Στο Συμβούλιο της Επικρατείας κατατέθηκε την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για τη δημιουργία του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Νοτίου Αιγαίου 1 – Νότιες Κυκλάδες, με στόχο τη θεσμική θωράκιση ενός από τους σημαντικότερους πυρήνες θαλάσσιας και νησιωτικής βιοποικιλότητας στη Μεσόγειο. Μετά την επεξεργασία και τη γνωμοδότηση του ΣτΕ, θα ακολουθήσει η έκδοση του Προεδρικού Διατάγματος.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στον σχεδιασμό της κυβέρνησης για τη δημιουργία δύο εθνικών θαλάσσιων πάρκων, στο Νότιο Αιγαίο και στο Ιόνιο, όπως είχε δεσμευθεί ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στη διεθνή διάσκεψη «Our Ocean», που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα τον Απρίλιο του 2024.
Το νέο πλαίσιο αποσκοπεί στη διατήρηση των ευαίσθητων θαλάσσιων οικοσυστημάτων, συνδυάζοντας την περιβαλλοντική προστασία με τη βιώσιμη ανάπτυξη των νησιωτικών κοινωνιών και τη συνέχιση παραδοσιακών δραστηριοτήτων.
Ποιες περιοχές περιλαμβάνει το θαλάσσιο πάρκο
Το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Νοτίου Αιγαίου 1 περιλαμβάνει 73 νησιωτικά συμπλέγματα και νησίδες, τις χερσαίες περιοχές Natura 2000 σε 12 κατοικημένα νησιά, καθώς και γειτονικές θαλάσσιες εκτάσεις της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων.
Στην περιοχή εντάσσονται η Μήλος, η Κίμωλος, η Φολέγανδρος, η Σίκινος, η Σαντορίνη, η Ανάφη, η Αμοργός, η Ηρακλειά, η Σχοινούσα, το Κουφονήσι, η Κίναρος και τα Λέβιθα. Συνολικά, περιλαμβάνονται 18 χερσαίες και θαλάσσιες περιοχές που βρίσκονται ήδη στο ευρωπαϊκό δίκτυο Natura 2000.
Η συνολική θαλάσσια έκταση του πάρκου υπερβαίνει τα 9.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, ενώ η χερσαία ξεπερνά τα 250 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου, 8.407,14 τετραγωνικά χιλιόμετρα πρόσθετης θαλάσσιας έκτασης τίθενται σε καθεστώς προστασίας, πέραν των θαλάσσιων περιοχών που ήδη καλύπτονται από το Natura 2000.
Μεσογειακή φώκια και σπάνια θαλασσοπούλια
Η περιοχή φιλοξενεί σημαντικούς πληθυσμούς απειλούμενων ειδών και οικοσυστήματα υψηλής οικολογικής αξίας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει το υπουργείο, στο πάρκο καταγράφεται το 37,5% του εθνικού πληθυσμού της μεσογειακής φώκιας, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 19% του παγκόσμιου πληθυσμού της.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν επίσης τα λιβάδια Ποσειδωνίας, οι κοραλλιογενείς ύφαλοι και τα οικοσυστήματα βαθέων υδάτων, τα οποία αποτελούν ενδιαιτήματα αναπαραγωγής και διαβίωσης πολλών θαλάσσιων οργανισμών, μεταξύ των οποίων κητώδη, ψάρια και ασπόνδυλα.
Σημαντική είναι και η συμβολή των νησίδων στην προστασία της ορνιθοπανίδας. Στην περιοχή βρίσκονται βιότοποι αναπαραγωγής που αντιστοιχούν στο 17,7% του εθνικού πληθυσμού του Μαυροπετρίτη, στο 12,5% του Μύχου, στο 11% του Αρτέμη, στο 36% του Αιγαιόγλαρου και στο 13% του Θαλασσοκόρακα.
Η θεσμοθέτηση του πάρκου αποσκοπεί στην προστασία αυτών των οικοτόπων από ανθρώπινες δραστηριότητες που ενδέχεται να προκαλέσουν υποβάθμιση, θέτοντας συγκεκριμένους κανόνες για τη διαχείριση του θαλάσσιου και του χερσαίου χώρου.
