Πριν από 11 χρόνια, στην Ελλάδα ο Αλέξης Τσίπρας έκανε το σύνθηµα «χωρίς γραβάτα» σύµβολο µιας νέας πολιτικής εποχής, απέναντι στο αυστηρό dress code του κατεστηµένου. Σήµερα, στη Βρετανία ο Αντι Μπέρναµ επαναφέρει τον ίδιο συµβολισµό: το smart casual ντύσιµο γίνεται η στολή µιας εξουσίας που θέλει να φαίνεται πιο καθηµερινή, προσιτή και σύγχρονη. Μια συνειδητή επιλογή του νέου ηγέτη των Εργατικών, µε στόχο να σηµατοδοτήσει µια διαφορετική πολιτική προσέγγιση στη νέα διακυβέρνηση, µετά την αποχώρηση του Κιρ Στάρµερ. Αλλωστε, µέσα σε 10 χρόνια το Brexit κατάπιε έξι πρωθυπουργούς, οι πέντε του Συντηρητικού Κόµµατος, και o Μπέρναµ έχει βάλει στοίχηµα να µην είναι ο έβδοµος και ο δεύτερος κατά σειρά του Εργατικού Κόµµατος. Ο Αντι Μπέρναµ επιστρέφει στην καρδιά της βρετανικής πολιτικής έχοντας ήδη διαµορφώσει ένα προσωπικό ενδυµατολογικό σήµα κατατεθέν. Από τα κοστούµια του Ουέστµινστερ έως τα T-shirts και τα τζιν, η εικόνα του λειτουργεί ως προέκταση της πολιτικής του ταυτότητας.
Παρά τις επικρίσεις για ακριβά casual ρούχα, που περιλαµβάνουν σακάκι 900 ευρώ και µπλουζάκι 100 ευρώ, ο Μπέρναµ προσπαθεί να εµφανιστεί πιο πειστικά από τον προκάτοχό του ως «ο άνθρωπος της διπλανής πόρτας». Η εικόνα του αποσκοπεί να δείξει ότι κατανοεί τους ψηφοφόρους και το στιλ τους.
Την ηµέρα που ο Αντι Μπέρναµ ανέλαβε επισήµως την πρωθυπουργία της Βρετανίας, συναντήθηκε µε τον βασιλιά Κάρολο και κατευθύνθηκε προς την Ντάουνινγκ Στριτ φορώντας κάτι που τα τελευταία χρόνια είχε σχεδόν εγκαταλείψει: γραβάτα. Για τους περισσότερους πολιτικούς, η επιλογή αυτή θα ήταν αυτονόητη. Για τον Μπέρναµ, όµως, είχε µεγαλύτερη σηµασία.
Από τότε που εγκατέλειψε το Ουέστµινστερ το 2017 για να αναλάβει δήµαρχος του Μείζονος Μάντσεστερ, είχε αποµακρυνθεί σταδιακά από την παραδοσιακή πολιτική ενδυµασία. Η επιστροφή της γραβάτας σηµατοδοτεί εποµένως την είσοδό του σε έναν νέο ρόλο, αλλά ταυτόχρονα υπενθυµίζει ότι ο ίδιος γνωρίζει πολύ καλά πότε να ακολουθεί και πότε να αµφισβητεί τους κανόνες.
Στα 56 του, ο νέος πρωθυπουργός επιστρέφει στην κορυφή της πολιτικής σκηνής, έχοντας περάσει σχεδόν µία δεκαετία στο βόρειο τµήµα της Αγγλίας. Η ενδυµατολογική του µεταµόρφωση κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου έγινε αναπόσπαστο στοιχείο της πολιτικής του αφήγησης: η υπόσχεση ότι η εξουσία µπορεί να έχει διαφορετική εικόνα, διαφορετική γλώσσα και διαφορετική σχέση µε την κοινωνία.
Από τα κοστούµια στο «Andycore»
Τα κοστούµια Jaeger και Armani που αγόραζε σε προσφορά έδωσαν τη θέση τους στα T-shirts, τα τζιν, τα άνετα σακάκια και τα φούτερ µε φερµουάρ. Το µαύρο και το σκούρο µπλε έγιναν βασικά χρώµατα της γκαρνταρόµπας του. Κατά περιπτώσεις, η εικόνα του έγινε ακόµη πιο καθηµερινή: κοντά αθλητικά παντελόνια για το τρέξιµο ή η φανέλα της αγαπηµένης του Εβερτον. Το αποτέλεσµα είναι ένα στιλ που θα µπορούσε να περιγραφεί ως η βρετανική εκδοχή του «smart casual» της µέσης ηλικίας: λίγο συντηρητικό, λίγο αδέξιο, λίγο hipster, αλλά ποτέ υπερβολικά επιτηδευµένο. Κυρίως, όµως, αναγνωρίσιµο.
