Η πείνα δεν αρχίζει όταν αδειάσει το πιάτο. Αρχίζει μήνες νωρίτερα, όταν δεν έρχεται η βροχή, όταν ο αγρότης δεν μπορεί να σπείρει, όταν το λίπασμα ακριβαίνει και όταν μια οικογένεια ανακαλύπτει ότι το ίδιο σακί ρύζι κοστίζει περισσότερο από όσο αντέχει το εισόδημά της. Αυτός είναι ο πραγματικός κίνδυνος του ισχυρού Ελ Νίνιο που εξελίσσεται μέσα στο 2026.
Σύμφωνα με ανάλυση που δημοσίευσε το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, βασισμένη σε εκτιμήσεις του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος, ένα ισχυρό επεισόδιο μπορεί να οδηγήσει επιπλέον 49.000.000 ανθρώπους σε οξεία επισιτιστική ανασφάλεια έως το τέλος του 2027. Συνολικά, έως 274.000.000 άνθρωποι σε 45 ευάλωτες χώρες ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωποι με πείνα επιπέδου κρίσης ή ακόμη χειρότερα. Οι αριθμοί τρομάζουν. Περισσότερο όμως πρέπει να μας ανησυχεί ο συνδυασμός των αιτιών.
Το Ελ Νίνιο δεν φθάνει σε έναν κόσμο οικονομικά ήρεμο. Συναντά πολέμους, ακριβή ενέργεια, προβλήματα στη διακίνηση λιπασμάτων, πιεσμένα δημόσια οικονομικά και εύθραυστες εφοδιαστικές αλυσίδες. Στην Ασία, ακόμη και το ρύζι (η καθημερινή τροφή δισεκατομμυρίων ανθρώπων) βρίσκεται υπό πίεση, καθώς το αυξημένο κόστος παραγωγής συμπίπτει με τον κίνδυνο μειωμένων αποδόσεων. Κεντρική Αμερική και Νότια Αφρική θεωρούνται μεταξύ των περισσότερο εκτεθειμένων περιοχών. Αλλού θα λείψουν οι βροχές, αλλού θα καθυστερήσουν, και σε διαφορετικές ζώνες οι πλημμύρες μπορεί να καταστρέψουν ό,τι κατάφερε να επιβιώσει από την ξηρασία.
Και τότε το πρόβλημα παύει να είναι μετεωρολογικό. Όταν μειώνεται η παραγωγή, αυξάνονται οι τιμές. Όταν ακριβαίνουν τα βασικά τρόφιμα, οι φτωχότερες οικογένειες κόβουν πρώτα την ποιότητα και ύστερα την ποσότητα. Η ανέχεια βαθαίνει, οι κοινωνικές εντάσεις μεγαλώνουν, οι μετακινήσεις πληθυσμών εντείνονται. Κυβερνήσεις επιβάλλουν περιορισμούς στις εξαγωγές για να προστατεύσουν τις δικές τους αγορές και, προσπαθώντας να λύσουν ένα εθνικό πρόβλημα, μεταφέρουν την έλλειψη στον γείτονα. Εδώ βρίσκεται και το ουσιαστικό πολιτικό δίδαγμα. Η ανθρωπιστική βοήθεια, όταν πλέον οι άνθρωποι πεινούν, είναι αναγκαία, αλλά αποτελεί την ακριβότερη και πιο οδυνηρή μορφή αντίδρασης. Όταν μια οικογένεια έχει ήδη χάσει τη σοδειά, το εισόδημα και τη δυνατότητα να αγοράσει τρόφιμα, η κρίση έχει προχωρήσει πολύ. Η πραγματική πολιτική, επομένως, δεν είναι η διαχείριση της καταστροφής αλλά η πρόληψή της.
Το Ελ Νίνιο δεν μπορούμε να το σταματήσουμε. Μπορούμε όμως να αποφασίσουμε αν θα το περιμένουμε με γεμάτες αποθήκες, οργανωμένη γεωργική παραγωγή και σχέδιο ή αν, για ακόμη μία φορά, θα ανακαλύψουμε την κρίση όταν θα έχουν ήδη αδειάσει τα πιάτα. Και ίσως εδώ βρίσκεται η πιο άβολη αλήθεια. Η ανθρωπότητα διαθέτει πλέον δορυφόρους, μετεωρολογικά μοντέλα και επιστημονικά εργαλεία που μπορούν να προειδοποιήσουν μήνες νωρίτερα για όσα έρχονται. Δεν μπορεί να ισχυρίζεται κάθε φορά ότι αιφνιδιάστηκε. Η τροφή δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ακόμη ένα όπλο οικονομικής ισχύος. Επειδή στον 21ο αιώνα η πείνα δεν είναι μόνο φυσική καταστροφή. Είναι αποτυχία σχεδιασμού, διεθνούς αλληλεγγύης και, τελικά, πολιτικής ευθύνης.