Οι περιορισμοί στην αλιεία και την αγκυροβόληση
Το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος καθορίζει για πρώτη φορά ένα ενιαίο πλαίσιο προστασίας και διαχείρισης, με σαφή προσδιορισμό των επιτρεπόμενων χρήσεων σε 196 ζώνες προστασίας. Τα ειδικότερα διαχειριστικά μέτρα θα εξειδικευτούν στο Σχέδιο Διαχείρισης, το οποίο θα περιλαμβάνει και προβλέψεις οικονομικής στήριξης των αλιέων που επηρεάζονται από τους περιορισμούς.
Στον θαλάσσιο χώρο προβλέπεται πλήρης απαγόρευση της χρήσης συρόμενων αλιευτικών εργαλείων που έρχονται σε επαφή με τον πυθμένα, όπως οι μηχανότρατες, με πρόβλεψη αποζημίωσης για τους αλιείς που θίγονται.
Παράλληλα, προβλέπεται απαγόρευση της αλιείας σε απόσταση 0,5 ναυτικού μιλίου από την ακτή, από τις 15 Απριλίου έως τις 31 Μαΐου, με δυνατότητα επαναξιολόγησης του μέτρου στο πλαίσιο του Σχεδίου Διαχείρισης.
Το σχέδιο ενσωματώνει επίσης τις ρυθμίσεις του «Αμοργοράματος», της πρωτοβουλίας για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος της Αμοργού, ενώ προβλέπει την εφαρμογή αντίστοιχων μέτρων στην περιοχή του Ακρωτηρίου της Σαντορίνης.
Επιπλέον, δρομολογείται ο σταδιακός περιορισμός της ανεξέλεγκτης αγκυροβόλησης σε περιοχές με λιβάδια Ποσειδωνίας και άλλους ευαίσθητους οικοτόπους, όπως οι ύφαλοι.
Διατηρούνται οι παραδοσιακές δραστηριότητες
Το πλαίσιο προστασίας δεν προβλέπει την οριζόντια κατάργηση των παραδοσιακών οικονομικών δραστηριοτήτων των νησιών. Αντίθετα, η κτηνοτροφία, η μελισσοκομία και η μικρή παράκτια αλιεία προβλέπεται να διατηρηθούν και, όπου είναι δυνατόν, να ενισχυθούν.
Παράλληλα, προβλέπεται η συντήρηση και ανάδειξη στοιχείων της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως οι ξερολιθιές, οι αναβαθμίδες και οι στέρνες, που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του νησιωτικού τοπίου.
Εξαιρούνται από τους περιορισμούς οι δραστηριότητες, τα έργα και οι υποδομές που εξυπηρετούν αποκλειστικά σκοπούς εθνικής άμυνας, τα οποία επιτρέπονται χωρίς περιορισμούς σύμφωνα με το σχέδιο.
Παπασταύρου: Στόχος η προστασία άνω του 35% των ελληνικών θαλασσών
Τη σημασία της πρωτοβουλίας για την προστασία του θαλάσσιου φυσικού πλούτου της χώρας υπογράμμισε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου.
Όπως δήλωσε, με τη θέσπιση του πάρκου στις Νότιες Κυκλάδες και τη δημιουργία του αντίστοιχου πάρκου στο Ιόνιο, η Ελλάδα αναμένεται να υπερβεί πριν από το 2030 τον ευρωπαϊκό στόχο προστασίας του 30% των θαλασσών, φτάνοντας σε ποσοστό άνω του 35%.
Ο υπουργός τόνισε ότι η κυβέρνηση προχωρά στην υλοποίηση των σχεδιασμών για την προστασία της θαλάσσιας ζωής, με παράλληλη μέριμνα για τις τοπικές κοινωνίες και τη βιώσιμη ανάπτυξη των νησιών.
Η ολοκλήρωση της θεσμικής διαδικασίας και η εφαρμογή των μέτρων διαχείρισης θα καθορίσουν στην πράξη την αποτελεσματικότητα του νέου πάρκου, τόσο ως προς τη διατήρηση της βιοποικιλότητας όσο και ως προς την εξισορρόπηση της περιβαλλοντικής προστασίας με τις οικονομικές δραστηριότητες των κατοίκων.
