Σε μια ιδιότυπη κατάσταση αναμονής παραμένουν χιλιάδες διαθήκες οι οποίες πρέπει να δημοσιευθούν, προκαλώντας σημαντικές καθυστερήσεις και ταλαιπωρία σε πολίτες, δικηγόρους και επαγγελματίες του χώρου. Το πρόβλημα εντοπίζεται κυρίως στην περιοχή αρμοδιότητας του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Εφετείων Αθηνών, Πειραιώς, Αιγαίου και Δωδεκανήσου, όπου η αποχή των συμβολαιογράφων από τη διαδικασία δημοσίευσης διαθηκών, η οποία έχει παραταθεί μέχρι τα μέσα Νοεμβρίου, έχει ουσιαστικά δημιουργήσει ένα «πάγωμα» των υποθέσεων.
Η αποχή έχει ξεκινήσει από τον Μάιο και αφορά αποκλειστικά τη δημοσίευση διαθηκών. Η επόμενη κρίσιμη απόφαση αναμένεται από τη γενική συνέλευση του Συλλόγου, η οποία θα κληθεί να αποφασίσει αν η κινητοποίηση θα συνεχιστεί. Μέχρι τότε, εκατοντάδες πολίτες, που περιμένουν εδώ και μήνες να προχωρήσουν οι υποθέσεις τους, βρίσκονται αντιμέτωποι με μια διαδικασία που, ενώ σε σχεδόν ολόκληρη τη χώρα εξελίσσεται κανονικά, στην Αθήνα και τον Πειραιά πραγματοποιείται με σημαντικές καθυστερήσεις.
Μόνο κατ’ εξαίρεσιν
Στην πράξη, οι δημοσιεύσεις διαθηκών στην περιοχή πραγματοποιούνται μόνο κατόπιν αίτησης εξαίρεσης. Αυτό σημαίνει ότι οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να περιμένουν την έγκριση σχετικού αιτήματος, γεγονός που επιβαρύνει ακόμη περισσότερο μια διαδικασία που από τη φύση της είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη, καθώς συνδέεται με κληρονομικές περιουσίες, οικογενειακές διαφορές και, σε αρκετές περιπτώσεις, άμεσες οικονομικές ανάγκες.
Το πρόβλημα έχει γίνει ιδιαίτερα αισθητό και στους δικηγόρους. Όπως αναφέρουν νομικοί κύκλοι στην «Κυριακάτικη Απογευματινή», όταν υπάρχει μεγάλη ανάγκη να ολοκληρωθεί γρήγορα μια υπόθεση, αναζητούν λύσεις εκτός της περιοχής που καλύπτει ο συγκεκριμένος Συμβολαιογραφικός Σύλλογος. Χαρακτηριστικό είναι ότι δικηγόροι καταφεύγουν ακόμη και σε συμβολαιογράφους στην Κόρινθο, προκειμένου να προχωρήσει η δημοσίευση μιας διαθήκης και να μην παραταθεί η αναμονή για μήνες. Όταν αυτό δεν είναι εφικτό, μοναδική διέξοδος παραμένει η αίτηση εξαίρεσης.
Και όλα αυτά συμβαίνουν την ώρα που έχει δημιουργηθεί πλέον ειδική ψηφιακή πλατφόρμα για το Μητρώο Διαθηκών, η οποία φιλοδοξεί να επιταχύνει σημαντικά τις διαδικασίες. Το νέο σύστημα προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι η δημοσίευση μιας διαθήκης μπορεί να ολοκληρώνεται μέσα σε μόλις δύο ημέρες, εφόσον φυσικά δεν υπάρχουν άλλα εμπόδια.
Στην καρδιά της αντιπαράθεσης βρίσκεται το ζήτημα της ευθύνης των συμβολαιογράφων, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι με τη μεταφορά της διαδικασίας από τα δικαστήρια σε αυτούς χρεώνονται ουσιαστικά και ένα σημαντικό μέρος της ευθύνης, που μέχρι σήμερα βάρυνε τους δικαστές. Όπως επισημαίνουν, έχουν ήδη υπάρξει περιπτώσεις εξωδίκων με τα οποία ζητείται από συμβολαιογράφους να μην προχωρήσουν σε δημοσίευση διαθήκης, με επίκληση ακόμη και ζητημάτων σχετικά με την κατάσταση της υγείας ή της διανοητικής ικανότητας του διαθέτη.
