Για λίγες μόνο ώρες το βράδυ της Τρίτης, ο Λευκός Οίκος παρουσίασε κάτι που έμοιαζε με πραγματική στρατηγική για την αποκλιμάκωση του πολέμου με το Ιράν — όχι ακόμη ένα σύνθημα, ούτε μία ακόμη σπασμωδική κίνηση. Το σχέδιο στηριζόταν σε τέσσερις άξονες: επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ μέσω μιας επιχείρησης με την ονομασία «Project Freedom» (Επιχείρηση Ελευθερία)· ασφυκτική οικονομική πίεση προς το Ιράν μέσω κυρώσεων και ενός de facto αποκλεισμού· πίεση προς την Κίνα ώστε να συγκρατήσει την Τεχεράνη· και απευθείας διαπραγματεύσεις μέσω παρασκηνιακών διαύλων, συμπεριλαμβανομένων επαφών του ειδικού απεσταλμένου Στήβ Γουίτκοφ και διαμεσολαβητών όπως το Πακιστάν.
Το σχέδιο αυτό κέρδιζε χρόνο. Περιόριζε τους κινδύνους. Έστελνε μήνυμα αποφασιστικότητας χωρίς άμεση κλιμάκωση. Και, τουλάχιστον στα χαρτιά, διέθετε μια μορφή ηθικής συνοχής, όπως την παρουσίασε ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην αίθουσα ενημέρωσης του Λευκού Οίκου: προστασία του παγκόσμιου εμπορίου, διατηρώντας ταυτόχρονα ανοιχτή την πόρτα της διπλωματίας. Οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν και οι σχολιαστές του κινήματος MAGA έσπευσαν να πανηγυρίσουν. Και ύστερα, σχεδόν τόσο γρήγορα όσο εμφανίστηκε, το σχέδιο κατέρρευσε. Ο Ντόναλντ Τραμπ, χωρίς ιδιαίτερες εξηγήσεις, φάνηκε ουσιαστικά να εγκαταλείπει το «Project Freedom» το πρωί της Τετάρτης, την ώρα που κυκλοφορούσαν πληροφορίες για ένα ακόμη υπό διαμόρφωση πλαίσιο ειρηνευτικής συμφωνίας. Αυτό είναι πλέον το μοτίβο. Όχι στρατηγική — αλλά πολιτικό ίλιγγο.
Ίσως πράγματι να υπάρχει κάποιο ευρύτερο σχέδιο. Ίσως ο Τραμπ ετοιμάζεται να παρουσιάσει μια συμφωνία που θα ξεπερνά θεαματικά τους περιορισμούς που επέβαλε στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα η συμφωνία του 2015 του Μπάρακ Ομπάμα. Ίσως η παύση να είναι τακτικός ελιγμός πριν από μια διπλωματική ανατροπή ή μια αναπροσαρμογή ενόψει των κρίσιμων συνομιλιών με την Κίνα την επόμενη εβδομάδα. Αν όμως συμβαίνει αυτό, παραμένει αόρατο για όλους εκτός από έναν εξαιρετικά στενό κύκλο — και πιθανώς ακόμη και για ορισμένους μέσα σε αυτόν. Ανώτεροι Ρεπουμπλικανοί στρατηγικοί σύμβουλοι, οι οποίοι μέχρι τώρα απέφευγαν να παραδεχθούν — ακόμη και ιδιωτικά — ότι το κόμμα τους κινδυνεύει με πολιτική συντριβή στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου αν η σύγκρουση δεν λήξει σύντομα, αρχίζουν πλέον να το αναγνωρίζουν ανοιχτά. «Με βάση τις δημοσκοπήσεις που έχω δει, αν αυτό δεν τελειώσει γρήγορα και αν οι τιμές των καυσίμων δεν πέσουν άμεσα, οι Δημοκρατικοί θα κερδίσουν τη Γερουσία. Κάτι που θα ευχαριστούσε το Ιράν. Οι Ρεπουμπλικανοί χρειάζονται να τελειώσει αυτό γρήγορα», μου είπε επιδραστικό στέλεχος του κόμματος. Δυστυχώς για τους Ρεπουμπλικανούς, τα νέα δεν είναι καλά.
Υπάρχει ολοένα και πιο έντονη αίσθηση — ακόμη και μεταξύ πιο ψύχραιμων παρατηρητών της σύγκρουσης — ότι ο πόλεμος όχι μόνο δεν πλησιάζει στο τέλος του, αλλά εισέρχεται σε μια πολύ πιο σκοτεινή και δυσεπίλυτη φάση. Από τα αρχικά αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα, σε αυτό που οι αξιωματούχοι αποκαλούσαν προσεκτικά «εκδρομή», και τώρα σε μια κατάσταση που μοιάζει ξεκάθαρα με παρατεταμένη σύγκρουση χωρίς διέξοδο, υπήρχε συνεχώς η προσδοκία ότι η επόμενη κίνηση, το επόμενο σημείο πίεσης ή ο επόμενος γύρος συνομιλιών θα έφερνε τη λύση πιο κοντά.
