Η πολιτική των «ήρεμων νερών» δεν απέτυχε, αλλά πέτυχε τον βασικό στόχο για τον οποίο υιοθετήθηκε, σύμφωνα με τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη: να απομακρυνθεί ο κίνδυνος μιας σοβαρής ελληνοτουρκικής κρίσης και να δοθεί στην Ελλάδα ο απαραίτητος χρόνος ώστε να ενισχύσει την οικονομία, την άμυνα και τη διεθνή διπλωματική της παρουσία.
Σε συνέντευξή του στο «Βήμα της Κυριακής», ο υπουργός περιγράφει μια νέα φάση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η Αθήνα εξακολουθεί να θεωρεί τον διάλογο αναγκαίο, ταυτόχρονα όμως εμφανίζεται αποφασισμένη να απαντήσει με μεγαλύτερη ένταση στις κινήσεις της Άγκυρας που θεωρεί ότι αμφισβητούν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
«Οποιαδήποτε απόπειρα προσβολής των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων αντιμετωπίζεται με οποιοδήποτε πρόσφορο μέσο», τονίζει ο κ. Γεραπετρίτης, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι η Ελλάδα είναι «απολύτως έτοιμη για κάθε σενάριο».
Η τοποθέτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα μετά την απόφαση της Τουρκίας να ανακηρύξει δύο θαλάσσια πάρκα στο Βόρειο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, σε περιοχές που η Αθήνα θεωρεί ότι επικαλύπτουν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα και ελληνική μη οριοθετημένη υφαλοκρηπίδα.
«Τα ήρεμα νερά δεν είναι αυτοσκοπός»
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης επιχειρεί να αποσυνδέσει την πολιτική των «ήρεμων νερών» από την έννοια του κατευνασμού.
Όπως εξηγεί, η επιλογή αυτή δεν αποτέλεσε αυτοσκοπό, αλλά ένα εργαλείο για την προώθηση των εθνικών στόχων. Η Ελλάδα, μετά από μια παρατεταμένη περίοδο έντασης με την Τουρκία, επέλεξε να δημιουργήσει έναν λειτουργικό δίαυλο επικοινωνίας, περιορίζοντας τον κίνδυνο μιας ανεξέλεγκτης κρίσης.
Σύμφωνα με τον υπουργό, η συγκεκριμένη πολιτική είχε πέντε βασικά αποτελέσματα.
Μείωση της έντασης και χρόνος για ενίσχυση της χώρας
Πρώτον, όπως υποστηρίζει, περιορίστηκαν οι παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου, ενώ μειώθηκαν και οι μεταναστευτικές ροές από την Ανατολή. Παράλληλα, τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου απέκτησαν μεγαλύτερα περιθώρια οικονομικής ανάπτυξης, χωρίς να σημειωθεί νέα μεγάλη ελληνοτουρκική κρίση.
Δεύτερον, η Αθήνα αξιοποίησε τον χρόνο που δημιουργήθηκε για να ενισχύσει την ελληνική οικονομία και τις Ένοπλες Δυνάμεις.
Ο κ. Γεραπετρίτης αναφέρεται μεταξύ άλλων στα Rafale, στα αναβαθμισμένα F-16, στις φρεγάτες Belharra, στη νέα δομή των Ενόπλων Δυνάμεων, αλλά και στα F-35 που αναμένονται το επόμενο διάστημα.
Τρίτον, η Ελλάδα ενίσχυσε το διπλωματικό της αποτύπωμα, διευρύνοντας τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ, τη Γαλλία, το Ισραήλ, την Αίγυπτο, την Ινδία και χώρες του Κόλπου.
Τέταρτον, σύμφωνα με τον υπουργό, η βελτίωση του κλίματος στις ελληνοτουρκικές σχέσεις συνέβαλε στην επανεκκίνηση των άτυπων συζητήσεων για το Κυπριακό, υπό την αιγίδα του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ.
Πέμπτον, η Αθήνα χρησιμοποίησε την περίοδο αποκλιμάκωσης για να ενισχύσει τις θέσεις της σε νομικό και πολιτικό επίπεδο, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό και την αξιοποίηση του υποθαλάσσιου πλούτου.
Από τα «ήρεμα νερά» στην αποτροπή
Το νέο στοιχείο που προκύπτει από την τοποθέτηση του υπουργού είναι ότι η Ελλάδα δεν θεωρεί πως πρέπει να εγκαταλείψει την πολιτική της αποκλιμάκωσης, αλλά ότι πλέον μπορεί να την εφαρμόζει από ισχυρότερη θέση.
Ο κ. Γεραπετρίτης μιλά για μια Ελλάδα που βρίσκεται, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, «στο απόγειο της ισχύος της».
Το μήνυμα προς την Άγκυρα είναι πλέον σαφές: ο διάλογος δεν σημαίνει ανοχή σε μονομερείς ενέργειες.
«Κανένα τετελεσμένο δεν μπορεί να παραχθεί μονομερώς», υπογραμμίζει ο υπουργός, ενώ προειδοποιεί ότι οποιαδήποτε απόπειρα προσβολής ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων θα αντιμετωπιστεί με τα διαθέσιμα μέσα.
Η νέα αντιπαράθεση Ελλάδας και Τουρκίας μεταφέρεται πλέον και στο πεδίο του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Η Άγκυρα παρουσιάζει την ανακήρυξη των δύο θαλάσσιων πάρκων ως περιβαλλοντική πρωτοβουλία και ως απάντηση στις αντίστοιχες ελληνικές κινήσεις.
