Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο παρουσιάζει για πρώτη φορά ατομική έκθεση του διεθνούς σύγχρονου καλλιτέχνη William Kentridge, με τίτλο «Imitate the Sleep of Stones» («Μιμήσου τον ύπνο των λίθων»), σε επιμέλεια της Burcu Fikretoğlu.
Η έκθεση δημιουργεί έναν διάλογο ανάμεσα σε σύγχρονα έργα του Kentridge και αρχαιότητες από τις συλλογές του Μουσείου, έχοντας ως βασικό σημείο αναφοράς τον μύθο της καθόδου του Ορφέα στον Κάτω Κόσμο, στην προσπάθειά του να επαναφέρει στη ζωή την αγαπημένη του Ευρυδίκη.
Από τις αρχαιότητες στον κόσμο του Kentridge
Ατσάλινες μορφές σε χρώμα σκουριάς και χάρτινες σιλουέτες δέντρων τοποθετούνται ανάμεσα στις αίθουσες με τους κούρους, τις σφίγγες, τα επιτύμβια μνημεία και τα γλυπτά θραύσματα, οδηγώντας τον επισκέπτη στην κεντρική αίθουσα της έκθεσης.
Εκεί παρουσιάζονται σχέδια του καλλιτέχνη και ένα διόραμα, μαζί με αρχαία αντικείμενα που συνδέονται με τη μουσική, τον θάνατο και τη μεταμόρφωση.
Η έκθεση εγκαινιάζεται την παραμονή της πρεμιέρας της όπερας «L’Orfeo» του Claudio Monteverdi, σε σκηνοθεσία του William Kentridge, από την Εθνική Λυρική Σκηνή στην Αίθουσα «Σταύρος Νιάρχος» του ΚΠΙΣΝ.
Η παραγωγή αποτελεί διεθνή συμπαραγωγή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής με το Glyndebourne Opera Festival και τη Metropolitan Opera της Νέας Υόρκης και υλοποιείται με δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Τα σχέδια, οι κινούμενες εικόνες και οι θεατρικές φόρμες που δημιούργησε ο Kentridge για την παραγωγή αποτέλεσαν ένα από τα σημεία αφετηρίας της έκθεσης.
Το διόραμα και το «φάντασμα του Pepper»
Στον πυρήνα της έκθεσης βρίσκεται ένα διόραμα που αξιοποιεί την οπτική τεχνική του θεάτρου του 19ου αιώνα, γνωστή ως «φάντασμα του Pepper» (Pepper’s Ghost).
Μέσα από την τεχνική αυτή, ανακλώμενες κινούμενες εικόνες εισάγονται σε ένα υλικό μοντέλο, δημιουργώντας εφήμερες παρουσίες στον κατασκευασμένο χώρο. Το σχέδιο, η επιτέλεση, ο κινηματογράφος και η θεατρική ψευδαίσθηση συνυπάρχουν σε ένα ενιαίο έργο.
Το διόραμα λειτουργεί ως ένα πέρασμα ανάμεσα στην ορατότητα και την εξαφάνιση, παραπέμποντας στο ταξίδι του Ορφέα. Παράλληλα, οι χάρτινες σιλουέτες των δέντρων παραπέμπουν στην ερμηνεία του μύθου από τον Ράινερ Μαρία Ρίλκε, σύμφωνα με την οποία η Ευρυδίκη έχει πλέον γίνει μέρος της γης.
Οι σιλουέτες τοποθετούνται δίπλα στα αρχαία ευρήματα, συνδέοντας τη μεταμόρφωση της Ευρυδίκης με τον λίθο, το χώμα και την ανασκαφή.
Αρχαιότητες που συνδέονται με τον Ορφέα
Οι επιλεγμένες αρχαιότητες αναδεικνύουν τις θεματικές συνδέσεις της έκθεσης με τη μουσική, τον έρωτα και το πέρασμα από τη ζωή στον θάνατο.
Μεταξύ των εκθεμάτων περιλαμβάνονται ένας κορινθιακός ερυθρόμορφος καλυκωτός κρατήρας, που χρονολογείται περίπου στο 400-375 π.Χ. και απεικονίζει τον Ορφέα να παίζει τη λύρα, καθώς και μια ελεφαντοστέινη λύρα και τα σωζόμενα θραύσματά της, από ευρήματα του θολωτού τάφου του Μενιδίου, που χρονολογούνται στον 14ο-13ο αιώνα π.Χ.
Παρουσιάζεται επίσης λευκή κύλικα, περίπου του 470 π.Χ., στην οποία ο Ορφέας υψώνει την κιθάρα του ενώ δέχεται επίθεση από μια Θρακιώτισσα. Το έργο αποδίδεται στον Ζωγράφο του Πιστόξενου και αποτελεί δάνειο από το Μουσείο της Ακρόπολης.
Οι επτά γλυπτές μορφές του «Frieze»
Στη διαδρομή της έκθεσης παρουσιάζεται ομάδα επτά γλυπτών από το έργο «Frieze (13 rusted figures)» (2026), κατασκευασμένων από ανοξείδωτο χάλυβα σε χρώμα σκουριάς.
Οι υβριδικές σιλουέτες συνδυάζουν ανθρώπινες μορφές με δέντρα, ενδύματα, εργαλεία και αντικείμενα, όπως ένα μεγάφωνο ή ένας γυλιός. Με τον τρόπο αυτό συνεχίζεται η εικονογράφηση της πομπής και αναδεικνύονται θέματα που συνδέονται με τη μετακίνηση, τον εκτοπισμό και τη συλλογική ιστορία, τα οποία απασχολούν διαχρονικά το έργο του καλλιτέχνη.
