«Θα ήθελα να ανταποδώσω κάτι στη Βρετανία». Αυτό είπε ο δισεκατομμυριούχος των hedge funds Chris Rokos, αφού δώρισε το διόλου ευκαταφρόνητο ποσόν των 190 εκατ. λιρών στο Πανεπιστήμιο του Cambridge τον Μάρτιο, μέσω αυτού που χαρακτηρίστηκε ως η «μεγαλύτερη μεμονωμένη δωρεά που έχει γίνει σε βρετανικό Πανεπιστήμιο στη σύγχρονη εποχή». Και δεν ήταν η μόνη μεγάλη επιταγή που είχε μόλις υπογράψει: περίπου την ίδια περίοδο, ο διοπτροφόρος μεγιστάνας είχε εξοφλήσει απαίτηση φόρου εισοδήματος ύψους 330 εκατ. λιρών, ποσόν αρκετό για να καλύψει τους μισθούς περίπου 10.000 νεοδιορισμένων νοσηλευτών, κάτι που τον έκανε τον τρίτο μεγαλύτερο φορολογούμενο φόρου εισοδήματος στη Βρετανία για εκείνο το έτος.
Επειτα υπήρχαν και οι συνεχιζόμενοι λογαριασμοί για την ανακαίνιση του Tottenham House, μιας επιβλητικής έπαυλης 200 δωματίων κοντά στο Marlborough του Wiltshire, την οποία ο Rokos είχε αγοράσει το 2018.
Σε μία από τις ακριβότερες ανακαινίσεις στην ιστορία του Ηνωμένου Βασιλείου, περίπου 175 εκατ. λίρες διοχετεύθηκαν στη συνέχεια σε μια μικρή στρατιά αρχιτεκτόνων, οικοδόμων, ξυλουργών και υδραυλικών, καθώς και σε διάφορους εργολάβους της εφοδιαστικής τους αλυσίδας. Η «Wiltshire Gazette», η οποία παρακολουθεί στενά τον «εκσυγχρονισμό του ακινήτου για τη ζωή του 21ου αιώνα», ανέφερε τον Ιούνιο ότι ο χρηματοοικονομικός παράγοντας «ελπίζει να μετακομίσει εκεί με την οικογένειά του από το επόμενο καλοκαίρι».
Αυτά, όμως, ίσχυαν τότε. Διότι, σε ένα σοβαρό πλήγμα τόσο για την HMRC (η αντίστοιχη ΑΑΔΕ) όσο και για τους επαγγελματίες με τα λευκά βαν του άξονα μεταφορών του αυτοκινητόδρομου M4, έγινε χθες γνωστό ότι ο 55χρονος πατέρας πέντε παιδιών μετακομίζει στην Αθήνα, όπου η εταιρεία του Rokos Capital Management θα ανοίξει γραφείο. Οπως ένας συνεχώς αυξανόμενος αριθμός δισεκατομμυριούχων, ο Rokos φαίνεται να έχει καταλήξει στην άποψη ότι η Ελλάδα -όπου οι πάμπλουτοι αλλοδαποί υποχρεούνται να καταβάλουν κατ’ αποκοπήν φόρο 100.000 ευρώ (86.000 λίρες) για εισόδημα που αποκτάται στο εξωτερικό- προσφέρει ένα πιο ευχάριστο περιβάλλον για τη δημιουργία πλούτου από το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου περίπου το 40% των εισοδημάτων τους καταλήγει στην κυβέρνηση.
Ή, για να το θέσουμε διαφορετικά, αυτός ο γνήσιος «Master of the Universe» φαίνεται να αποφάσισε ότι, τουλάχιστον στο φορολογικό μέτωπο, έχει ήδη ανταποδώσει αρκετά στη Βρετανία, οπότε «ευχαριστώ πολύ»…
Αυτό δεν αποτελεί κριτική προς τον Rokos, ο οποίος προέρχεται από σχετικά ταπεινό περιβάλλον, φοίτησε σε δημόσιο δημοτικό σχολείο στο δυτικό Λονδίνο πριν κερδίσει υποτροφία για το Eton και αναμφίβολα οφείλει την επαγγελματική του επιτυχία σε έναν συνδυασμό εξαιρετικού ταλέντου και εξαντλητικής εργασιακής ηθικής. Εχει ήδη συνεισφέρει γενναιόδωρα στα ταμεία του Ηνωμένου Βασιλείου, σε διάστημα άνω των τριών δεκαετιών στο City, και έχει κάθε δικαίωμα να τα μαζέψει και να φύγει για πιο ηλιόλουστα μέρη.
