Θλίψη έχει προκαλέσει στον πολιτικό κόσμο η είδηση του θανάτου του Στέλιου Ράμφου, σε ηλικία 87 ετών. Ο διακεκριμένος συγγραφέας και φιλόσοφος υπήρξε μία από τις πλέον επιδραστικές και παρεμβατικές μορφές της νεότερης ελληνικής διανόησης, αφήνοντας πίσω του σημαντικό συγγραφικό και πνευματικό έργο.
Η είδηση της απώλειάς του προκάλεσε σειρά συλλυπητήριων μηνυμάτων από την πολιτική ηγεσία, με εκπροσώπους του πολιτικού κόσμου να αναφέρονται στην προσφορά του στα ελληνικά γράμματα, τη φιλοσοφία και τον δημόσιο διάλογο.
Τασούλας: «Πνεύμα ανήσυχο, ξεχώριζε για την ηθική του ακεραιότητα»
Τη βαθιά του θλίψη για την απώλεια του Στέλιου Ράμφου που πέθανε σήμερα σε ηλικία 87 ετών εξέφρασε με δήλωσή του ο Κωνσταντίνος Τασούλας.
«Με αισθήματα θλίψης αποχαιρετούμε τον Στέλιο Ράμφο, έναν από τους πιο σημαίνοντες στοχαστές της σύγχρονης εποχής», αναφέρει στην αρχή της δήλωσής του ο κ. Τασούλας.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας χαρακτηρίζει τον Στέλιο Ράμφο «διακεκριμένο διανοούμενο», σημειώνοντας ότι «αφιέρωσε τη ζωή του στην εμβάθυνση της εθνικής μας αυτογνωσίας».
«Πνεύμα ανήσυχο, ξεχώριζε για την ηθική του ακεραιότητα, ενώ συνδύαζε την ευγένεια των τρόπων με το πάθος για τις βαθύτερες αλήθειες», επισημαίνει.
Αναφερόμενος στο έργο του, ο κ. Τασούλας υπογραμμίζει ότι ο Στέλιος Ράμφος συνέδεσε την αρχαία γραμματεία, τη βυζαντινή παράδοση και τη δυτική φιλοσοφία, επιχειρώντας μέσα από αυτή τη σύνθεση να αναλύσει «τις δομές της νεοελληνικής σκέψης, τις νοοτροπίες, καθώς και τις ιστορικές και θρησκευτικές μας συνθέσεις και αναφορές».
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει και στην παρουσία του Στέλιου Ράμφου στον δημόσιο διάλογο. Οπως σημειώνει, μέσα από το συγγραφικό έργο, τις διδασκαλίες και τις δημόσιες τοποθετήσεις του «προκάλεσε έναν δημιουργικό διάλογο για την κοινωνία», διαμορφώνοντας μια παρουσία στον δημόσιο βίο «σταθερή, γόνιμη και ουσιαστική».
«Στους οικείους του εκφράζω τα θερμά μου συλλυπητήρια», καταλήγει στη δήλωσή του ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας.
Μητσοτάκης: «Πίστευε ότι οι ιδεολογίες φυλακίζουν τις ιδέες»
Τα συλλυπητήριά του για την απώλεια του Στέλιου Ράμφου εξέφρασε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Ο κ. Μητσοτάκης, ανέφερε -μεταξύ άλλων- πως «χάνω χάνω έναν φίλο και συνομιλητή που πλούτιζε κάθε μας συζήτηση ανεξάρτητα αν συμφωνούσαμε πάντοτε και σε όλα. Ο Στέλιος Ράμφος, άλλωστε, πίστευε ότι οι ιδεολογίες φυλακίζουν τις ιδέες».
Αναλυτικά η δήλωση του πρωθυπουργού
«Η Ελλάδα και ο κόσμος της διανόησης θρηνούν από σήμερα την απώλεια ενός πιστού και ανυστερόβουλου υπηρέτη τους. Αλλά και εγώ χάνω έναν φίλο και συνομιλητή που πλούτιζε κάθε μας συζήτηση ανεξάρτητα αν συμφωνούσαμε πάντοτε και σε όλα. Ο Στέλιος Ράμφος, άλλωστε, πίστευε ότι οι ιδεολογίες φυλακίζουν τις ιδέες. Γι’ αυτό και το ρήμα που προτιμούσε, συνήθως, ήταν το «νομίζω» και όχι το «πιστεύω».
