% στα υπερκέρδη των πετρελαϊκών εταιρειών για να χρηματοδοτήσει μέτρα μείωσης των τιμών στα καύσιμα.
– ΡΟΥΜΑΝΙΑ. Εισήγαγε πλαφόν στα περιθώρια κέρδους, περιορισμούς εξαγωγών καυσίμων και πρόγραμμα ενίσχυσης μεταφορέων 652.000.000 λέι έως τέλος έτους. Η σημερινή ισχύς των πρώτων δύο χρειάζεται επιβεβαίωση παράτασης.
– ΤΣΕΧΙΑ. Για τον Οκτώβριο επέβαλε ημερήσιες ανώτατες τιμές, πλαφόν λιανικού περιθωρίου κέρδους φορολόγηση διυλιστηρίων και προσωρινή μείωση φόρου στο ντίζελ.
– ΣΛΟΒΑΚΙΑ. Από 1/10: Θεσπίστηκε ανώτατο περιθώριο κέρδους 10 λεπτών/λίτρο, χωρίς αλλαγή ΕΦΚ ή ΦΠΑ. Έχει ζητήσει σύγκλιση Έκτακτης Συνόδου Κορυφής.
– ΛΕΤΟΝΙΑ. Από 1/10 έως 31/12: Προχώρησε σε μειώσεις ΕΦΚ στη βενζίνη κατά 11,7% στα 490 ευρώ και κατά 16,17% στο ντίζελ, από τα 396 στα 330 ευρώ/1000 λίτρα που είναι το ελάχιστο.
– ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ. Από 1/10 έως 31/12 προχώρησε σε μηδενισμό του ΕΦΚ σε υγραέριο κίνησης και το φυσικό αέριο.
– ΟΛΛΑΝΔΙΑ. Διατηρεί μειωμένους φόρους καυσίμων μέσα στο 2026. Οι συντελεστές του ΕΦΚ διαμορφώνονται περίπου στα 84,5 λεπτά ανά λίτρο για τη βενζίνη, στα 55,2 λεπτά για το ντίζελ και στα 19 λεπτά για το υγραέριο (LPG). Η παράταση για το 2027 αποτελεί πρόταση.
– ΒΕΛΓΙΟ. Διαθέτει πάγιο σύστημα ανώτατων τιμών καυσίμων.
– ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ. Επίσης διαθέτει πάγιο σύστημα ανώτατων τιμών (πλαφόν), ωστόσο η εκτόξευση της αμόλυβδης στα 2,5 ευρώ το λίτρο έχει ανοίξει της συζήτηση λήψης πρόσθετων μέτρων με τον νέο προϋπολογισμό.
– ΜΑΛΤΑ. Κρατικές επιδοτήσεις εισαγωγών και πλαφόν διατηρούν σταθερές τιμές. Το ντίζελ παραμένει 1,21€/λίτρο και η βενζίνης κοντά στα 1,34 ευρώ.
– ΛΙΘΟΥΑΝΙΑ. Απαγορεύει στα πρατήρια καυσίμων να αυξάνουν τις τιμές τους περισσότερες από μία φορά την ημέρα. Μείωσε κατά 50% τις τιμές εισιτηρίων τρένων, ως εναλλακτική στις ακριβές μετακινήσεις με αυτοκίνητο. Υιοθετήθηκε πλαίσιο που επιτρέπει στην κυβέρνηση να ενεργοποιεί με διάταγμα ανώτατες τιμές καταναλωτή (πλαφόν) στη βενζίνη και το ντίζελ σε περιόδους ακραίων διακυμάνσεων.
– ΕΣΘΟΝΙΑ. Στις 29/9 η κυβέρνηση δήλωνε ότι παρακολουθεί τις αποφάσεις των γειτονικών χωρών. Πέρυσι προχώρησε σε αυξήσεις των Ειδικών Φόρων Κατανάλωσης σε βενζίνη (5% ετησίως η οποία πάγωσε), πετρέλαιο κίνησης (από 399 σε 428 ευρώ/χίλια λίτρα) και υγραέριο.
– ΔΑΝΙΑ. Δεν υπάρχουν επί του παρόντος γνωστά μέτρα στήριξης ή αλλαγής της υψηλής φορολογίας που ακολουθεί στα καύσιμα.
– ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ. Δεν υπάρχουν επί του παρόντος γνωστά μέτρα στήριξης ή αλλαγής της υψηλής φορολογίας που ακολουθεί στα καύσιμα.
Εφημερίδα Απογευματινή