Ο κακός αυτής της ιστορίας είναι, αντιθέτως, η οικονομικά ασυνάρτητη κυβέρνησή μας, η οποία ισχυρίζεται -σύμφωνα με τα λόγια του υπουργού Οικονομικών, John Healey, αυτή την εβδομάδα- ότι οικοδομεί «μια χώρα δημιουργίας πλούτου», ενώ ταυτόχρονα ακολουθεί τις παλιές πολιτικές των Εργατικών περί φορολόγησης και δαπανών, οι οποίες ωθούν μια ατελείωτη διαδοχή δημιουργών πλούτου στο εξωτερικό.
Στην Ελβετία και στα Εμιράτα…
Πάρτε, για παράδειγμα, τον Christian Angermayer, έναν γερμανικής καταγωγής επενδυτή, ο οποίος μέχρι πέρυσι ήταν ένας από τους 200 πλουσιότερους κατοίκους της χώρας. Ομως μετακόμισε στην Ελβετία πέρυσι, χαρακτηρίζοντας τις αλλαγές των Εργατικών στο φορολογικό καθεστώς «θανατηφόρο πλήγμα» για το Λονδίνο.
Πάρτε επίσης τον John Fredriksen, έναν Νορβηγό μεγιστάνα της ναυτιλίας που έκλεισε το γραφείο του στο Chelsea και μετακόμισε στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, δηλώνοντας ότι η Βρετανία «πήγε κατά διαόλου». Ή τη Slavica Malic, την πρώην κυρία Bernie Ecclestone, η οποία καταφέρθηκε εναντίον του πόσο «απαίσιοι» ήταν οι φοροεισπράκτορες και τώρα κατοικεί στο Μονακό.
Δεν χρειάζεται να συμπαθείτε τους υπερπλούσιους, ή όσα εκπροσωπούν, για να καταλάβετε ότι όχι μόνο διαδραματίζουν δυσανάλογα μεγάλο ρόλο στη διατήρηση της οικονομίας σε λειτουργία -μέσω των χρημάτων τα οποία ξοδεύουν και των ανθρώπων που απασχολούν- αλλά παράγουν επίσης ένα εκπληκτικά μεγάλο ποσοστό των συνολικών φορολογικών εσόδων της χώρας.
Εχθρικό καθεστώς φορολογίας
Στην πραγματικότητα, το κορυφαίο 1% των εισοδηματιών, οι οποίοι έχουν αποδοχές 207.000 λιρών ή περισσότερο, καταβάλλουν σήμερα σχεδόν το 13% του συνολικού ποσού που εισπράττει η HMRC από φόρους εισοδήματος, ποσοστό που αυξάνεται χρόνο με τον χρόνο, καθώς τα όρια φορολογίας εισοδήματος έχουν παγώσει από διαδοχικές κυβερνήσεις. Οι πιο εύποροι 11.000, καθένας από τους οποίους κερδίζει πάνω από 2 εκατ. λίρες τον χρόνο, κατέβαλαν πέρυσι στο Δημόσιο τόσα όσα οι 10 εκατ. χαμηλότερα αμειβόμενοι.
Το πρόβλημα είναι ότι αρκεί να μετακομίσουν στο εξωτερικό μόνο λίγοι από τους πλουσιότερους κατοίκους για να δημιουργηθεί τεράστια τρύπα στα οικονομικά του υπουργείου Οικονομικών. Και ένας αυξανόμενος αριθμός, από κάθε γωνιά του Ηνωμένου Βασιλείου, επιλέγει να κάνει ακριβώς αυτό. Ανάμεσά τους είναι η lady Ballyedmond, κληρονόμος φαρμακευτικής περιουσίας, η οποία ήταν η πλουσιότερη κάτοικος της Βόρειας Ιρλανδίας. Τώρα ζει στην Ιταλία. Επειτα υπάρχει ο Malcolm Healey, μεγιστάνας στον κλάδο των κουζινών, που επί χρόνια θεωρούνταν ο πλουσιότερος άνθρωπος του Yorkshire. Εκείνος πήγε στις ΗΠΑ.
