Δεν είμαι σίγουρος ποιο ήταν το ερέθισμα για αυτές τις σκέψεις. Μάλλον όμως ήταν η εικόνα του ντουέτου Τραμπ και Ερντογάν κατά την πρόσφατη συνάντησή τους στην Άγκυρα, στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ. Ήταν μια εικόνα μάλλον θλιβερή. Δύο ηγέτες που με κάθε κίνηση και λόγο τους, με κάθε δημόσια παρουσία τους, προσπαθούν να κάνουν μια επίδειξη δύναμης. Και συνάμα δύο ανθρώπινες φιγούρες ταλαιπωρημένες από τα χρόνια αλλά και τον καταναγκασμό της ηγεσίας.
Μια ματιά στα βιογραφικά των ηγετών των μεγαλύτερων δυνάμεων του κόσμου είναι πολύ ενδεικτική. Ο Ντόναλντ Τραμπ έκλεισε πριν από λίγες ημέρες τα 80. Ο Σι Τζινπίνγκ τα 73, όπως και ο Βλαντίμιρ Πούτιν. Ο Ναρέντρα Μόντι είναι 75, ενώ ο Λούλα ντα Σίλβα είναι και αυτός 80 ετών. Η λίστα μπορεί να συνεχιστεί σε χώρες ήσσονος σημασίας, πάντα όμως πιστές σε ένα λίγο ή πολύ αυταρχικό ηγετικό πρότυπο, όπως η Τουρκία.
Είναι λίγο οξύμωρο, δεν βρίσκετε; Οι χώρες που προβάλλουν όσο περισσότερο μπορούν τη δύναμή τους, οι χώρες στις οποίες οι ηγεσίες ποντάρουν στο πρόσωπο του ηγέτη, είναι ταυτόχρονα εκείνες που οι ηγέτες τους εμφανίζουν τα πιο γερασμένα χαρακτηριστικά. Μη με παρεξηγήσετε, δεν επιδοκιμάζω καθόλου τον ηλικιακό ρατσισμό. Ασφαλώς και η προχωρημένη ηλικία δεν συνεπάγεται μειωμένη ικανότητα στη λήψη αποφάσεων, δεν είναι σε καμία περίπτωση από μόνη της η ηλικία μειονέκτημα για έναν ηγέτη. Κάλλιστα μπορεί κάποιος και μετά τα 70 έτη, ακόμα και μετά τα 80, να υπηρετεί επαρκώς έναν τέτοιο ρόλο.
Ωστόσο, μην κάνουμε ότι δεν βλέπουμε και το προφανές. Ενώ κάποιοι ηγέτες είναι θαλεροί παρά τα χρόνια τους, άλλοι έχουν μια εικόνα που δεν εμπνέει εμπιστοσύνη. Ο Ντόναλντ Τραμπ, για παράδειγμα, έχτισε όλη την αποδόμηση του Τζο Μπάιντεν πάνω στην κατάσταση της υγείας και την ηλικία του. Και έχει και ο ίδιος εξίσου μεγάλη ηλικία και κακή υγεία, ενώ είναι σαφές ότι δεν είναι αβάσιμες οι ανησυχίες για την πνευματική διαύγεια και ικανότητά του.
Έπειτα είναι και οι απαιτήσεις του ρόλου ενός σύγχρονου ηγέτη. Οι ρυθμοί της δουλειάς έχουν επιταχυνθεί εξαιρετικά. Οι ώρες και οι ανάγκες της εργασίας του ηγέτη μιας χώρας με εκτόπισμα στις μέρες μας είναι πολύ απαιτητικές. Μπορεί το πρωί να χρειάζεται να επιλύσει κρίσιμα εσωτερικά ζητήματα ή να αντιμετωπίσει προκλήσεις της κλιματικής κρίσης και το βράδυ να πρέπει να συζητήσει με άλλους ηγέτες διεθνή ζητήματα μεγάλης σημασίας σε ένα διεθνές forum, ενώ ενδιάμεσα ταξιδεύει και έχει διαρκώς επαφές ή ενημερώνεται. Οι ρυθμοί μπορούν να γίνουν εξοντωτικοί.
Μην ξεχνάμε δε ότι ζούμε σε εποχές που η εξέλιξη των τεχνολογιών και συνεπώς των πολιτικών αποφάσεων και εφαρμογών που απαιτούνται επιταχύνεται διαρκώς. Τα πάντα μετασχηματίζονται ραγδαία, από το διεθνές εμπόριο και τις εργασιακές σχέσεις ως τον τρόπο διεξαγωγής του πολέμου και τις διεθνείς σχέσεις. Η επανάσταση που φέρνει η κυριαρχία των δικτύων και η διάχυση της τεχνητής νοημοσύνης στη σύγχρονη ζωή επηρεάζει τα πάντα και επιβάλλει την ανάγκη οι αντοχές και ικανότητες των ηγετών να είναι ανάλογες των προκλήσεων.
Όλα αυτά δεν σημαίνουν ότι καταστρέφονται τάχα οι χώρες με υπερήλικους ηγέτες, αλίμονο. Σίγουρα όμως δεν μπορεί να παραβλεφθεί σε πολλές περιπτώσεις μια ευρύτερη παθολογία που δημιουργεί η προσκόλληση στην εξουσία και η αδυναμία συγχρονισμού με τους καιρούς. Η ηγεσία των ηλικιωμένων καταλήγει συχνά να θυμίζει πολύπλοκη άσκηση ισορροπίας, όπου ο ίδιος ο ηγέτης είναι κάποιο εύθραυστο βάζο που κινδυνεύει να πέσει και να γίνει θρύψαλα.
Και είναι οξύμωρο ότι εδώ γύρω μας, στις ευρωπαϊκές δημοκρατίες που τόσο αγαπάμε να απαξιώνουμε, έχουμε τους πιο νέους και πιο σύγχρονους ηγέτες. Οι οποίοι μάλιστα δεν χρειάζεται να κάνουν λάστιχο το πολίτευμα των χωρών τους για να γραπωθούν στην εξουσία. Οι δημοκρατίες, παρά τα προβλήματα, έχουν την ικανότητα και αντοχή να αλλάζουν ηγεσία χωρίς να καταρρέει το σύστημα, που τόσο εύκολα οικτίρουμε πολλές φορές. Ίσως αξίζει να εκτιμούμε περισσότερο αυτό που έχουμε, αντί να θαυμάζουμε τη γεροντοπολιτική των δήθεν ισχυρών.
Ο κ. Χαραλαμπίδης είναι δημοσιογράφος και ιστορικός
Εφημερίδα Απογευματινή