Η Αθήνα, από την πλευρά της, έχει χαρακτηρίσει την τουρκική απόφαση μονομερή και παράνομη, υποστηρίζοντας ότι οι σχεδιαζόμενες ζώνες εκτείνονται πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων και αγγίζουν περιοχές διεθνών υδάτων, αλλά και ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Έτσι, ένα κατεξοχήν περιβαλλοντικό ζήτημα μετατρέπεται σε πεδίο ευρύτερης γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, καθώς Ελλάδα και Τουρκία προβάλλουν διαφορετικές αντιλήψεις για το θαλάσσιο καθεστώς στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
«Η Διακήρυξη των Αθηνών δεν είναι νεκρή»
Παρά τη σκλήρυνση της ρητορικής, ο υπουργός Εξωτερικών ξεκαθαρίζει ότι η Αθήνα δεν εγκαταλείπει τον διάλογο με την Τουρκία.
Απαντώντας στο ερώτημα εάν η Διακήρυξη των Αθηνών θα πρέπει να θεωρείται «νεκρή», ο κ. Γεραπετρίτης απαντά αρνητικά.
Υπενθυμίζει ότι ο διάλογος με την Τουρκία δεν αποτελεί επιλογή αποκλειστικά της σημερινής κυβέρνησης και αναφέρεται στους 64 γύρους διερευνητικών επαφών που είχαν προηγηθεί.
Κατά την άποψή του, οι επαφές αυτές υπήρξαν σε μεγάλο βαθμό άτακτες και δεν ενίσχυσαν ουσιαστικά τις ελληνικές θέσεις. Αντίθετα, η Διακήρυξη των Αθηνών δημιούργησε ένα δομημένο πλαίσιο διαλόγου τριών πυλώνων και λειτούργησε ως μηχανισμός αποσυμπίεσης.
Ο υπουργός επισημαίνει, πάντως, ότι κανείς δεν ανέμενε πως οι διαχρονικές ελληνοτουρκικές διαφορές θα εξαφανίζονταν. Όπως σημειώνει, η ίδια η Διακήρυξη προβλέπει ότι οι δύο πλευρές διατηρούν τις νομικές τους θέσεις.
Παράλληλα, θεωρεί ιδιαίτερα σημαντικό το γεγονός ότι υπάρχει ένα σαφές πλαίσιο επικοινωνίας και ειρηνικής επίλυσης των διαφορών, σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρύτερη περιοχή χαρακτηρίζεται από πολέμους και γεωπολιτική αστάθεια.
Η Τουρκία επιδιώκει ρόλο περιφερειακής δύναμης
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης εντάσσει τις τουρκικές κινήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο σε ένα ευρύτερο σχέδιο της Άγκυρας για την ενίσχυση του ρόλου της ως περιφερειακής δύναμης.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει τη θέση της μέσα από την ανάπτυξη της αμυντικής της βιομηχανίας και την αυξημένη παρουσία της σε χώρες της ευρύτερης περιοχής.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη Λιβύη και τη Συρία, με τον υπουργό να υποστηρίζει ότι η τουρκική παρουσία στις δύο χώρες δεν είναι πάντοτε προς όφελος της περιφερειακής σταθερότητας.
Ειδικά για τη Συρία, εκτιμά ότι οι τελευταίες τουρκικές παρεμβάσεις ενδέχεται να δημιουργούν τάση περαιτέρω επιβολής από την Άγκυρα, με πιθανές συνέπειες για την ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου και της ευρύτερης περιοχής.
«Η Ελλάδα της παθητικής διπλωματικής αδράνειας πέρασε»
Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η αναφορά του υπουργού στον νέο ρόλο που, κατά την κυβέρνηση, επιδιώκει να διαδραματίσει η Ελλάδα.
«Η Ελλάδα θα συνεχίζει να δομεί την εξωτερική της πολιτική στην περιοχή μας. Αν αυτό ενοχλεί κάποιους, στο εσωτερικό και στο εξωτερικό, ας το ξεπεράσουν», αναφέρει.
Και προσθέτει ότι «η Ελλάδα της παθητικής διπλωματικής αδράνειας πέρασε ανεπιστρεπτί».
Το μήνυμα της Αθήνας είναι ότι ο διάλογος με την Άγκυρα θα συνεχιστεί, αλλά δεν πρόκειται να λειτουργήσει ως φρένο στις ελληνικές πρωτοβουλίες.
Ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός, η αξιοποίηση του υποθαλάσσιου πλούτου, η ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων και η διεύρυνση των διεθνών συμμαχιών της χώρας παραμένουν στην ατζέντα της κυβέρνησης.
Η ελληνική πλευρά επιμένει, παράλληλα, ότι καμία μονομερής ενέργεια δεν μπορεί να δημιουργήσει διεθνώς αναγνωρισμένα δικαιώματα.
Η νέα στρατηγική που περιγράφει ο Γιώργος Γεραπετρίτης συνοψίζεται, επομένως, σε έναν συνδυασμό διαλόγου και αποτροπής: η Ελλάδα δηλώνει διαθέσιμη να συνομιλεί με την Τουρκία, αλλά ταυτόχρονα θέτει σαφείς κόκκινες γραμμές και επιχειρεί να διαχειριστεί τις ελληνοτουρκικές σχέσεις από μια θέση μεγαλύτερης διπλωματικής, οικονομικής και αμυντικής ισχύος.