Και ο Lakshmi Mittal, πρώην χρηματοδότης των Εργατικών, ο οποίος μετακόμισε στη Βρετανία πριν από 30 χρόνια και επί οκτώ χρόνια ήταν ο πλουσιότερος άνθρωπος της χώρας, ανακοίνωσε την αποχώρησή του νωρίτερα φέτος, με το γραφείο να του λέει στους δημοσιογράφους: «Είναι λυπηρό. Η χώρα μας κέρδισε πολλά από την παρουσία οικογενειών σαν κι αυτές εδώ. Τόσοι πολλοί έχουν φύγει».
Οσον αφορά τους δισεκατομμυριούχους, οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους. Σύμφωνα με τη Rich List των «Sunday Times», η οποία δημοσιεύθηκε τον Μάιο, η Βρετανία διαθέτει πλέον μόλις 157 από αυτές τις τυχερές ψυχές, έναντι 177 το 2022. Το ένα τρίτο των ανθρώπων που εμφανίζονται στους 350 πρώτους της κατάταξης δεν κατοικούν πλέον στη χώρα για φορολογικούς σκοπούς. Και ένας στους έξι από εκείνους που βρίσκονταν στη λίστα πριν από δύο χρόνια έχει έκτοτε εξαφανιστεί. Ο μοναδικός ξένος δισεκατομμυριούχος που εγκαταστάθηκε πέρυσι ήταν ο Warren Stephens, ένας Αμερικανός επενδυτικός τραπεζίτης. Αλλά ήρθε σε αυτές τις ακτές μόνο επειδή ο πρόεδρος Donald Trump τον διόρισε νέο πρεσβευτή των ΗΠΑ στο Ηνωμένο Βασίλειο, παρατηρώντας σε συνέντευξη τον περασμένο Αύγουστο ότι «πολλοί», πολύ εύποροι άνθρωποι εγκατέλειψαν το Ηνωμένο Βασίλειο.
«Στις ΗΠΑ, το κορυφαίο 10% πληρώνει το μεγαλύτερο μέρος του φόρου εισοδήματος, οπότε γιατί θέλεις να τους διώξεις;» ρώτησε.
Τα στοιχεία της HMRC για το τελευταίο οικονομικό έτος υποστηρίζουν αυτή την άποψη. Αποκαλύπτουν ότι 39,8 εκατ. Βρετανοί πληρώνουν φόρο εισοδήματος, από τους οποίους τα εκπληκτικά 30 εκατ., που κερδίζουν κάτω από 30.000 λίρες, τον καταβάλλουν με συντελεστή μόλις 12,5% ή χαμηλότερο. Συγκρίνετε τη θέση τους με εκείνη του προαναφερθέντος Chris Rokos.
Τις 330 εκατ. λίρες που κατέβαλε πέρυσι, από δηλωθέντα εισοδήματα 477 εκατ. λιρών, αντιπροσώπευαν σχεδόν το μισό από τις 700 εκατ. λίρες που κατέβαλαν σε φόρο εισοδήματος τα 3 εκατ. χαμηλότερα αμειβόμενων της χώρας. Για να αντικαταστήσει τα χρήματα που θα χαθούν λόγω της αναχώρησής του για την Ελλάδα, το Δημόσιο θα πρέπει τώρα να βρει επιπλέον 26.000 εργαζόμενους με μισθούς περίπου 30.000 λιρών.
Δημοσιονομική πολιτική
Η ανησυχία, επομένως, είναι ότι το φορολογικό μας καθεστώς αρχίζει πλέον να προκαλεί σοβαρή οικονομική ζημιά, με τη Βρετανία να φτάνει στο σημείο όπου, όπως παρατήρησε ο οικονομολόγος της σχολής του Reagan Arthur Laffer το 1974, οι υψηλότεροι φόροι οδηγούν σε μείωση, αντί για αύξηση, των συνολικών εσόδων. Ο μόνος τρόπος να ισοσκελιστούν τα βιβλία, όταν οι εύποροι άνθρωποι φεύγουν, θα είναι να αυξήσει η κυβέρνηση τους φόρους για όλους τους υπόλοιπους.
