∆εν είναι µόνο ότι ζούµε σε µια περίοδο όπου σκρολάρουµε, ξεχνάµε, δεν σκεφτόµαστε, επενδύουµε στην εικόνα και την ταχύτητα. Στη σύγχρονη ποπ κουλτούρα η «εξυπνάδα» µοιάζει να είναι το νέο «κουλ». Τη στιγµή που βοµβαρδιζόµαστε από απειλητικά µηνύµατα και βαρύγδουπες δηλώσεις, στην πολιτική, στην κοινωνία, στην ιστορία, η µόδα, η µουσική και ο κινηµατογράφος κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Το µήνυµα (αν θέλουµε να το διαβάσουµε ή να το ακούσουµε) είναι σύντοµο και εύηχο. Αφήστε στην άκρη τα mocktails, µαζί µε την Prada τσάντα, και ανοίξτε ένα βιβλίο. Κι όταν κάποιος σηκώσει το κινητό για να σας φωτογραφίσει, αναζητήστε τα γυαλιά σας αντί για το κραγιόν ή το ρουζ. Η εξυπνάδα είναι το «νέο» σέξι.
∆εν είναι τυχαίο πως όλο και πιο συχνά οι αστέρες της ποπ δηµιουργούν λέσχες ανάγνωσης. Αν ανατρέχουµε συχνά στη δεκαετία του ’70 για το Studio 54, στη δεκαετία που διανύουµε ανακαλύπτουµε την online λογοτεχνική κοινότητα της Dua Lipa, µε την ονοµασία Service95, ή το δοκίµιο των 1.800 λέξεων της Charli XCX στο Substack, µε θέµα το γεγονός πως ως ποπ σταρ «δεν µπορείς να αποφύγεις το γεγονός ότι κάποιοι είναι αποφασισµένοι να αποδείξουν ότι είσαι χαζή». Ακόµη και η κόρη της Cindy Crawford και σούπερ µοντέλο Kaia Gerber περνά τον χρόνο της στα παρασκήνια της µόδας διαβάζοντας Joan Didion και Albert Camus.
Πριν από µερικά χρόνια ντυνόµασταν αποκλειστικά στα ροζ για να πάµε σινεµά και να παρακολουθήσουµε την Barbie. Τώρα όµως έχουµε περάσει στα «Ανεµοδαρµένα Υψη» στο σινεµά και στη νέα εκδοχή του «Περηφάνια και Προκατάληψη» στο Netflix. Το περιµένατε; Μόδα και λογοτεχνία πάνε µαζί. Η διανόηση και η λάµψη φλερτάρουν ίσως πιο έντονα από ποτέ. Μπορεί απλώς να θέλουµε να αντιδράσουµε στο lifestyle περιεχόµενο που βασίζεται µόνο στην εικόνα, το οποίο έχει πια πλήρως εµπορευµατοποιηθεί και µαζί µε την Gen Z να αναζητήσουµε γνώση και ουσία.
∆ιαβάζοντας βιβλία, όχι µόνο περιοδικά, ακούγοντας podcasts που µας ταξιδεύουν, µας ενηµερώνουν, µας προβληµατίζουν, µας εξελίσσουν. Κορίτσια όλων των ηλικιών, γυναίκες που γυµνάζουν το µυαλό τους, βρίσκονται σε εγρήγορση, αναζητούν ερεθίσµατα για να παραµείνουν για πάντα νέες. Η ανάγνωση είναι «σέξι», όπως είπε η Kaia Gerber όταν ξεκίνησε µια λέσχη βιβλίου µε το όνοµά της. Αλλά δεν είναι µόνο τα βιβλία. Πρόκειται για φαινόµενο της εποχής. Είναι η σκέψη που γίνεται ξανά κουλ. Μας αρέσει να φωτογραφιζόµαστε µε ένα βιβλίο στο χέρι και όχι µόνο στις καλοκαιρινές διακοπές µας. Γιατί αυτό είναι µόνο το σύµβολο. «Η ανάγνωση είναι το νέο botox» λοιπόν. Για να δούµε ως υγιή παραδείγµατα την Dua Lipa να ανεβάζει φωτογραφίες στο Instagram διαβάζοντας βιβλία της Patti Smith και τον Jacob Elordi να φωτογραφίζεται σε βιβλιοπωλεία. Χωρίς τους παπαράτσι.
