ΓΡΑΦΕΙ O ΑΝΤΩΝΗΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣ*
Η συζήτηση για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική της περιόδου 2028-2034 ξεκινά σε ένα περιβάλλον που δεν θυµίζει σε τίποτα τις προηγούµενες µεταρρυθµίσεις. Η γεωργία καλείται πλέον να λειτουργήσει µέσα σε ένα διαρκώς µεταβαλλόµενο γεωπολιτικό και οικονοµικό τοπίο, όπου η κλιµατική κρίση, οι εµπορικές αναταράξεις και οι επιπτώσεις που έχουν στην επισιτιστική ασφάλεια, αλλά και η αυξανόµενη πίεση για περιβαλλοντική βιωσιµότητα, συνθέτουν ένα εκρηκτικό µίγµα αβεβαιότητας. Σε αυτό το πλαίσιο, η νέα ΚΑΠ καλείται να υπερβεί τον παραδοσιακό της ρόλο, που σε µεγάλο βαθµό βασιζόταν στην κατανοµή ενισχύσεων, και να µετασχηµατιστεί σε στρατηγικό εργαλείο ενίσχυσης της ανθεκτικότητας του πρωτογενούς τοµέα, αξιοποιώντας νέα εργαλεία. Το κρίσιµο ερώτηµα είναι σαφές. Πού ακριβώς θα κατευθυνθούν οι παρεµβάσεις;
Η απάντηση βρίσκεται σε ένα συνεκτικό τρίπτυχο. Στοχευµένη ενίσχυση του αγροτικού εισοδήµατος, ιδίως προς όσους συµµετέχουν ενεργά στην αγροτική δραστηριότητα, καθώς και προς όσους έχουν πραγµατική ανάγκη, όπως οι νέοι αγρότες, οι αγρότες σε περιοχές µε φυσικά µειονεκτήµατα, σε νησιωτικές και ορεινές περιοχές και οι µικροµεσαίοι παραγωγοί. Ενίσχυση της παραγωγής και αύξηση της παραγωγικότητας µέσω επενδύσεων στον εκσυγχρονισµό των γεωργικών εκµεταλλεύσεων, εκπαίδευσης και καινοτοµίας. Και τέλος, προσαρµογή στην κλιµατική αλλαγή.
Παρά τις αρχικές ανησυχίες, η διαπραγµατευτική πίεση των κρατών-µελών, µεταξύ των οποίων και της Ελλάδας, αναµένεται να οδηγήσει σε ενίσχυση της διακριτότητας της ΚΑΠ εντός του νέου πλαισίου. Ενδεικτικές προς αυτή την κατεύθυνση είναι η πρόβλεψη ξεχωριστού κεφαλαίου για την αγροτική πολιτική και η ενσωµάτωση κρίσιµων διατάξεων στο θεσµικό πλαίσιο της ΚΑΠ, στοιχεία που καταδεικνύουν ότι η γεωργία παραµένει πολιτική προτεραιότητα. Στο πεδίο των πόρων, η εικόνα είναι πιο σύνθετη απ’ ό,τι συχνά αποτυπώνεται στον δηµόσιο διάλογο.
Αν και το αρχικό, δεσµευµένο («ring-fenced») ποσόν για την ΚΑΠ ανέρχεται σε περίπου 300 δισ. ευρώ, η εισαγωγή του λεγόµενου «αγροτικού στόχου» και η δυνατότητα αξιοποίησης πρόσθετων πόρων από το αποθεµατικό ευελιξίας αναµένεται να µεταβάλουν ουσιαστικά την τελική εικόνα. Οι µηχανισµοί αυτοί µπορούν, υπό προϋποθέσεις, να αυξήσουν το συνολικό διαθέσιµο ποσόν σε περίπου 393,7 δισ. ευρώ, υπερβαίνοντας, σε τρέχουσες τιµές, το επίπεδο της προηγούµενης περιόδου.
Για την Ελλάδα, η πρόκληση δεν περιορίζεται στη διατήρηση των πόρων, εν µέσω εντεινόµενου ανταγωνισµού από νέες προτεραιότητες, αλλά επεκτείνεται στην ικανότητα αξιοποίησης των νέων εργαλείων. Η µετατόπιση προς ένα σύστηµα µεγαλύτερης ευελιξίας συνεπάγεται ταυτόχρονα αυξηµένη ευθύνη στον εθνικό σχεδιασµό. Σε κάθε περίπτωση, το συνολικό ύψος των διαθέσιµων πόρων για την Ελλάδα θα εξαρτηθεί τόσο από τις επιλογές που θα ενσωµατωθούν στα εθνικά σχέδια (Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης – ΕΠΕΣ) όσο και από τη δυνατότητα µόχλευσης πρόσθετων πόρων µέσω της ΚΑΠ σε συνδυασµό µε άλλα ευρωπαϊκά χρηµατοδοτικά εργαλεία, όπως το Ταµείο Ανταγωνιστικότητας ή ο µηχανισµός Catalyst Europe.
Στο επίπεδο της πολιτικής στρατηγικής, η ελληνική πλευρά επιχειρεί να κινηθεί πέρα από µια αµυντική λογική. Στόχος -όπως έχει ήδη αναλύσει ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων, Μαργαρίτης Σχοινάς- είναι η ενεργή συµµετοχή στη διαµόρφωση των κανονισµών και όχι απλώς η «διατήρηση» των υφιστάµενων πόρων.
Συνοψίζοντας, η νέα ΚΑΠ δεν θα κριθεί µόνο στις Βρυξέλλες. Θα κριθεί κυρίως από τον τρόπο µε τον οποίο θα µεταφραστεί σε εθνική πολιτική και από τον βαθµό που θα αντιµετωπίσει τις διαρθρωτικές αδυναµίες του ελληνικού αγροτικού τοµέα, θα ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα και θα στηρίξει ουσιαστικά το εισόδηµα των παραγωγών. Ο εθνικός διάλογος που ξεκινά αποκτά, υπό αυτή την έννοια, ιδιαίτερη σηµασία. Η επιτυχία της νέας ΚΑΠ θα εξαρτηθεί τελικά από εµάς τους ίδιους. Από το κατά πόσο θα µπορέσουµε, µαζί, πολιτεία, παραγωγοί, η επιστηµονική κοινότητα και οι φορείς της αγοράς, να µετατρέψουµε ένα σύνθετο ευρωπαϊκό πλαίσιο σε µια ολοκληρωµένη, συνεκτική και λειτουργική εθνική στρατηγική.
*Γενικός γραµµατέας Αγροτικής Πολιτικής και ∆ιεθνών Σχέσεων
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