Οι Εργατικοί δεν μπορούν να πουν ότι δεν είχαν προειδοποιηθεί. Τον Φεβρουάριο, ο Mark Goddard, διευθύνων σύμβουλος στο Ηνωμένο Βασίλειο της ελβετικής τράπεζας Lombard Odier, η οποία διαχειρίζεται 215 δισ. λίρες, έγραψε στην τότε υπουργό Οικονομικών Rachel Reeves προειδοποιώντας ότι η δημοσιονομική πολιτική καθιστούσε το Ηνωμένο Βασίλειο ένα «βασανιστικό» μέρος για επενδύσεις. Η επιστολή του περιέγραφε πώς είχε πρόσφατα διοργανώσει ένα δείπνο για οκτώ επιχειρηματίες, στο οποίο έξι είχαν πει ότι σκέφτονταν να εγκαταλείψουν το Ηνωμένο Βασίλειο.
«Βλέπουμε μια αθόρυβη αλλά αποφασιστική έξοδο», είπε ο κ. Goddard. «Οταν αυτά τα άτομα φεύγουν, δεν παίρνουν μαζί τους μόνο το τραπεζικό τους υπόλοιπο. Παίρνουν την τεχνογνωσία τους, τις μελλοντικές φορολογικές τους εισφορές και τη διάθεσή τους να καθοδηγήσουν και να χρηματοδοτήσουν την επόμενη γενιά βρετανικών νεοφυών επιχειρήσεων». Μεταξύ των πρόσφατων προβεβλημένων αποχωρήσεων από τον τεχνολογικό κλάδο είναι ο Herman Narula, ιδρυτής της Improbable, μιας λονδρέζικης εταιρείας που κατασκευάζει υποδομές για το λεγόμενο «metaverse», ο οποίος μετακόμισε στο Ντουμπάι επικαλούμενος τις συζητήσεις περί επιβολής από τους Εργατικούς ενός «φόρου εξόδου» σε επιχειρηματίες που φεύγουν. «Δεν θέλω ιδιαίτερα να φύγω από το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά μπορεί να θελήσω κάποια μέρα και δεν θέλω να μου απαγορευθεί αυτή η επιλογή», είπε.
Δεν βοηθά επίσης η απόφαση των Εργατικών τον Απρίλιο του περασμένου έτους να καταργήσουν το φορολογικό καθεστώς των «non-domiciled» (όσων φορολογούμενων η πατρίδα είναι κάπου αλλού), μέσω του οποίου ορισμένοι, κυρίως αλλοδαποί κάτοικοι, υποχρεούνταν να πληρώνουν βρετανικό φόρο μόνο για περιουσιακά στοιχεία που μετέφεραν στη χώρα και τον απέφευγαν για εισοδήματα και κέρδη σε παγκόσμιο επίπεδο. Αυτό τους κατέστησε επίσης υπόχρεους σε φόρο κληρονομιάς έως και 40%.
«Στην πράξη, έκανε τη Βρετανία όχι απλώς ακριβό μέρος για να ζεις, αλλά και ακριβό μέρος για να πεθάνεις», όπως το θέτει ένας φορολογικός σύμβουλος. Ο David Lesperance, φορολογικός και μεταναστευτικός σύμβουλος που έδωσε συνέντευξη στη Rich List, έχει κατηγορήσει αυτή την αλλαγή για το γεγονός ότι οι πελάτες του οδηγήθηκαν στο εξωτερικό. Πριν από δύο χρόνια, είχε στα βιβλία του 20 άτομα που ζούσαν στο Ηνωμένο Βασίλειο, καθένα από τα οποία διέθετε καθαρή περιουσία άνω των 370 εκατ. λιρών. Ολοι τους έχουν πλέον μετακομίσει.
Μεταξύ των πιο προφανών ωφελημένων είναι χώρες όπως το Ντουμπάι και το Ισραήλ, όπου δεν υπάρχει φόρος κληρονομιάς (ο Mahdi al-Taji, ιδιοκτήτης της μάρκας νερού Highland Spring, βρίσκεται πλέον στο πρώτο, ενώ ο Teddy Sagi, ιδιοκτήτης της αγοράς του Camden, βρίσκεται στο δεύτερο).
Η τάση δεν επηρεάζει μόνο τους δισεκατομμυριούχους. Η Henley & Partners, κορυφαία εταιρεία στον τομέα του λεγόμενου «σχεδιασμού υπηκοότητας», υπολόγισε ότι 16.500 εκατομμυριούχοι εγκατέλειψαν το Ηνωμένο Βασίλειο το 2025, παίρνοντας μαζί τους περίπου 91,8 δισ. δολάρια (68 δισ. λίρες).
