Η Ελλάδα είναι ταυτισμένη με το μεγαλειώδες φως και το απέραντο γαλάζιο. Η αρμύρα, από την αρχαιότητα ήδη, είναι τόσο βαθιά ριζωμένη στην κουλτούρα μας, που μοιάζει να ποτίζει κάθε «πόρο» του σώματος του λαού μας. Και επειδή το καλοκαίρι είναι η ιδανική εποχή για να δραστηριοποιηθείς σε οτιδήποτε σχετίζεται με το υδάτινο στοχείο, αποφασίσαμε ένα διαφορετικό ταξίδι, με πυξίδα τον πολιτισμό και την Ιστορία, στα δέκα σημαντικότερα και συγχρόνως ωραιότερα ναυτικά μουσεία της χώρας. «Σκανάρετέ» τα μαζί μας κι έπειτα επισκεφθείτε τα ένα ένα.
- Θα ήταν λάθος να μην ξεκινήσουμε από το ομώνυμο Ναυτικό Μουσείο της Ελλάδας, στη Μαρίνα Ζέας, στον Πειραιά. Είναι το μεγαλύτερο της χώρας με περισσότερα από 2.500 εκθέματα, που καλύπτουν τη ναυτική μας ιστορία από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Στον εξωτερικό χώρο εκτίθεται ο επιβλητικός
πυργίσκος του υποβρυχίου «Παπανικολής», από τα πλέον εντυπωσιακά -πέρα από ιστορικά- μνημεία. Εχει εμβαδόν 2.500 τ.μ., ιδρύθηκε το 1949 και παρουσιάζει την ιστορία χιλιετιών ναυτικής παράδοσης. Αξίζει ειδική αναφορά στο πλούσιο αρχειακό υλικό και στο φωτογραφικό αρχείο του, που θεωρούνται
από τα κορυφαία μεταξύ όλων των μεσογειακών χωρών. Η δε βιβλιοθήκη του είναι θησαυρός: διαθέτει σπάνιες εκδόσεις βιβλίων και ναυτικών χαρτών. Ειδική αναφορά αξίζει και στη συλλογή του Αριστοτέλη Ωνάση, από την οποία ξεχωρίζουμε λονδρέζικη πυξίδα του 1866.Κλου, η ελαιογραφία του κορυφαίου στη συγκεκριμένη, υπέροχη τέχνη Κωνσταντίνου Βολανάκη, «Η ναυμαχία του Ναβαρίνου κατά Garneray».
- Μετάβαση σε δεύτερο χρόνο στη Μεγαλόνησο και στο Ναυτικό Μουσείο Κρήτης, στα Χανιά. Στη βορειοδυτική πλευρά του λιμανιού της πόλης, οι Βενετοί κατασκεύασαν το Revellino del Porto, οχυρωματικό έργο για την προστασία του. Σήμερα, στο κεντρικό κτίριο του φρουρίου στεγάζεται ο κύριος
αριθμός των εκθέσεων του μουσείου.
Στους δύο ορόφους του θα περιηγηθείτε στην ιστορία της λεβεντογέννας και της Ελλάδας και βέβαια στη μόνιμη έκθεση αρχαίας και παραδοσιακής ναυπηγικής. Κλου, η έκθεση «Θαλάσσιο περιβάλλον», που φιλοξενεί παράδεισο με άπειρες παράξενες μορφές και χρώματα, με μύρια ζώα που μοιάζουν με φυτά και με φυτά που θυμίζουν ζώα. Και με συλλεκτικά αντικείμενα που βρέθηκαν από ψαράδες και από καπετάνιους και στην αγκαλιά του Λιβυκού πελάγους.