Ο αρθρογράφος των «Times», Κένι Φάρκουχαρσον, έδωσε σε αυτή την αισθητική το όνοµα «Andycore».Η αφορµή ήταν µάλλον αυτοσαρκαστική: κοιτάχτηκε στον καθρέφτη και συνειδητοποίησε ότι έµοιαζε µε τον Μπέρναµ, γράφουν σχολιαστές στους «New York Times».
Ωστόσο, η ονοµασία αποδείχθηκε αποκαλυπτική. Οπως συνέβη µε το σακάκι του Μάο, το kurta του Ναρέντρα Μόντι ή το πουκάµισο του Νέλσον Μαντέλα, η πολιτική εικόνα µπορεί να αποκτήσει τέτοια ισχύ ώστε να µετατρέψει ένα προσωπικό στιλ σε σύµβολο.
Η ενδυµατολογική επιλογή του Μπέρναµ λειτουργεί ακριβώς έτσι. ∆εν είναι απλώς θέµα αισθητικής. Σε µια κοινωνία όπου οι ταξικές διαφορές εξακολουθούν να αποτυπώνονται και µέσα από την εµφάνιση, τα ρούχα µεταφέρουν µηνύµατα για την κοινωνική προέλευση, τις φιλοδοξίες και την απόσταση από την εξουσία. Ο ίδιος είχε εξηγήσει ότι, όταν εγκατέλειψε το Κοινοβούλιο, συνειδητοποίησε σταδιακά πως δεν χρειαζόταν πλέον να ντύνεται όπως επέβαλλε το Ουέστµινστερ. Αρχισε να φορά στην καθηµερινότητά του ό,τι θα επέλεγε για να πάει να παρακολουθήσει την οµάδα του στο ποδόσφαιρο. Και, όπως είχε πει, δεν είχε πρόθεση να επιστρέψει στην προηγούµενη εικόνα του.
Ενα χαρακτηριστικό παράδειγµα ήταν το σκούρο µπλε Harrington µπουφάν που είχε αγοράσει σε έκπτωση από το House of Fraser. Το φορούσε συχνά στις εξέδρες της Εβερτον, αλλά το επέλεξε και σε µια κρίσιµη πολιτική στιγµή, όταν το 2020 κατήγγειλε τους περιορισµούς που είχε επιβάλει η κυβέρνηση των Τόρις λόγω της πανδηµίας. Η εµφάνιση εκείνη συνέβαλε στη δηµιουργία του προσωνυµίου «βασιλιάς του Βορρά». Το µπουφάν, µε την έντονα λαϊκή σηµειολογία του, κατέληξε µάλιστα σε προθήκη στο People’s History Museum του Μάντσεστερ, ως µέρος της ιστορίας της πολιτικής και κοινωνικής δράσης των «απλών ανθρώπων».
Αυτή η εικόνα έχει πλέον γίνει συνώνυµη της πολιτικής ταυτότητας του Μπέρναµ. Οταν επέστρεψε στο Κοινοβούλιο, η εικόνα του παρουσιάστηκε ως εκείνη ενός κατακτητή που έρχεται από τον Βορρά: τζιν, polo µπλούζα και αθλητικά παπούτσια. Η πραγµατική του εµφάνιση ήταν ελαφρώς διαφορετική, αλλά η σηµειολογία είχε ήδη επικρατήσει.
Η πολιτική του «κανονικού ανθρώπου» δεν είναι, φυσικά, καινούργια. Πολλοί πολιτικοί έχουν επιχειρήσει να αποµακρυνθούν από το επίσηµο dress code για να δείξουν ότι παραµένουν κοντά στην κοινωνία. Ο Ντέιβιντ Κάµερον, για παράδειγµα, είχε οργανώσει σύνοδο της G8 χωρίς γραβάτες, σε µια κίνηση που αντιµετωπίστηκε ως κατασκευασµένη προσπάθεια χαλαρότητας.
