Ένα από τα ισχυρότερα φυσικά φαινόμενα που επηρεάζουν το παγκόσμιο κλίμα φαίνεται να επιστρέφει. Σύμφωνα με τη NASA, κύματα θερμού και υψηλότερου νερού κινούνται προς τα ανατολικά αρκετούς μήνες πριν από την εκδήλωση ενός Ελ Νίνιο. Τα τελευταία δορυφορικά στοιχεία του 2026 δείχνουν ότι παρόμοια φαινόμενα έχουν ήδη αρχίσει να σχηματίζονται.
Ο κύκλος του Ελ Νίνιο διαρκεί εδώ και εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, όμως οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι το φετινό ενδέχεται να είναι από τα ισχυρότερα που έχουν καταγραφεί ποτέ.
Τι είναι το Ελ Νίνιο
Το Ελ Νίνιο αποτελεί μέρος ενός φυσικού κλιματικού κύκλου στον Ειρηνικό Ωκεανό. Εμφανίζεται όταν οι επιφανειακές θερμοκρασίες των υδάτων στον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό αυξάνονται σημαντικά πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα και η ατμόσφαιρα ανταποκρίνεται σε αυτή τη μεταβολή.
Το φαινόμενο παρατηρήθηκε για πρώτη φορά από Περουβιανούς ψαράδες τον 17ο αιώνα, οι οποίοι διαπίστωναν ότι ο ωκεανός γινόταν ασυνήθιστα θερμός την περίοδο των Χριστουγέννων. Από εκεί προέκυψε και η ονομασία «El Niño de Navidad».
Κατά τη διάρκεια ενός επεισοδίου Ελ Νίνιο, οι άνεμοι που συνήθως ωθούν τα θερμά νερά προς την Ασία εξασθενούν ή αλλάζουν κατεύθυνση, επιτρέποντας στη θερμότητα να μετακινηθεί προς τις αμερικανικές ακτές και να επηρεάσει τα καιρικά συστήματα σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Τι σημαίνει «Σούπερ Ελ Νίνιο»
Όπως εξηγεί το Bloomberg, ο όρος «Super El Niño» δεν αποτελεί επίσημη επιστημονική κατηγορία, αλλά χρησιμοποιείται για να περιγράψει εξαιρετικά ισχυρά επεισόδια του φαινομένου.
Τέτοια γεγονότα είναι σπάνια. Από το 1950 έχουν καταγραφεί μόλις λίγα αντίστοιχα επεισόδια, με πιο πρόσφατο εκείνο του 2015-2016.
Τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι οι θερμοκρασίες του Ειρηνικού αυξάνονται ταχέως, ενισχύοντας το σενάριο ενός πολύ ισχυρού El Niño μέσα στους επόμενους μήνες.
Ο πλανήτης μπορεί να γίνει ακόμη θερμότερος
Οι ειδικοί προβλέπουν ακραία θερμότητα σε πολλές περιοχές του πλανήτη, με τη μέση παγκόσμια θερμοκρασία να ενδέχεται να αυξηθεί έως και κατά 3°C το καλοκαίρι. Το Super El Niño αναμένεται επίσης να προκαλέσει έντονες μεταβολές στα πρότυπα βροχοπτώσεων σε παγκόσμιο επίπεδο.
Τα νέα δεδομένα προέρχονται από τον δορυφόρο Sentinel–6 Michael Freilich, που εκτοξεύθηκε το 2020 από τη NASA. Ο δορυφόρος χαρτογραφεί το ύψος της στάθμης των ωκεανών κάθε δέκα ημέρες, με ακρίβεια χιλιοστών της ίντσας.