Και όπως θα περίµενε κανείς, όλα ξεκίνησαν µε µια Kardashian. Πριν από οχτώ χρόνια η Kim Kardashian ανακοίνωσε ότι θα σπουδάσει Νοµική. Σαν ένα κοινωνικό πείραµα. Λίγα χρόνια αργότερα, όλο και περισσότερες ακόλουθοί της άρχισαν να διαβάζουν και όχι απαραίτητα νοµικά βιβλία. Το παρατηρήσαµε και στη σειρά «The White Lotus»: αγόρια και κορίτσια να χαλαρώνουν διαβάζοντας Nietzsche και Freud, φορώντας Chanel και Valentino. Ταυτόχρονα, φωτογραφίες διασήµων που διαβάζουν έγιναν viral. Το τι διάβαζαν εξεταζόταν εξίσου µε το τι φορούσαν. Σαν να πρέπει να ταιριάζει το εξώφυλλο του βιβλίου µε το φόρεµα ή τα αξεσουάρ.
Η Emily Ratajkowski, µοντέλο και επιχειρηµατίας, άλλαξε το αφήγηµα. ∆εν είναι µόνο όµορφη και σέξι. Και σύντροφος του Romain Gavras. Γράφει δοκίµια, µιλά για φεµινισµό και εκδίδει βιβλία, όπως το «My Body». Αποδεικνύει ότι µια γυναίκα µπορεί να είναι και αντικείµενο πόθου και διανοούµενη.
Το παράδοξο είναι ότι αυτό συµβαίνει τώρα που η γνώση απαξιώνεται ως ελιτισµός και ο δηµόσιος λόγος γίνεται όλο και πιο φτωχός. Κι όµως, η ποπ κουλτούρα συµβαδίζει µε τις αλλαγές στο σινεµά, στη µουσική, στη µόδα. Στην πασαρέλα εµφανίζονται φεµινιστικά κείµενα, οι σχεδιαστές εµπνέονται από λογοτεχνία, βλέπουµε βιβλία σε κεντηµένες τσάντες, σε ιστορικούς οίκους και σε διαφηµιστικές καµπάνιες. Η µόδα και η διανόηση µπορούν να συνυπάρχουν. Νέοι άνθρωποι προτείνουν τίτλους, συγκινούνται, συζητούν, ξυπνούν µνήµες, δηµιουργούν ρεύµατα. Μας αρέσει η ιδέα ότι η ανάγνωση γίνεται κοινωνική εµπειρία και οι λέσχες βιβλίου πολλαπλασιάζονται, κυρίως επειδή οι άνθρωποι θέλουν να µιλούν για αυτά που διαβάζουν.
Το βιβλίο γίνεται σύµβολο ταυτότητας. Εξώφυλλα, εκδόσεις, τσάντες πολυτελείας µε τίτλους κλασικών έργων δείχνουν ότι η γνώση γίνεται lifestyle. Χωρίς να πρέπει να βάλουµε τα βιβλία απέναντι στα κινητά. Πρόκειται για ευρύτερη µετατόπιση. Σε έναν κόσµο επιφανειακό, η σκέψη αποκτά αξία. Η έννοια της «εξυπνάδας» επαναπροσδιορίζεται, καθώς δεν αφορά µόνο δύναµη ή χρήµα, αλλά και την ικανότητα να κατανοείς καλύτερα τον κόσµο. Η ανάγνωση είναι ασφαλής τρόπος να ξεκινήσει ο διάλογος. Η έρευνα. Η ανταλλαγή µηνυµάτων περί αισθητικής. Σε έναν κόσµο όπου η τεχνητή νοηµοσύνη απειλεί να αναλάβει τη δουλειά µας, διεκδικούµε ξανά το µυαλό µας για τον εαυτό µας.
Τελικά, το να είσαι έξυπνος είναι ξανά σέξι. Οχι µόνο µε την έννοια της έλξης, αλλά µε την έννοια της αξίας και της επιρροής. Σε έναν κόσµο που έχει ξεχάσει να σκέφτεται, το να γνωρίζεις πως η Μπάρµπι πρωταγωνιστεί στα Ανεµοδαρµένα Υψη µπορεί κάτι να σηµαίνει.
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