Η Τεχεράνη
Αντίθετα, κάθε εξέλιξη φαίνεται να σκληραίνει ακόμη περισσότερο τις θέσεις. Το Ιράν δεν συμπεριφέρεται σαν καθεστώς που αναζητεί διέξοδο. Συμπεριφέρεται σαν καθεστώς που προετοιμάζεται για μακρά αντιπαράθεση. Εκπρόσωπος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας και Εξωτερικής Πολιτικής του Ιράν αντέδρασε την Τετάρτη στις πληροφορίες περί διαμόρφωσης πλαισίου συμφωνίας, γράφοντας μεταξύ άλλων: «Αν οι Αμερικανοί δεν παραδοθούν και δεν κάνουν τις απαραίτητες παραχωρήσεις, ή αν οι ίδιοι ή τα σκυλιά τους προσπαθήσουν να φερθούν ανάρμοστα, θα δώσουμε σκληρή και λυπηρή απάντηση». Αυτό δεν μοιάζει με καθεστώς στα πρόθυρα κατάρρευσης.
Και ενώ ο Τραμπ επιμένει ότι στην Τεχεράνη υπάρχουν ανταγωνιστικές φατρίες — ορισμένες εκ των οποίων επιδιώκουν συμφωνία με τις ΗΠΑ — είναι απολύτως πιθανό τέτοιες δυνάμεις να μην υπάρχουν καν. Κι αν είναι όλοι σκληροπυρηνικοί; Το Ιράν ενισχύει τους δεσμούς του με το Πακιστάν, συντονίζεται στενότερα με τη Ρωσία και στηρίζεται στην Κίνα όχι μόνο ως οικονομικό εταίρο αλλά και ως γεωπολιτικό αντίβαρο απέναντι στην Ουάσιγκτον.
Ταυτόχρονα εκμεταλλεύεται αυτό που πολλοί στην περιοχή αντιλαμβάνονται ως κενό ισχύος — την αίσθηση ότι η αμερικανική επιρροή, όχι μόνο στον Κόλπο αλλά και παγκοσμίως, είναι πλέον λιγότερο αποφασιστική, λιγότερο προβλέψιμη και λιγότερο φόβητρο απ’ ό,τι παλαιότερα. Και αυτό έχει σημασία, διότι το Ιράν και οι σύμμαχοί του δεν έχουν πραγματικό κίνητρο να εγκαταλείψουν τον έλεγχο των στενών ή να απαρνηθούν τις πυρηνικές τους δυνατότητες υπό τις παρούσες συνθήκες.
Μια τέτοια υποχώρηση δεν θα τους εξασφάλιζε προστασία· θα τους αφαιρούσε απλώς το βασικό τους διαπραγματευτικό χαρτί και θα τους καθιστούσε ακόμη πιο ευάλωτους απέναντι σε μελλοντική αμερικανική ή ισραηλινή επίθεση. Από την άλλη πλευρά, και ο Τραμπ αντιμετωπίζει τους δικούς του περιορισμούς.
Μια υποχώρηση — η απόσυρση αεροπλανοφόρων, πεζοναυτών ή αεροπορικών δυνάμεων — δεν θα εκλαμβανόταν ως σύνεση. Θα φαινόταν ως υποχώρηση.
Θα αύξανε την πολιτική πίεση στο εσωτερικό και θα έστελνε εξαιρετικά ανησυχητικό μήνυμα προς συμμάχους όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κουβέιτ, οι οποίοι ήδη αισθάνονται όλο και πιο εκτεθειμένοι.
Και έτσι πολλοί καταλήγουν πλέον στο ίδιο συμπέρασμα: η κατάσταση δεν οδεύει ούτε προς γρήγορη λύση ούτε καν προς μια σταθερή ισορροπία.
Οδεύει προς μια παρατεταμένη σύγκρουση, διακοπτόμενη από κύματα κλιμάκωσης — επιθέσεις, εύθραυστες διαπραγματεύσεις και διαρκή ένταση.
Ο ίδιος ο Τραμπ υπογράμμισε αυτή τη μεταβλητότητα το πρωί της Τετάρτης, επιστρέφοντας στο Truth Social με το γνώριμο μείγμα προειδοποιήσεων και πολιτικού τζόγου: αποδεχθείτε τη συμφωνία ή αντιμετωπίστε μαζικά αμερικανικά αντίποινα. Την ίδια στιγμή, πληροφορίες αναφέρουν ότι το Ισραήλ έχει ήδη έτοιμη διευρυμένη λίστα στόχων, συμπεριλαμβανομένων ηγετικών προσώπων και κρίσιμων υποδομών. Το πραγματικό ερώτημα πλέον δεν είναι ποιος θα υποχωρήσει πρώτος. Είναι πόση καταστροφή θα έχει συσσωρευτεί μέχρι να συμβεί αυτό. Υπάρχει ένα παλιό ρητό: «Είναι πάντα πιο σκοτεινά πριν ξημερώσει».
Ο γερουσιαστής John McCain είχε μια πιο σκοτεινή εκδοχή, την οποία απέδιδε στον Μάο: «Είναι πάντα πιο σκοτεινά πριν σκοτεινιάσουν τα πάντα εντελώς».
Μετά τα γεγονότα των τελευταίων 24 ωρών, φαίνεται πως είναι η δεύτερη φράση που κερδίζει έδαφος.Εκτός βέβαια αν ο Τραμπ ετοιμάζεται να βγάλει από το καπέλο κάποια θεαματική συμφωνία. Αλλά για πολλούς, οι πιθανότητες μια τέτοια συμφωνία να πετύχει ουσιαστικούς στόχους μοιάζουν πλέον εξαιρετικά σκοτεινές.
Από τον Mark Halperin / ©Associated Newspapers Limited
Κυριακάτικη Απογευματινή