- Τρίτη στάση στη Δύση και στο Ναυτικό-Λαογραφικό Μουσείο Ιθάκης (ΝΛΜΙ), που άνοιξε τις πόρτες του το 1997, με μια πλούσια συλλογή αντικειμένων, προσφορά των ντόπιων, με σκοπό τη διατήρηση της πολιτιστικής τους κληρονομιάς. Φιλοξενεί τεκμήρια από τη μακραίωνη ναυτική ιστορία του γνωστού σε κάθε γωνιά του πλανήτη τόπου του ομηρικού Οδυσσέα, πίνακες και φωτογραφίες από καράβια Ιθακήσιων πλοιοκτητών, ναυτικά όργανα και στολές, έγγραφα της Εμπορικής-Ναυτικής Σχολής Σταθάτου. Επίσης, αυθεντικά εργαλεία, σχετιζόμενα με διάφορα επαγγέλματα των κατοίκων, μικροαντικείμενα εκκλησιαστικής τέχνης, αντίγραφα δειγμάτων τοπικής ενδυμασίας, αγροτικό εξοπλισμό, μουσικά όργανα, κεντήματα. H λεπτομέρεια που κάνει τη
διαφορά είναι πως στο ισόγειο βρίσκεται πλούσια συλλογή γραμμοφώνων. Γιατί η μουσική «πάει» παντού. - Το Ναυτικό Μουσείο Σάμης, στην Κεφαλονιά, έχει τη δική του ιστορία, με «μπροστάρη» τον Σωτήρη Μαρκέτο. Γιος ναυτικού, από παιδί τον συνέπαιρνε η ναυπηγική τέχνη: εννέα χρόνων κατασκεύασε μικρή ξύλινη βάρκα (πριάρι), βάζοντας σαν πανιά τσουβάλια από αλεύρια, με στόχο να φτάσει στην
Ιθάκη. Αν τα κατάφερε; Δεν έχει σημασία, γιατί το όνειρό του έγινε πραγματικότητα: εκεί εκτίθενται όλοι οι τύποι από τα σκάφη της ελληνικής παραδοσιακής
ναυπηγικής και όχι μόνο. Τα εκθέματα είναι φτιαγμένα από διάφορα είδη ξύλου, µε µήκος που κυµαίνεται από 1,20 έως 4 µέτρα. Κατασκευασµένα γαρ σε
ναυπηγικές γραµµές, είναι πλόιµα. «Οι επισκέπτες µας θα περιπλανηθούν ανάµεσα σε 24 σκάφη επιχειρώντας ταξίδι 3.500 χρόνων! Εδώ θα ναυµαχήσετε µε
τη Σάµαινα του Πολυκράτη, θα βουτήξετε για σφουγγάρια µε τη Συµιακή Σκάφη και θα καταλήξετε να ψαρεύετε µε την Ελληνική Ανεµότρατα», µας υπόσχονται οι επικεφαλής του.
- Eπόµενος σταθµός το Γαλαξίδι και το Ιστορικό και Ναυτικό Μουσείο του: µετά την απελευθέρωση, απέκτησε 350 ποντοπόρα πλοία που ταξίδευαν στη Μεσόγειο και τον Ατλαντικό. Πολλά, δε, ναυπηγήθηκαν εκεί. Η γέννηση του πλοίου, από τα σχέδια µέχρι την ολοκλήρωση της κατασκευής, οι τύποι των σκαφών, τα τµήµατα, τα υλικά και, γενικά, όλη η τέχνη της ναυπηγικής παρουσιάζονται σαν αρχή µιας ζωής όπου ο χωροχρόνος είναι ενιαίος. Και µετριέται µονάχα µε αστέρια, εξάντες, πυξίδες, χάρτες.
Αλλά και µε τους αποχωρισµούς, την προσµονή, το αγνάντεµα και µε τη γιορτή της επιστροφής µε γλέντια και δώρα.
Στο «πριγκιπάτο των Κυκλάδων»
- Επεται το «πριγκιπάτο των Κυκλάδων», η Μύκονος και το Ναυτικό Μουσείο Αιγαίου, που φιλοξενεί οµοιώµατα πλοίων, σπάνιους χάρτες, αρχαία αντικείµενα που εξιστορούν την εξέλιξη της ναυτιλίας. Ιδρύθηκε από τον ντόπιο Γιώργο ∆ρακόπουλο και τη σύζυγό του Ιωάννα και λειτουργεί από το 1985 υπό τη µορφή κοινωφελούς ιδρύµατος ιδιωτικού δικαίου. Περισσότερο κεντρίζει το ενδιαφέρον του επισκέπτη η εξαιρετική συλλογή του µε ευρήµατα από την αρχαιότητα, ειδικά αριστοτεχνικό αγγείο του 5ου αιώνα π.Χ. µε γυναικεία προτοµή, και ένα σπάνιας οµορφιάς ειδώλιο γυναικείας επίσης µορφής, του 3ου αιώνα π.Χ.
- Παραµένουµε στις Κυκλάδες, µε την πυξίδα να «δείχνει» στάση στο Ναυτικό Μουσείο Θήρας, στη Σαντορίνη, στην καρδιά της Οίας και διαθέτει τεράστια
γκάµα από σπάνια ακρόπρωρα, ναυτικά εξαρτήµατα, µοντέλα πλοίων που ανήκαν σε λοκάλ καραβοκύρηδες. Αλλά και εξαιρετικές υδατογραφίες. Ιδρύθηκε το
1956 και από το 1990 στεγάζεται στο ανακαινισµένο αρχοντικό του 19ου αιώνα της Ντίνας Μανωλέσσου-Μπιρµπίλη Σκοπός, να διασώσει και να προβάλει
τη θαλάσσια παράδοση και τη συµβολή των Σαντορινιών στη ναυτιλία τον 19ο και τον 20ό αιώνα. Αποτέλεσµα: ο θεατής µένει αποσβολωµένος από τους αρχαίους και σύγχρονους «θησαυρούς» που φιλοξενεί.
