Η πρόσφατη ανάδειξη του πεδίου μάχης στον Γρανικό ποταμό σε «χώρο ιστορικού ενδιαφέροντος» από το τουρκικό υπουργείο Πολιτισμού έρχεται να προστεθεί, ως τελευταία εξέλιξη, στη βαθύτερη προσπάθεια της Άγκυρας να οικειοποιηθεί με πρόσχημα την προστασία ιστορικών τοποσήμων τη διαχρονικότητα της ελληνικής παρουσίας στη Μικρά Ασία, έχοντας ως βασικό εργαλείο τη «γεωγραφικοποίηση της Ιστορίας».
Την εξάλειψη δηλαδή, αρχικά, του ελληνικού ιστορικού και πολιτιστικού αποτυπώματος στην ευρύτερη περιοχή με μια συστηματική επιχείρηση αποσύνδεσης των μνημείων και των προσώπων από τον εθνικό και πολιτισμικό τους πυρήνα, τον Ελληνισμό. Και ακολούθως, την επανένταξή τους σε μια ουδέτερη γεωγραφική ταυτότητα, που θα στηρίζεται στον προσδιορισμό «Ανατολία», πλήρως ενταγμένη στο νεοοθωμανικό όραμα του Ερντογάν και στο τουρκικό εθνικό αφήγημα του «Αιώνα της Τουρκίας», προσδοκώντας παράλληλα οικονομικά κέρδη από την τουριστική αξιοποίηση.
Στην περίπτωση του Γρανικού, ο Τούρκος υπουργός Πολιτισμού, Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, παρουσίασε την απόφαση με… ωραία λόγια, αποφεύγοντας όμως να εστιάσει στην ελληνική καταγωγή του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Αντίθετα, η μάχη του Μακεδόνα παρουσιάστηκε ως «οικουμενικό ορόσημο της παγκόσμιας Ιστορίας» που συνέβη σε τουρκικό έδαφος. «Θέσαμε υπό προστασία την περιοχή όπου έλαβε χώρα μία από τις μάχες που άλλαξαν τη ροή της παγκόσμιας Ιστορίας. Αυτό το μοναδικό ιστορικό μνημείο θα συμβάλει στην επιστήμη της Ιστορίας, στον πολιτιστικό τουρισμό και στην ενίσχυση των πολιτιστικών διαδρομών της χώρας μας», είπε μετατρέποντας το πεδίο σε κρατικό τουρκικό αξιοθέατο, αποδεικνύοντας στην πράξη πως η Τουρκία ξέρει να χρησιμοποιεί την Ιστορία των άλλων λαών
Σύμφωνα με ξένους και Έλληνες ιστορικούς και αναλυτές, τη σχετική πλούσια βιβλιογραφία, αλλά και με όσα αναφέρονται στο στρατηγικό μανιφέστο «Ο Αιώνας της Τουρκίας» («Türkiye Yüzyılı») της τουρκικής προεδρίας, η γεωγραφικοποίηση της Ιστορίας αποτελεί στην πραγματικότητα εργαλείο «ήπιας ισχύος» (soft power) για την Άγκυρα. Μετατρέποντας την Ιστορία σε Γεωγραφία και σβήνοντας το ελληνικό αποτύπωμα της Μικράς Ασίας, η Τουρκία πλασάρει στη συνέχεια και σε βάθος χρόνου το δικό της εθνικό αφήγημα. Οι Ίωνες, λόγου χάρη, Θαλής ο Μιλήσιος και Ηράκλειτος, ο Όμηρος και τα έπη του, ειδικά η Ιλιάδα λόγω της Τροίας, παρουσιάζονται ως «στοχαστές της Ανατολίας», οι αρχαίες ελληνικές πόλεις (Έφεσος, Μίλητος, Πέργαμος, Τροία) και τα μνημεία τους βαφτίζονται γενικόλογα ως «πολιτισμοί της Ανατολίας», το Βυζάντιο παρουσιάζεται ως προοθωμανική περίοδος και γενικώς οι λαοί της Μικράς Ασίας πριν εισβάλουν τα τουρκικά φύλα παρουσιάζονται ως «λαοί της Ανατολίας» που αφομοιώθηκαν. Στην ίδια λογική εντάσσεται η τουρκική καμπάνια για τον όρο «Turkaegean», η προσπάθεια αλλαγής της ονομασίας των Στενών των Δαρδανελίων σε Τουρκικά Στενά, οι αποστροφές Ερντογάν περί «απελευθέρωσης της Αγίας Σοφίας» στους τουρκικούς εορτασμούς για την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, Ο ναός της Αγίας Σοφίας και η Μονή της Χώρας ειδικότερα, με τη μετατροπή τους από μουσεία σε τζαμιά, παύουν να λειτουργούν ως βυζαντινά σύμβολα με παγκόσμιες διαστάσεις και μετατρέπονται σε σύμβολα της οθωμανικής κατάκτησης στον συγκεκριμένο γεωγραφικό χώρο.
Όλα αυτά σε πρώτο επίπεδο, γιατί σε δεύτερο ο σχεδιασμός της ήπιας ισχύος αποκτά ξεκάθαρες γεωπολιτικές στοχεύσεις. Μέσω της γεωγραφικοποίησης η Άγκυρα, επιχειρώντας να αποβάλει το στίγμα ενός λαού που ήρθε από την Κεντρική Ασία τον 11ο αιώνα, θέλει να νομιμοποιήσει κατά βάση στα μάτια της διεθνούς κοινότητας τις τωρινές διεκδικήσεις όπως αυτές εκφράζονται στο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Αν η Ιστορία της Μικράς Ασίας και του Αιγαίου προσδιορίζεται με γεωγραφικούς όρους και είναι «ανατολική» δηλαδή, «τουρκική», τότε η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν αποτελεί επιθετικό επεκτατισμό, αλλά αυτονόητη γεωγραφική επιδίωξη. Επιπλέον, παρουσιάζοντας τα ελληνικά και βυζαντινά μνημεία ως δημιουργίες του «πολιτισμού της Ανατολίας» που τώρα προστατεύονται από το τουρκικό κράτος, η Άγκυρα φιλοτεχνεί και το προφίλ μιας χώρας-προστάτη γενικότερα της παγκόσμιας κληρονομιάς, η οποία σέβεται και διασώζει τον πολιτισμό.
Οι τρώες
Μετά το 1922 και τη βίαιη εκδίωξη των ελληνικών πληθυσμών, η Τουρκία του Κεμάλ Ατατούρκ και του κοσμικού του κράτους κλήθηκε να διαχειριστεί μια αμήχανη πραγματικότητα, καθώς κατείχε εδάφη γεμάτα με αρχαία ελληνικά θέατρα, ναούς και βυζαντινές εκκλησίες. Επί Ατατούρκ διαμορφώθηκε σταδιακά το αφήγημα της «Ανατολίας», για να νομιμοποιήσει την ολοκληρωτική παρουσία του τουρκικού στοιχείου μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Η πρώτη και πιο γνωστή περίπτωση «γεωγραφικοποίησης» αφορά την αρχαία Τροία, καθώς στη δεκαετία του ’30 ξεκίνησε η ευρέως διαδεδομένη στις μέρες μας θεωρία, η οποία συναντάται εν μέρει και σε ακαδημαϊκά τουρκικά βιβλία, που υποστηρίζει ότι οι Τρώες δεν ήταν ελληνικό φύλο, αλλά λαός της Ανατολίας με συγγένεια προς τους Τούρκους.
Εφημερίδα Απογευματινή