Ζητούν ξεκάθαρο πλαίσιο
Οι συμβολαιογράφοι ζητούν, επομένως, ένα σαφές και απολύτως ξεκάθαρο νομοθετικό πλαίσιο, που θα καθορίζει τα όρια της ευθύνης τους. Από την πλευρά του, το υπουργείο Δικαιοσύνης έχει ήδη προχωρήσει σε νομοθετική ρύθμιση, σύμφωνα με την οποία ο συμβολαιογράφος, κατά τη δημοσίευση της διαθήκης και την κήρυξη ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας, ενεργεί σύμφωνα με τον Κώδικα Συμβολαιογράφων και ευθύνεται μόνο σε περίπτωση δόλου ή βαριάς αμέλειας.
Η θέση του υπουργείου είναι ότι οι συμβολαιογράφοι, ως δημόσιοι λειτουργοί, δεν μπορούν να απαλλάσσονται από κάθε μορφή ευθύνης. Από την άλλη πλευρά, οι συμβολαιογράφοι θεωρούν ότι βρίσκονται περισσότερο εκτεθειμένοι, καθώς καλούνται πλέον να διεκπεραιώσουν μια διαδικασία που προηγουμένως πραγματοποιούνταν στο δικαστήριο και ζητούν αντίστοιχη προστασία με αυτή που απολάμβαναν οι δικαστικοί λειτουργοί.
Παράλληλα, το νέο σύστημα επιχειρεί να οργανώσει σε πιο σταθερή βάση τη διαδικασία. Με την υπουργική απόφαση προβλέπεται η δημιουργία ειδικών καταλόγων πιστοποιημένων συμβολαιογράφων από κάθε Συμβολαιογραφικό Σύλλογο. Οι ενδιαφερόμενοι θα μπορούν να επιλέγουν ηλεκτρονικά, μέσω του Μητρώου Διαθηκών, τον συμβολαιογράφο στον οποίο θα αναθέσουν την υπόθεσή τους.
Οι κατάλογοι προβλέπεται να περιλαμβάνουν πιστοποιημένους συμβολαιογράφους και να ανανεώνονται σε ετήσια βάση, ενώ για την ανάληψη των νέων αρμοδιοτήτων προβλέπεται ειδική επιμόρφωση και πιστοποίηση. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να δημιουργηθεί ένα οργανωμένο δίκτυο επαγγελματιών που θα μπορούν να αναλαμβάνουν τη διαδικασία με ενιαίο και ψηφιακό τρόπο.
Ωστόσο, μέχρι να εφαρμοστεί πλήρως το νέο πλαίσιο και να λυθεί η διαφωνία για την ευθύνη των συμβολαιογράφων, οι πολίτες παραμένουν οι βασικοί αποδέκτες των συνεπειών της καθυστέρησης. Για οικογένειες που περιμένουν να αποκτήσουν πρόσβαση σε περιουσίες, να τακτοποιήσουν κληρονομικές εκκρεμότητες ή να προχωρήσουν σε άλλες νομικές πράξεις, κάθε επιπλέον εβδομάδα αναμονής μπορεί να σημαίνει νέα οικονομική και πρακτική επιβάρυνση.
Κρίσιμη απόφαση
Το επόμενο διάστημα αναμένεται κρίσιμο. Η απόφαση του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου θα δείξει αν η αποχή θα συνεχιστεί ή αν θα ανοίξει ο δρόμος για την ομαλοποίηση των διαδικασιών. Σε κάθε περίπτωση, η ανάγκη για μια οριστική λύση είναι πλέον επιτακτική, καθώς ο στόχος της ψηφιοποίησης και της επιτάχυνσης της διαδικασίας δεν μπορεί να συνυπάρχει για μεγάλο διάστημα με χιλιάδες διαθήκες σε αναμονή και πολίτες που εξακολουθούν να βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε μια χρονοβόρα διαδικασία.
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