- ∆εν γίνεται να µη σταθούµε στο Ναυτικό Μουσείο Ανδρου, σε αυτό το αρχοντονήσι µε τη (µονα)δική του ιστορία: καταγράφει τη ναυτική παράδοση
από όργανα, χάρτες, ναυλοσύµφωνα, λιθογραφίες και µοντέλα ανδριώτικων πλοίων. ∆εσπόζει στην άκρη της χερσονήσου της Χώρας, λίγο πριν από την
πλατεία του Αφανή Ναύτη στη Ρίβα από το 1972, που ιδρύθηκε µε δωρεά της οικογένειας Νικολάου Γουλανδρή. Περιλαµβάνει συλλεκτικά ναυλοσύµφωνα,
συµβάσεις, ηµερολόγια ναυτικών, λιθογραφίες, φωτογραφίες ανδριώτικων πλοίων. Και παραδοσιακές στολές µε αντίγραφα των οποίων ντύνονται τα Ανδριόπουλα σε εκδηλώσεις. Εκθέτει επίσης µακέτες µοντέρνων και παλαιών ανδριακών πλοίων, ξεκινώντας από τις παλαιές σκούνες έως τα σηµερινά δεξαµενόπλοια. Μέχρι παράσηµο στον βασιλιά Κωνσταντίνο A` ανακαλύπτεις, κάτι που αυτοµάτως το αναβαθµίζει στη συνείδηση ευρύτερου κοινού.
Καραβοκύρηδες Βόρειου Αιγαίου
∆εν θα έλειπαν από την έρευνά µας οι καραβοκύρηδες του Βόρειου Αιγαίου, µε άλλα λόγια το Ναυτικό Μουσείο Οινουσσών ούτε βεβαίως το αντίστοιχο
στη Χίο. Αλλωστε, κάθε φορά που µιλάµε για Βόρειο Αιγαίο γνωρίζουµε πως και εκεί χτυπά µεγάλο µέρος της «καρδιάς» του ελληνικού εφοπλισµού. - Το πρώτο λοιπόν Ναυτικό Μουσείο Οινουσσών -οµολογουµένως πανέµορφοείναι αφιερωµένο στην ξακουστή ναυτική κληρονοµιά του νησιού. Στεγάζεται
στο κέντρο του λιµανιού, στο Μέγαρο Παντελή Λαιµού, και φιλοξενεί µοντέλα πλοίων, πίνακες, ναυτικά όργανα και σπάνια έγγραφα, που εξιστορούν το πέρασµα από τα ιστιοφόρα στα σύγχρονα φορτηγά. Στα τέλη των ’80s ανακατασκευάστηκε µε σύγχρονες µουσειολογικές προδιαγραφές. Εµπλουτισµένο µε
νέες συλλογές -και, µεταξύ άλλων επιβλητικών εκθεµάτων, µε άγκυρα στην είσοδο-, λειτουργώντας πλέον ως κοινωφελές ίδρυµα µη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, άνοιξε τις πύλες του το 1991.
- Η Χίος δεν θα ήταν δυνατό παρά να έχει επίσης δικό της Ναυτικό Μουσείο. Στη Χώρα παρουσιάζει το ντόπιο ναυτικό θαύµα-όνειρο των ιδρυτών του
«για τη δηµιουργία ευπρόσωπου, πανελληνίως σηµαντικού σπιτιού-µουσείου». Στις δραστηριότητές του συµπεριλαµβάνονται διαλέξεις και συνέδρια µε θέµατα πάντα σχετικά µε τη Χίο και τη ναυτιλία και συνεργασίες µε άλλα ναυτικά µουσεία του ελληνικού Αρχιπελάγους. Πυρήνα του αποτέλεσε η µικρή αλλά σηµαντική συλλογή της Προοδευτικής Εκπολιτιστικής Ενωσης Βροντάδου (ΠΕΚΕΒ), που εµπλουτίστηκε µε δωρεές και άλλων εκθεµάτων, κυρίως οµοιώµατα και εξαρτήµατα πλοίων. Ειδικό βάρος έχει δοθεί στην περίοδο της ναυτιλίας µετά τον Β` Παγκόσµιο Πόλεµο µε τα χαρακτηριστικά πλοία Liberty, καθώς και πλοία άλλων τύπων που κατασκευάστηκαν κατά τον πόλεµο και ταυτίζονται µε την αρχή της ανάπτυξης της µεταπολεµικής ελληνικής ναυτιλίας.
Στα πιο εντυπωσιακά εκθέµατά του συγκαταλέγεται συλλογή µε µεµοραµπίλια του ηρωικού µπουρλοτιέρη Κωνσταντίνου Κανάρη.
Κυριακάτικη Απογευματινή