Στην περίπτωση του El Niño, ο δορυφόρος παρακολουθεί τα λεγόμενα «θερμά κύματα Kelvin». Η Nadya Vinogradova Shiffer, επικεφαλής επιστήμονας προγράμματος στα κεντρικά γραφεία της NASA στην Ουάσιγκτον, εξηγεί: «Η παρατήρηση του El Niño από τη NASA χρησιμοποιεί δορυφόρους θαλάσσιας στάθμης όπως ο Sentinel–6 Michael Freilich για να παρακολουθεί τα τεράστια κύματα Kelvin καθώς διασχίζουν τον Ειρηνικό, να καταγράφει αλλαγές στη θερμοδυναμική των ωκεανών, να βελτιώνει τις προβλέψεις ακραίων καιρικών φαινομένων και να βοηθά τις κοινότητες να προετοιμάζονται για πιθανούς παράκτιους κινδύνους».
Πώς δημιουργούνται τα κύματα Kelvin
Τα κύματα Kelvin σχηματίζονται όταν οι άνεμοι στον δυτικό ισημερινό Ειρηνικό αλλάζουν κατεύθυνση. Ο συνδυασμός αυτής της μεταβολής με την εξασθένηση των ανατολικών ανέμων αυξάνει τη θερμοκρασία και τη στάθμη της θάλασσας στα τροπικά ύδατα.
Το κύμα ταξιδεύει ανατολικά για εβδομάδες, φτάνοντας στη Νότια Αμερική και προκαλώντας άνοδο της θερμοκρασίας και του επιπέδου της θάλασσας στις ακτές. Ένα El Niño αναπτύσσεται όταν πολλαπλά κύματα Kelvin εμφανίζονται σε σύντομο διάστημα, συγκεντρώνοντας θερμό νερό κοντά στις ακτές της Κολομβίας, του Ισημερινού και του Περού.
Τα πρώτα σημάδια του φαινομένου
Στα τέλη Ιανουαρίου σχηματίστηκε ένα μικρό κύμα Kelvin γύρω από τη Μικρονησία, το οποίο διαλύθηκε λίγες εβδομάδες αργότερα. Ένα νέο κύμα εμφανίστηκε στις αρχές Μαρτίου και κινήθηκε σταδιακά προς τα ανατολικά. Μέχρι τα μέσα Μαΐου, η στάθμη της θάλασσας γύρω από το Περού είχε ανέβει πάνω από 15 εκατοστά.
«Αν και το φετινό φαινόμενο ξεκίνησε λίγο αργότερα από τα μεγάλα El Niño του 2015 και του 1997, αρχίζει να τα προλαβαίνει», δήλωσε ο Josh Willis, ερευνητής στάθμης θάλασσας στο Jet Propulsion Laboratory της NASA. «Θα δούμε πόσο μεγάλο θα γίνει».
Παγκόσμιες συνέπειες
Όταν το El Niño εκδηλωθεί πλήρως, ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός προβλέπει θερμοκρασίες υψηλότερες από το φυσιολογικό «σχεδόν σε όλα τα μέρη του πλανήτη». Οι πιο έντονες ενδείξεις θερμότητας αναμένονται στη νότια και δυτική Βόρεια Αμερική, την Κεντρική Αμερική, την Καραϊβική, την Ευρώπη, τη Βόρεια Αφρική και την Ασία.
Τα βόρεια τμήματα της Ασίας ενδέχεται επίσης να βιώσουν υψηλότερες θερμοκρασίες, αν και οι προβλέψεις είναι λιγότερο βέβαιες. Στο Νότιο Ημισφαίριο, θερμότερες από το κανονικό συνθήκες αναμένονται σε πολλές περιοχές, με τη βόρεια Νότια Αμερική να καταγράφει τη μεγαλύτερη άνοδο και τη Νότια Αφρική να αντιμετωπίζει εκτεταμένα κύματα ζέστης.
Στην Αυστραλία, οι θερμότερες συνθήκες προβλέπονται κυρίως στα δυτικά, νότια και ανατολικά παράλια, χωρίς σαφή τάση για τον βορρά. Παράλληλα, οι τροπικές περιοχές, ιδίως η Ισημερινή Αφρική και τμήματα της Νοτιοανατολικής Ασίας, αναμένεται να βιώσουν θερμοκρασίες πάνω από τα συνηθισμένα επίπεδα.