Το έξυπνο παιχνίδι της ελληνικής κυβέρνησης
Οι δημοφιλέστεροι προορισμοί για όσους έφυγαν από το Ηνωμένο Βασίλειο το 2026 ήταν η Πορτογαλία, όπου το βασικό δέλεαρ είναι η «ποιότητα ζωής», και η Ταϊλάνδη, η οποία διαθέτει καθεστώς παρόμοιο με το σύστημα «non-dom» που κατήργησε το Ηνωμένο Βασίλειο.
Καθώς η Βρετανία αυξάνει συνεχώς τους φόρους της, αρκετές επιχειρηματικές ευρωπαϊκές χώρες διέκριναν μια ευκαιρία. Η Ιταλία, η οποία απαιτεί από τους κατοίκους να καταβάλλουν κατ’ αποκοπήν φόρο 300.000 ευρώ για εισόδημα που προέρχεται από το εξωτερικό, ήταν πέρυσι ο προτιμώμενος προορισμός για δυσαρεστημένα στελέχη του City, ενώ η Αθήνα, όπου κατευθύνεται ο Rokos, αποτελεί σήμερα τη μοδάτη επιλογή.
Η ελληνική κυβέρνηση έχει παίξει ένα ιδιαίτερα έξυπνο παιχνίδι. Αφού οδηγήθηκε κοντά στη χρεοκοπία στον απόηχο της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008, όταν η χώρα αναγκάστηκε αρχικά να κάνει δραστικές περικοπές δαπανών για να ισοσκελίσει τα βιβλία της, αποφάσισε το 2020 να πειραματιστεί με έναν κατ’ αποκοπήν φόρο 100.000 ευρώ για αλλοδαπούς.
Μια σειρά από προβεβλημένα πρόσωπα, μεταξύ των οποίων ο αστέρας του τένις Novak Djokovic, μετακόμισαν στην Αθήνα, ενώ πρόσφατα ακολούθησε μια διαδοχή hedge funds, μεταξύ των οποίων η Millennium Capital Management, η οποία διαχειρίζεται 92 δισ. δολάρια και άνοιξε γραφείο στην Ελλάδα αυτό το καλοκαίρι, ενώ τώρα και η Rokos Capital Management εγκαθίσταται εκεί.
«Το Ντουμπάι δεν είναι για όλους. Η Λισαβόνα είναι πολύ μικρή. Το Μιλάνο είναι βαρετό και η Γενεύη είναι πολύ βαρετή. Αλλά η Αθήνα τώρα είναι ένα υπέροχο μέρος για να ζεις», λέει ένας διαχειριστής hedge fund με έδρα το Λονδίνο. «Απέχει μόλις τρεις ώρες από το Λονδίνο και έχει έναν πρωθυπουργό τύπου CEO που διοικεί τη χώρα σαν επιχείρηση. Υπάρχει μεγάλο πολιτιστικό βάθος, αξιοπρεπή σχολεία, εξαιρετική νυχτερινή ζωή. Τι να μη σου αρέσει;».
Το πρόβλημα, λέει, είναι ότι μόλις άνθρωποι με υψηλά εισοδήματα εγκαταλείψουν το Ηνωμένο Βασίλειο, είναι πολύ δύσκολο να τους δελεάσεις να επιστρέψουν. «Μόλις οι άνθρωποι πάνε κάπου και εγκατασταθούν, υπάρχει αρκετή δυσκολία στο να τους πείσεις να επιστρέψουν», λέει. «Ο Andy Burnham δεν μπορεί απλώς να γυρίσει και να πει: “Εκοψα 5 πένες από τον ανώτατο συντελεστή φόρου εισοδήματος”. Ή: “Μείωσα τον CGT στο 20%”. Οταν στην Ελλάδα πληρώνουν μηδέν. Υπάρχει επίσης ένα άλμα εμπιστοσύνης. Θυμάστε την πρώτη φορά που πληρώσατε κάτι στο Διαδίκτυο με πιστωτική κάρτα; Τρομακτικό.
Αλλά μόλις το έκανες, συνειδητοποιούσες ότι είναι απίστευτα εύκολο. Το ίδιο ισχύει και με το να φύγεις από το Λονδίνο. Οταν δεν το έχει κάνει κανείς άλλος, είναι τρομακτικό. Τώρα είναι δελεαστικό. Πράγματι, πολύ δελεαστικό».
ΤΟΥ GUY ADAMS ©Associated Newspapers Limited
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