Από τις πιο φωτεινές προσωπικότητες της προδικτατορικής Αριστεράς και, μέσω της ιστορικής «Πανσπουδαστικής», πρωτοστάτησε στις τότε ιδεολογικές και πολιτιστικές αναζητήσεις της. Ενώ στα χρόνια της δικτατορίας, ξεκίνησε, στο Παρίσι, το μεγάλο ταξίδι του στη Φιλοσοφία. Για να το συνεχίσει, ύστερα, με επιμέλεια στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης μέχρι και χθες. Μακριά από δόγματα και δεσμεύσεις.
Ο Στέλιος Ράμφος μελέτησε και δίδαξε όλους τους μεγάλους διανοητές, δίνοντας νέα διάσταση στη σκέψη τους και αξιοποιώντας, παράλληλα, δεδομένα της κοινωνικής ανθρωπολογίας και της ψυχανάλυσης. Έτσι, στα περίπου 50 βιβλία που συνέγραψε τέμνει όλα τα προβλήματα της σύγχρονης ζωής. Και, μαζί της, της σύγχρονης Ελλάδας. Συνεπώς η προσφορά του δεν είναι μόνο ακαδημαϊκή. Όσο, κυρίως, κοινωνική.
Προσέγγισε την Ορθοδοξία μέσα από ένα πρίσμα προοδευτικό. Και «διάβασε» την ιστορία της χώρας φέρνοντας στο προσκήνιο τις συνέπειες που είχε το γεγονός ότι ο τόπος μας δεν γνώρισε την Αναγέννηση μετά τον Μεσαίωνα. Μπόρεσε, με αυτόν τον τρόπο, ν’ απαντήσει σε πολλές αντιφάσεις που διαπερνούν επί δεκαετίες όχι μόνο το πολιτικό μας σύστημα. Αλλά και τις καθημερινές μας συμπεριφορές.
Με άλλα λόγια, ανάμεσα στα πολλά άλλα, ο Στέλιος Ράμφος αναδείχθηκε και σε έναν μοναδικό κριτικό παρατηρητή της δημόσιας ζωής. Προτάσσοντας πάντα τη λογική και την ευθύνη απέναντι στον λαϊκισμό. Και εξηγώντας ότι δεν υπάρχει παράδοση χωρίς εξέλιξη. Όλα αυτά, ζώντας ο ίδιος αθόρυβα και διακριτικά, συνδυάζοντας τη συνέπεια των λόγων του με εκείνη του καθημερινού βίου του.
Αποχαιρετώ με θλίψη και σεβασμό αυτόν τον λαμπρό Έλληνα και γλυκό άνθρωπο. Και στέλνω τη σκέψη μου στη γυναίκα του Ειρήνη, στις δύο κόρες του και στους χιλιάδες μαθητές και φίλους του. Πρόκειται για εθνική απώλεια. Είμαι σίγουρος, όμως, ότι όσα πρέσβευε ο Στέλιος Ράμφος θα γίνουν οδηγοί στη σκέψη και στη δράση όλων των πολιτών που θέλουν να είναι ελεύθεροι, αδέσμευτοι και χρήσιμοι στους άλλους», έγραψε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης».
Δένδιας: «Ένας από τους πιο σημαντικούς Έλληνες στοχαστές»
«Ο Στέλιος Ράμφος υπήρξε ένας από τους πιο σημαντικούς Έλληνες στοχαστές, με μεγάλη συμβολή στη μελέτη της διαμόρφωσης της νεοελληνικής ταυτότητας και την επίδραση της ορθόδοξης παράδοσης», ανέφερε μεταξύ άλλων ο Νίκος Δένδιας, εκφράζοντας τη θλίψη του για τον θάνατο του σπουδαίου φιλοσόφου και στοχαστή.