Η διαφορά στην περίπτωση του Μπέρναµ είναι ότι έχει χρησιµοποιήσει το ντύσιµο για να κινηθεί προς το πολιτικό Κέντρο, χωρίς να κρύβει αυτή την προσπάθεια. Αντίθετα, την κάνει µέρος της επικοινωνίας του. ∆έχθηκε και ειρωνείες αλλά, αντί να αµυνθεί για την εικόνα του, την υιοθέτησε και την έκανε ακόµη πιο ισχυρή, απαντώντας πάντα µε χιούµορ.
Το µεγάλο ερώτηµα βέβαια είναι αν το «Andycore» µπορεί να επιβιώσει στην πρωθυπουργία.
Ο Μπέρναµ δεν είναι πλέον δήµαρχος του Μείζονος Μάντσεστερ ούτε υποψήφιος για την ηγεσία των Εργατικών. Είναι πρωθυπουργός της Βρετανίας.Ο ρόλος απαιτεί περισσότερη επισηµότητα, ενώ το Κοινοβούλιο προβλέπει ότι οι βουλευτές πρέπει να εµφανίζονται µε «επαγγελµατική ενδυµασία», χωρίς ωστόσο να επιβάλλει υποχρεωτικά τη γραβάτα.
Αναγκαστική… κωλοτούµπα
Η εγκατάλειψη του χαρακτηριστικού του στιλ, όµως, θα είχε πολιτικό κόστος. Οι αντίπαλοί του θα µπορούσαν να υποστηρίξουν ότι ο πρωθυπουργός προσαρµόζεται διαρκώς στις περιστάσεις και πως η εικόνα του δεν αντανακλά µια σταθερή πολιτική ταυτότητα. Ισως η απάντηση βρίσκεται στο κοστούµι που επέλεξε όταν επέστρεψε στο Κοινοβούλιο. Ενα κοστούµι µε τρία κουµπιά, αρκετά διαφορετικό από την αυστηρή αισθητική της Savile Row και περισσότερο κοντά στη µυθολογία της Carnaby Street. Ηταν, δηλαδή, ένα κοστούµι που έµοιαζε µε όλα τα υπόλοιπα, αλλά ταυτόχρονα ξεχώριζε. Ακριβώς αυτή είναι και η πολιτική πρόκληση που αντιµετωπίζει ο Μπέρναµ. Ως πρωθυπουργός, πρέπει να ενσαρκώσει το κύρος της εξουσίας χωρίς να χάσει την εικόνα του ανθρώπου που βρίσκεται έξω από τα στενά όρια του πολιτικού κατεστηµένου. Πρέπει να φορά τη γραβάτα όταν το απαιτεί η περίσταση, χωρίς να επιτρέψει στη γραβάτα να γίνει το νέο του πολιτικό πρόσωπο.
Η ενδυµατολογική του διαδροµή δείχνει ότι έχει κατανοήσει κάτι βασικό για τη σύγχρονη πολιτική: η εικόνα δεν είναι διακοσµητική. Είναι µέρος του µηνύµατος. Ο Μπέρναµ κατάφερε τα προηγούµενα χρόνια να διατηρεί απόσταση από το Ουέστµινστερ, σύνδεση µε τον Βορρά και, κυρίως, µια διαφορετική αντίληψη για το ποιος µπορεί να ασκεί εξουσία και πώς πρέπει να µοιάζει. Τώρα καλείται να κάνει το αντίστροφο: να αποδείξει ότι µπορεί να βρίσκεται στο κέντρο της εξουσίας χωρίς να γίνει µέρος της αποξενωµένης εικόνας της. Αυτός είναι ίσως και ο λόγος για τον οποίο η πρώτη γραβάτα της πρωθυπουργικής του θητείας είχε τόσο µεγάλη σηµασία. Ο Μπέρναµ δεν εγκαταλείπει το «Andycore». Το προσαρµόζει.
Και αν η νέα του εµφάνιση συνεχίσει να βρίσκεται κάπου ανάµεσα στο αυστηρό κοστούµι του Ουέστµινστερ και στο χαλαρό στιλ του Μάντσεστερ, τότε η ενδυµατολογική του επιλογή θα εξακολουθήσει να υπηρετεί τον ίδιο πολιτικό στόχο: να δείχνει διαφορετικός από τους προκατόχους του, χωρίς να φαίνεται ότι δεν ανήκει στο δωµάτιο όπου λαµβάνονται οι αποφάσεις. Για έναν πρωθυπουργό, ίσως αυτή να είναι η πιο δύσκολη ισορροπία από όλες.
Κυριακάτικη Απογευματινή
