Κάποτε μιλούσαμε για την Ευρώπη των λαών, της ευημερίας, της κοινωνικής προστασίας και της αλληλεγγύης. Σήμερα, παρακολουθώντας όσα συμβαίνουν από τη Μαδρίτη μέχρι το Βερολίνο και από το Παρίσι μέχρι τις Βρυξέλλες, αναρωτιέσαι αν εκείνο το ευρωπαϊκό όραμα παραμένει ζωντανό ή αν κατέληξε διακοσμητική επιγραφή σε κάποιο κοινοτικό κτίριο. Μια ωραία ανάμνηση που επιστρατεύεται στις επετειακές ομιλίες, αλλά δυσκολεύεται να συναντήσει την πραγματικότητα.
Στην Ισπανία, η έξωση μιας 87χρονης γυναίκας από το σπίτι όπου ζούσε επί δεκαετίες έγινε σύμβολο της στεγαστικής κρίσης. Οι διαδηλώσεις, η κοινοβουλευτική αντιπαράθεση για την προστασία της κατοικίας και η πολιτική αναταραχή ανέδειξαν τις βαθιές κοινωνικές αντιφάσεις της χώρας. Στη Γερμανία, η άνοδος της Εναλλακτικής για τη Γερμανία προκαλεί ανησυχία και αναζωπυρώνει τη συζήτηση για τα όρια της πολιτικής συναίνεσης. Η ακρίβεια, η μετανάστευση, η ενεργειακή πολιτική και η ανασφάλεια αποτελούν πεδία σκληρής αντιπαράθεσης. Ακόμη και η χώρα που για δεκαετίες θεωρούνταν οικονομική ατμομηχανή της Ευρώπης αναζητά απαντήσεις σε προβλήματα που δεν λύνονται πλέον με την επίκληση της παλαιότερης ευημερίας της.
Στη Γαλλία, οι κινητοποιήσεις εργαζομένων και φοιτητών, οι αντιδράσεις στα δημοσιονομικά μέτρα και η πίεση του δημόσιου χρέους δοκιμάζουν τις αντοχές του πολιτικού συστήματος. Και αυτά δεν είναι μεμονωμένα επεισόδια. Είναι διαφορετικές εκφράσεις μιας κοινής ευρωπαϊκής αγωνίας. Γιατί πίσω από τις εκλογικές αναμετρήσεις, τις διαδηλώσεις και τους οικονομικούς δείκτες βρίσκεται ένας πολίτης που κουράστηκε να ακούει για ανάπτυξη την ώρα που δυσκολεύεται να πληρώσει το ενοίκιο. Που βλέπει την Ευρώπη να συζητά για στρατηγική αυτονομία, αλλά ο ίδιος αγωνιά για την αυτονομία του οικογενειακού προϋπολογισμού.
Οι οικονομικές προβλέψεις εξακολουθούν να μιλούν για περιορισμένη ανάπτυξη, επίμονες πιέσεις στο κόστος ζωής και αβεβαιότητα στις ενεργειακές αγορές. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί διαβεβαιώνουν ότι υπάρχουν μηχανισμοί προστασίας και δυνατότητες αντιμετώπισης των δυσκολιών. Αλλά άλλο η επάρκεια της ενέργειας και άλλο η δυνατότητα του πολίτη να την πληρώσει. Ο χειμώνας που έρχεται δεν θα μετρηθεί μόνο σε βαθμούς Κελσίου. Θα μετρηθεί σε λογαριασμούς, κοινωνικές εντάσεις, πολιτική εμπιστοσύνη και ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Και κυρίως στην αντοχή εκείνων που δεν διαθέτουν οικονομικά αποθέματα για να αντιμετωπίσουν άλλη μία περίοδο ανασφάλειας.
Υπάρχει, όμως, και ένας ακόμη χειμώνας, ίσως ο πιο επικίνδυνος. Ο πνευματικός. Εκείνος που αρχίζει όταν οι κοινωνίες χάνουν την ικανότητα να ακούν, να συνυπάρχουν, να διαφωνούν χωρίς να μισούνται. Όταν η αλληλεγγύη γίνεται σύνθημα και η ανθρώπινη αξία υποχωρεί μπροστά στους αριθμούς.
Η Ευρώπη διαθέτει θεσμούς, πόρους, επιστημονική γνώση και τεράστια ιστορική εμπειρία. Δεν είναι ανυπεράσπιστη. Διαθέτει όμως και βαθιές αντιθέσεις που δεν εξαφανίζονται με ακόμη μία σύνοδο κορυφής. Ούτε με μεγαλόστομες διακηρύξεις περί ενότητας, όταν η καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών γίνεται ολοένα δυσκολότερη. Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα αντέξει τον χειμώνα. Είναι αν θα καταφέρει να διατηρήσει ζεστή την ανθρώπινη καρδιά της. Γιατί μια ήπειρος μπορεί να έχει γεμάτες ενεργειακές αποθήκες και παγωμένες κοινωνίες. Και τότε, για ποια Ευρώπη θα μιλάμε;
Εφημερίδα Απογευματινή