Η ανάρτηση του Νίκου Δένδια για τον θάνατο του Στέλιου Ράμφου
«Ο Στέλιος Ράμφος υπήρξε ένας από τους πιο σημαντικούς Έλληνες στοχαστές, με μεγάλη συμβολή στη μελέτη της διαμόρφωσης της νεοελληνικής ταυτότητας και την επίδραση της ορθόδοξης παράδοσης.
Θα παραμείνει εν ζωή μέσω όσων ο ίδιος αναστάσιμα μας κληροδότησε.
Είχε σαφή αίσθηση για το τι δικαιώνει την ανθρώπινη ζωή και το εξέφρασε με σπάνια διαύγεια σε όσους είχαν τη διάθεση να τον ακούσουν ή να τον διαβάσουν. Το επέκεινα δεν αποτελούσε για τον Στέλιο Ράμφο terra incognita, αλλά το έσχατο αλλιώς.
Με τίμησε με τη φιλία του και θα θυμάμαι πάντα τις συζητήσεις μας. Ειλικρινή συλλυπητήρια στους οικείους του».
Ο Στέλιος Ράμφος υπήρξε ένας από τους πιο σημαντικούς Έλληνες στοχαστές, με μεγάλη συμβολή στη μελέτη της διαμόρφωσης της νεοελληνικής ταυτότητας και την επίδραση της ορθόδοξης παράδοσης.
Θα παραμείνει εν ζωή μέσω όσων ο ίδιος αναστάσιμα μας κληροδότησε.
Είχε σαφή αίσθηση…
— Nikos Dendias (@NikosDendias) August 10, 2026
Χατζηδάκης: «Η πνευματική παρακαταθήκη του θα μείνει για πάντα ζωντανή»
Ο Κωστής Χατζηδάκης εξέφρασε τη θλίψη του για τον θάνατο του κορυφαίου στοχαστή και συγγραφέα, Στέλιου Ράμφου.
Η ανάρτηση του Κωστή Χατζηδάκη για τον θάνατο του Στέλιου Ράμφου
«Έφυγε ο κορυφαίος Έλληνας διανοητής Στέλιος Ράμφος. Ένας ξεχωριστός, σύγχρονος φιλόσοφος. Ανάμεσα στις πνευματικές του αναζητήσεις η συσχέτιση της σύγχρονης δημιουργίας με την ελληνορθόδοξη παράδοση. Από παλιά καθηγητής στο Παρίσι, με ευρείες γνώσεις, ξεκάθαρη σκέψη, αιχμηρό όποτε χρειαζόταν λόγο, παρεμβατικότητα και έμφαση στην Ελλάδα. Είχα εντυπωσιαστεί από την πρώτη φορά που τον άκουσα ως φοιτητής τη δεκαετία του ‘80. Τον καλέσαμε σε μια ασυνήθιστη παρέμβαση στο συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας το 2017. Μπορούσε με ένα εντυπωσιακό τρόπο να συνδυάζει τον πνευματικό του πλούτο με τις σύγχρονες πολιτικές και κοινωνικές συζητήσεις. Η πνευματική παρακαταθήκη του Στέλιου Ράμφου θα μείνει πάντα ζωντανή. Ειλικρινή συλλυπητήρια στους οικείους του».
Κεραμέως: «Αφήνει πίσω του ολόκληρες γενιές να σκέφτονται»
Το δικό της αντίο στον Στέλιο Ράμφο απευθύνει η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκη Κεραμέως, με ανάρτησή της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Με βαθιά συγκίνηση αποχαιρετώ τον Στέλιο Ράμφο», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Η ανάρτηση της Νίκης Κεραμέως για τον θάνατο του Στέλιου Ράμφου
«Υπάρχουν άνθρωποι που, όταν φεύγουν, αφήνουν πίσω τους κάτι πολύ μεγαλύτερο από το έργο τους. Αφήνουν τον τρόπο που έκαναν ολόκληρες γενιές να σκέφτονται.
Ο Στέλιος Ράμφος ήταν ένας τέτοιος άνθρωπος. Είχα την μεγάλη τύχη να τον γνωρίζω προσωπικά και να έχω μαζί του μοναδικές συζητήσεις ειδικά για θέματα παιδείας που μένουν ανεξίτηλα χαραγμένες. Ήταν από εκείνες τις συζητήσεις που δεν τελείωναν όταν έφευγες αλλά συνέχιζαν διυλισμένα μέσα σου.
