ΓΡΑΦΕΙ Ο Μάριος Π. Ευθυμιόπουλος
Η διεθνής συζήτηση γύρω από την κρίση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ιράν συνεχίζει να επικεντρώνεται στο ερώτημα εάν θα υπάρξει γενικευμένος πόλεμος. Κατά την προσωπική μου εκτίμηση, αυτό είναι το λάθος ερώτημα. Η πραγματικότητα είναι ότι η περιοχή βρίσκεται ήδη μέσα σε μία πολυεπίπεδη σύγκρουση χαμηλής έντασης, η οποία εξελίσσεται καθημερινά σε στρατιωτικό, ενεργειακό, οικονομικό και τεχνολογικό επίπεδο.
Ο σύγχρονος πόλεμος δεν διεξάγεται πλέον μόνο με στρατούς και αεροπορικές επιδρομές. Διεξάγεται μέσω κυβερνοεπιθέσεων, drones, οικονομικής πίεσης, ελέγχου θαλάσσιων οδών, πληροφοριακών επιχειρήσεων και επιρροής πάνω στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.
Το Ιράν γνωρίζει ότι δεν μπορεί να αντιμετωπίσει στρατιωτικά τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μία κλασική συμβατική σύγκρουση. Οι ΗΠΑ έχουν αποδείξει διαχρονικά ότι παραμένουν η ισχυρότερη στρατιωτική και τεχνολογική υπερδύναμη παγκοσμίως. Η διαφορά ισχύος είναι ξεκάθαρη και δεν επιδέχεται σοβαρής αμφισβήτησης.
Ωστόσο, η Τεχεράνη δεν επιχειρεί να κερδίσει έναν συμβατικό πόλεμο. Επιχειρεί να αυξήσει το στρατηγικό κόστος για τη Δύση και το Ισραήλ μέσω ασύμμετρων επιχειρήσεων και περιφερειακής αποσταθεροποίησης.
Το Ιράν επενδύει εδώ και χρόνια σε ένα δίκτυο περιφερειακής επιρροής μέσω proxies και συμμάχων σε Λίβανο, Συρία, Ιράκ και Υεμένη. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργεί πολλαπλά μέτωπα πίεσης χωρίς να εμπλέκεται πάντοτε άμεσα.
Το πρόβλημα για τη διεθνή ασφάλεια είναι ότι αυτή η μορφή σύγκρουσης δεν έχει ξεκάθαρη αρχή και τέλος. Πρόκειται για μία μόνιμη κατάσταση στρατηγικής φθοράς, όπου κάθε κρίση μπορεί ανά πάσα στιγμή να μετατραπεί σε μεγαλύτερη περιφερειακή αναμέτρηση.
Το Ισραήλ από την πλευρά του θεωρεί ότι δεν έχει την πολυτέλεια στρατηγικής ανοχής. Η ισραηλινή προσέγγιση βασίζεται στην αποτροπή, στην ταχεία αντίδραση και στη διατήρηση απόλυτης τεχνολογικής και επιχειρησιακής υπεροχής.
Το σημαντικότερο όμως είναι ότι η σημερινή κρίση δεν εξελίσσεται απομονωμένα. Το διεθνές σύστημα βρίσκεται ήδη σε μία συνολική φάση γεωπολιτικής αναδιάταξης. Ο πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, η αυξανόμενη παρουσία της Κίνας, οι ανακατατάξεις στην Αφρική και η αστάθεια στη Μέση Ανατολή συνδέονται πλέον μεταξύ τους και επηρεάζουν άμεσα τη νέα στρατηγική πραγματικότητα.
Αυτό σημαίνει ότι το σημερινό μοντέλο διεθνούς ασφαλείας εμφανίζει σοβαρά σημάδια κόπωσης. Οι κρίσεις πλέον δεν είναι μόνο στρατιωτικές. Είναι ενεργειακές, οικονομικές, τεχνολογικές, κοινωνικές και υβριδικές.
Και ίσως εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη πρόκληση των επόμενων ετών: η ανάγκη δημιουργίας ενός νέου πιο ισοζυγισμένου και λειτουργικού στρατηγικού πλαισίου ασφαλείας.
Πέρα από τα πυρηνικά και τα Στενά του Ορμούζ, υπάρχει μία ακόμη κρίσιμη διάσταση: οι κρίσιμες υποδομές. Η ενέργεια, τα λιμάνια, τα δίκτυα δεδομένων, οι τηλεπικοινωνίες και τα logistics αποτελούν πλέον βασικούς στόχους στρατηγικής πίεσης.
Οι πρόσφατες επιθέσεις στην Ερυθρά Θάλασσα απέδειξαν πόσο ευάλωτο είναι το παγκόσμιο εμπόριο. Η αύξηση ασφαλίστρων, οι αλλαγές ναυτιλιακών διαδρομών και η επιβάρυνση των μεταφορών επηρεάζουν ήδη τις τιμές προϊόντων και την παγκόσμια οικονομία.
Υπολογίζεται ότι πάνω από το 20% της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου και μεγάλο μέρος του εμπορίου μεταξύ Ευρώπης και Ασίας επηρεάζονται άμεσα από την ασφάλεια της περιοχής.
Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον, η Κύπρος και η Ελλάδα αποκτούν μεγαλύτερη γεωστρατηγική σημασία. Η Ανατολική Μεσόγειος μετατρέπεται σταδιακά σε κόμβο ενεργειακής ασφάλειας, στρατιωτικής συνεργασίας και επιμελητειακής υποστήριξης για τη Δύση.
Πιθανά Σενάρια Εξέλιξης
1. Ελεγχόμενη Κλιμάκωση
2. Περιφερειακή Στρατιωτική Έκρηξη
3. Υβριδικός Πόλεμος και Κυβερνοεπιθέσεις
4. Προσωρινή Συμφωνία – Μόνιμη Ένταση
Η πραγματικότητα είναι ότι η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε μία νέα εποχή όπου η ισχύς δεν μετριέται μόνο στρατιωτικά. Η ενέργεια, η τεχνολογία, τα δεδομένα, τα λιμάνια, οι θαλάσσιες οδοί, οι κυβερνοδυνατότητες και οι εφοδιαστικές αλυσίδες μετατρέπονται πλέον σε βασικά εργαλεία γεωπολιτικής επιρροής και στρατηγικής ισχύος.
Και αυτό ακριβώς είναι το μεγαλύτερο δίδαγμα της σημερινής συγκυρίας: ο κόσμος αλλάζει πιο γρήγορα από τα παραδοσιακά συστήματα ασφαλείας που δημιουργήθηκαν για να τον διαχειριστούν.
• Ο κ. Ευθυμιόπουλος είναι διευθυντής και CEO, Strategy International (SI), αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής, Vytautas Magnus University
Εφημερίδα Απογευματινή