Από τον λίθο και το χαρτί στη μεταμόρφωση
Η έκθεση αναπτύσσει μια σειρά οπτικών, υλικών και εννοιολογικών σχέσεων ανάμεσα στον λίθο και το χαρτί, την ανασκαφή και το σχέδιο, την ακινησία και την κίνηση, την επιβίωση και την εξαφάνιση.
Κεντρική έννοια αποτελεί η μεταμόρφωση, η οποία συνδέει τη μυθολογική και καλλιτεχνική διάσταση της έκθεσης με την ίδια την πορεία του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου.
Το Μουσείο βρίσκεται, άλλωστε, σε μια περίοδο μεγάλης αρχιτεκτονικής μεταμόρφωσης, σύμφωνα με τον σχεδιασμό των David Chipperfield Architects και του γραφείου Αλέξανδρος Ν. Τομπάζης και Συνεργάτες.
Λίνα Μενδώνη: «Ένα μοναδικό παράδειγμα της γονιμοποίησης της σύγχρονης δημιουργίας»
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη χαρακτήρισε την έκθεση ένα «μοναδικό και πολλαπλό παράδειγμα της ανεξάντλητης γονιμοποίησης της σύγχρονης δημιουργίας από την κλασική κληρονομιά».
Όπως ανέφερε, ο Kentridge υποδέχεται την Αθήνα με μια έκθεση που έχει ως θεματικό πυρήνα τον μύθο της καθόδου του Ορφέα στον Κάτω Κόσμο και τις διαχρονικές συνδηλώσεις του γύρω από τη ζωή, τον έρωτα και τον θάνατο.
Η υπουργός σημείωσε επίσης ότι η έκθεση στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο ολοκληρώνεται στην Εθνική Λυρική Σκηνή με τη νέα παραγωγή του «Ορφέα» του Monteverdi, σε σκηνοθεσία του ίδιου του Kentridge.
Ιωάννα Δρέττα: «Το μουσείο βρίσκεται σε μία φάση μεταμόρφωσης»
Η πρόεδρος του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, Ιωάννα Δρέττα, εξέφρασε την υπερηφάνεια της για την έκθεση, σημειώνοντας ότι αποτελεί μέρος της προσπάθειας του Μουσείου να προσφέρει στο κοινό πολιτιστικές εμπειρίες υψηλού επιπέδου.
Παράλληλα, συνέδεσε τον μύθο του Ορφέα με τη σημερινή συγκυρία του ίδιου του Μουσείου, το οποίο βρίσκεται σε «μία φάση μεταμόρφωσης και επιστροφής».
William Kentridge: «Τα έργα συνομιλούν με τη συλλογή του Μουσείου»
Ο William Kentridge δήλωσε ιδιαίτερα χαρούμενος για την παρουσίαση των έργων του στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, τονίζοντας τη συνάντησή τους με τη συλλογή του ιδρύματος.
Όπως ανέφερε, τα έργα που δημιουργήθηκαν γύρω από την ιστορία του Ορφέα και της Ευρυδίκης συνομιλούν με τα αρχαία αντικείμενα και με διαχρονικά ερωτήματα γύρω από την απώλεια, τη μνήμη και την επιστροφή.
Η επιμελήτρια της έκθεσης, Burcu Fikretoğlu, σημείωσε από την πλευρά της ότι ο μύθος του Ορφέα συνδέει την αγάπη, την τέχνη και τον θάνατο, τρεις θεμελιώδεις δυνάμεις της ζωής που ο Kentridge διερευνά στο έργο του εδώ και δεκαετίες.
Ποιος είναι ο William Kentridge
Ο William Kentridge γεννήθηκε το 1955 στο Γιοχάνεσμπουργκ της Νότιας Αφρικής και εργάζεται με ένα ευρύ φάσμα μέσων, όπως το σχέδιο, η συγγραφή, ο κινηματογράφος, η περφόρμανς, η μουσική και το θέατρο.
Το έργο του αντλεί στοιχεία από την πολιτική, την επιστήμη, τη λογοτεχνία και την ιστορία, ενώ παρουσιάζεται σε μουσεία και γκαλερί σε όλο τον κόσμο από τη δεκαετία του 1990.
Έχει σκηνοθετήσει όπερες για τη Metropolitan Opera της Νέας Υόρκης, τη Σκάλα του Μιλάνου, την English National Opera στο Λονδίνο, την Όπερα του Σίδνεϊ, το Φεστιβάλ του Σάλτσμπουργκ, την Όπερα της Λυών και την Όπερα του Άμστερνταμ.
Ανάμεσα στα πρωτότυπα έργα του για τη σκηνή περιλαμβάνονται τα «Refuse the Hour», «The Head & the Load», «Waiting for the Sibyl» και «The Great Yes, The Great No».
Ο Kentridge έχει ανακηρυχθεί επίτιμος διδάκτορας από πανεπιστήμια όπως το Yale, το Columbia και το University of London. Μεταξύ των σημαντικότερων διακρίσεών του είναι το βραβείο Kyoto το 2010, το βραβείο Princesa de Asturias το 2017, το Praemium Imperiale το 2019 και ένα βραβείο Olivier το 2023.