Τον αποχαιρετώ με βαθιά συγκίνηση. Θερμά συλλυπητήρια στους οικείους του. Καλό ταξίδι!».
Λίνα Μενδώνη: «Η απώλειά του μας στερεί έναν κορυφαίο στοχαστή»
Το δικό της αντίο στον Στέλιο Ράμφο απευθύνει η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη.
Αναλυτικά η δήλωση της Λίνας Μενδώνη για τον θάνατο του Στέλιου Ράμφου
«Η απώλεια του Στέλιου Ράμφου μας στερεί έναν από τους κορυφαίους στοχαστές της σύγχρονης Ελλάδας. Πνεύμα ανήσυχο, βαθύ και εξαιρετικά διεισδυτικό, με βαθιά γνώση της αρχαίας και νεότερης φιλοσοφίας, ο Στέλιος Ράμφος καταλείπει ένα ογκώδες, πρωτότυπο και εξαιρετικά συνεκτικό και συστηματικό συγγραφικό έργο, στον πυρήνα του οποίου βρίσκεται η ταυτότητα του Ελληνισμού και ο προσανατολισμός του, απέναντι σ΄ έναν συνεχώς μεταβαλλόμενο κόσμο. Συνδυάζοντας την κλασική με τη βυζαντινή παιδεία, ο Στέλιος Ράμφος αναζητεί τους τρόπους με τους οποίους η ελληνική σκέψη μπορεί να ενταχθεί στον σύγχρονο στοχασμό, καθοδηγώντας την Ελλάδα σε μια οργανική ένταξη στον οικουμενικό κόσμο, εισφέροντας την «ιδιοπροσωπία» της. Ο στοχασμός και το έργο του Στέλιου Ράμφου δεν αναπτύχθηκαν σε συνθήκες εργαστηρίου, μακριά από την κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα, αλλά σε ακατάπαυστη αλληλεπίδραση μ’ αυτήν. Σε κρίσιμες, όχι πολύ μακρινές, συνθήκες για τον τόπο, ο Στέλιος Ράμφος άρθρωσε λόγο ουσιαστικό, παρεμβατικό και οξυδερκή για τη δημόσια ζωή και τα κακώς κείμενά της, δικαιώνοντας στο έπακρο τον ρόλο του ως γνήσιου διανοουμένου. Φεύγοντας, μας κληροδοτεί μια συνολική ερμηνευτική του Ελληνισμού, η οποία δίκαια τον κατατάσσει στους κορυφαίους και επιδραστικότερους στοχαστές μας. Η απώλειά του δεν επηρεάζει την ακτινοβολία των αναζητήσεών του, επειδή, γόνιμα, μετουσιώθηκαν σε διαρκή στοχασμό για το παρελθόν και το μέλλον μας.
«Το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε, και το βρίσκω σπουδαίο και δύσκολο, είναι να πούμε με δικά μας λόγια, αλήθειες παμπάλαιες. Η πιο δυνατή πρωτοτυπία είναι η οικειοποίηση. Μη μας διαφεύγει ότι ο ελληνισμός είναι, απ’ αρχής μέχρι τέλους, δάνειο και απ’ αρχής μέχρι τέλους, καινούργιος. Στους Έλληνες δεν χρωστάμε τη δημιουργία, εκ του μηδενός. Τους χρωστάμε τη δόξα του μηδενός. Τη δημιουργία». Αυτές είναι οι θεμελιώδεις σκέψεις του Στέλιου Ράμφου που γράφτηκαν το 1995 και θα παραμείνουν ως ισχυρή πυξίδα και πυρήνας εθνικής αυτοσυνειδησίας, σήμερα, και στο μέλλον.
Τον αποχαιρετούμε με ευγνωμοσύνη για τις νέες ατραπούς σκέψης που μας άνοιξε, με τη βεβαιότητα ότι θα εξακολουθήσουν να καλλιεργούν νέους στοχασμούς.
