Είναι δύσκολο ίσως να ερμηνευθεί το γιατί η νοσταλγία για το παλιό, αυτό που συνέβαινε στο παρελθόν, είναι αυτόματα και συγκριτικά καλύτερο σε σχέση με κάτι αντίστοιχο σημερινό. Iσως γιατί το παρελθόν δεν επαναλαμβάνεται. Iσως γιατί τότε οι απαιτήσεις όλων μας ήταν λιγότερες και μπορούσαμε έτσι να καταγίνουμε με περισσότερο μεράκι με αυτά που αποφασίζαμε ότι αξίζουν. Αυτό ακριβώς το «τι αξίζει» είναι που έχει αλλάξει, γιατί έχουμε χάσει το μέτρο της αξιολόγησης.
Τότε είχαμε το peppermint, κλεισμένο στον σκαλιστό μπουφέ με τα πόδια λιονταριού, να ανακατεύει το άρωμά του με το βερνίκι και το καλογυαλισμένο παρκέ. Το έκαναν και ταινία, την πολύ επιτυχημένη ελληνική εκδοχή του «Σινεμά ο Παράδεισος», αυτό το peppermint, τον προπομπό σε δημοτικότητα του βερμούτ. Για να μας θυμίζει πόσο βαθιά είναι η άβυσσος της ανθρώπινης ψυχής. Γιατί αν θυμόμαστε με νοσταλγία τον χωματόδρομο και το ξυλίκι, τις πεντάρες για χαρτζιλίκι και το τρυφερό μάλωμα για το ένα παραπάνω κουλούρι, είναι αμφίβολο αν έπειτα από μερικά χρόνια με την ίδια νοσταλγία θα αναπολούμε τη βόλτα με τη δίλιτρη κάμπριο που θα έχουμε αντικαταστήσει ποιος ξέρει με ποια υπερηχητική τεχνολογία.
Οι συγκρίσεις ανάμεσα στην εποχή του peppermint και του βερμούτ και εκείνη της Coca-Colα, του Internet και της τεχνητής νοημοσύνης είναι αναπόφευκτες όσο και καταλυτικές. Μια χώρα, που είχε λίγα χρόνια βγει από έναν αιματηρό πόλεμο και ακόμη λιγότερα από έναν αιματηρότερο εμφύλιο σπαραγμό, προσπαθούσε να πετύχει την ανάπτυξη, επουλώνοντας συγχρόνως τις πληγές της, που θα έπρεπε να περάσουν άλλα είκοσι χρόνια και να μεσολαβήσει μία δικτατορία για να κλείσουν.
Ηταν τότε ο αγώνας για την επιβίωση που δεν επέτρεπε την παρακμή. Που χτύπησε την πόρτα μας μαζί με την πρόοδο και την ευμάρεια. Μία δραχμή το παγωτό, 250 δρχ. το ζευγάρι τα παπούτσια, 300.000 δρχ. το πολύ καλό διαμέρισμα και 55 δρχ. ο αγοραίος έρωτας.
Μεσημεριανός υπνάκος στην κουρελού και μία φέτα καρπούζι
Αλλο πολιτικό ήθος
Μία άλλη εποχή, μία άλλη κοινωνία. Μαζί τους και ένα άλλο πολιτικό ήθος, μία άλλη Βουλή, με αντιπαραθέσεις υψηλής ποιότητας και ατελείωτους ρήτορες σε λογοτεχνικού επιπέδου πολιτικές αγορεύσεις. Με νοήματα, με χιούμορ, με καυστικότητα, με ποιότητα. Πλαστήρες, Καραμανλήδες, Βενιζέλοι και Παπανδρέου (μιας άλλης εποχής), Τσάτσοι, Κανελλόπουλοι, Στεφανόπουλοι, Ηλιού, Τσιριμώκοι, Πασαλίδηδες και τόσοι άλλοι δάσκαλοι της πολιτικής. Παραγόταν τότε πολιτική και πολιτικός λόγος. Ακόμη και η μικροπολιτική και οι Μαυρογυαλούροι, γραφικά συμπληρώματα μιας ολόκληρης εθνικής πολιτικής ζωής, είχαν τη δικαιολογημένη αγνότητά τους, σε σύγκριση με διαπλοκές της Μεταπολίτευσης και τις άνομες συναλλαγές στον δημόσιο τομέα. Γιατί ο δημόσιος υπάλληλος, με τις τρεις κι εξήντα μισθό και μόνιμος εμπνευστής των γελοιογραφιών του Αρχέλαου, ήταν τότε στυλοβάτης του κρατικού μηχανισμού και όχι παραβατικός μεσάζοντας. Ποιος άραγε από τους σημερινούς πολιτικούς θα μπορούσε να εμπνεύσει τους νέους να πάνε να πολεμήσουν, αν ο μη γένοιτο χρειαζόταν, είναι ένα από τα στοιχειώδη ερωτηματικά, που ακούμε να διατυπώνονται από τα χείλη παλαιότερων συναδέλφων, κάθε φορά που νοσταλγώντας την εποχή τους -και γιατί όχι και τα νιάτα τους- επιχειρούν την καταλυτική σύγκριση του πολιτικού του τότε και του σήμερα;
Ανάπτυξη και γνώση
Ηταν τότε η εποχή που η ελληνική βιομηχανία έκανε τα πρώτα μεταπολεμικά βήματά της και οι Ελληνες εφοπλιστές επένδυαν στην πατρίδα τους. Ηταν τότε που η βιομηχανία παρήγε πράγματι, γιατί η χώρα ήταν πάνω στην ανάπτυξή της και η έννοια του κρατικοδίαιτου επιχειρηματία ήταν λιγότερο εξαπλωμένη απ’ ό,τι σήμερα. Οι μετοχές είχαν αντίκρισμα παραγωγής και η έννοια της «φούσκας» ήταν άγνωστη. Τα σχολειά και τα Πανεπιστήμια λειτουργούσαν με δασκάλους παιδαγωγούς και με καθηγητές κολοσσιαίους επιστήμονες. Που και αυτοί να έλειπαν, πάντως η εκπαίδευση λειτουργούσε. Και το κυριότερο: όλοι μάθαιναν και γράμματα και επιστήμες. Προφανώς η νοσταλγία για το τότε είναι τόσο έντονη που δεν επιτρέπει καν να θυμηθούμε τη χρονική αφετηρία της παρακμής. Αλλωστε είναι πια μία ανώφελη γνώση. Ισως θα είχε σημασία η αναζήτηση μιας νέας αρχής. Εξίσου προφανές είναι όμως ότι ο Αϊ-Βασίλης με το δώρο αυτό δεν έχει ακόμη ξεκινήσει για το μακρινό του ταξίδι προς τα δω.
Κυριακάτικη Απογευματινή