Στην οικογένειά του, τους μαθητές και τους φίλους του απευθύνω ειλικρινέστατα συλλυπητήρια».
ΠΑΣΟΚ: «Το έργο του θα μείνει για πάντα επίκαιρο»
Συλλυπητήρια ανακοίνωση εξέδωσε το ΠΑΣΟΚ με αφορμή τον θάνατο του κορυφαίου φιλόσοφου και στοχαστή, Στέλιου Ράμφου.
Αναλυτικά η ανακοίνωση του ΠΑΣΟΚ για τον θάνατο του Στέλιου Ράμφου
Ο Τομέας-Δίκτυο Πολιτισμού του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής και η Υπεύθυνη Κ.Τ.Ε. Πολιτισμού – Βουλευτής Λακωνίας κα Νάγια Γρηγοράκου αποχαιρετούν τον σπουδαίο διανοούμενο Στέλιο Ράμφο.
Πολυγραφότατος και πολυσχιδής ασχολήθηκε με ζητήματα φιλοσοφίας, ψυχολογίας, ιστορίας και θρησκείας βάζοντας πάντα στο επίκεντρο την Ελλάδα.
«Εγκλωβιζόμαστε στις αδυναμίες και τις εξαρτήσεις μας. Απουσιάζει η κουλτούρα ανεξαρτησίας, κατά την οποία τα κενά δεν καλύπτονται από κομπίνες αλλά με δημιουργικότητα. Η δυσκολία μας έχει να κάνει με τη ροπή μας προς την ευκολία. Μας ενδιαφέρουν οι δικαιολογίες για τις ατυχίες μας».
Έλεγε πάντα με θάρρος την άποψή του κάνοντας αιχμηρές παρεμβάσεις για τον δημόσιο βίο και τα τεκταινόμενα στη χώρα μας. Η προσωπικότητα και η σκέψη του θα λείψουν. Το έργο του, όμως, θα μείνει για πάντα επίκαιρο τοποθετώντας τον ανάμεσα στους κορυφαίους της πνευματικής μας ζωής. Ειλικρινή συλλυπητήρια στους οικείους του.
Ευάγγελος Βενιζέλος: «Αντίο με σεβασμό και αγάπη»
Με μια προσωπική και θερμή αναφορά αποχαιρετά ο Ευάγγελος Βενιζέλος τον Στέλιο Ράμφο.
Αναλυτικά η δήλωση του Ευάγγελου Βενιζέλου
«Στην αγαπημένη του Κύθνο, στα Ποτάμια, έμαθα ότι ο Στέλιος Ράμφος έφυγε από τη ζωή αναζητώντας επίμονα τις απαντήσεις στα ερωτήματα με τα οποία κύκλωσε το ταυτοτικό ζήτημα του νέου ελληνισμού, διαμορφώνοντας ταυτοχρόνως τη δική του φιλοσοφική ιδιοσυστασία. Κινήθηκε σε όλο το φάσμα, από τις θεωρίες της ιστορικής αιτιότητας έως τη δική του πρόσληψη της πλατωνικής φιλοσοφίας, από τον Παπαδιαμάντη και την πατερική θεολογία έως την αντίσταση στον αντιμνημονιακό λαϊκισμό και την ανάδειξη της ανάγκης του εκσυγχρονισμού του κράτους και την κοινωνίας.
Και σημειώνει: «Είχαμε τη χαρά της φιλοξενίας του στον Κύκλο Ιδεών και κυρίως των ιδιωτικών συνομιλιών με την παρέα της Κύθνου. Τον αποχαιρετώ με σεβασμό και αγάπη, θυμίζοντας μια φράση του: « Προσπαθώ να κάνω αυτό που ζητώ να κάνουν όλοι, να αρχίσω από εμένα, να ψάξω την ιστορία μας. Το θέμα μου είναι αποκλειστικά η Ελλάδα. Στοιχεία αυτού του πολιτισμού και της κουλτούρας μπορεί να είναι ο Πλάτων, ο Αριστοτέλης, οι Πατέρες της Εκκλησίας, σημερινά θέματα, όλα ανεξαιρέτως».
