Η αντιμετώπιση του υψηλού ενεργειακού κόστους και οι αλλαγές στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS) βρέθηκαν στο επίκεντρο της Συνόδου Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τους «27» να εμφανίζονται διχασμένοι ως προς τα μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων. Η Ελλάδα, μαζί με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ζήτησε μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία και επανεξέταση των επιπτώσεων του ETS, ενόψει ενός χειμώνα που προκαλεί ανησυχία για την ενεργειακή επάρκεια και τις τιμές.
Οι διαφωνίες αφορούν τόσο τον τρόπο συγκράτησης του κόστους όσο και τη χρηματοδότηση της ενεργειακής μετάβασης. Η Αθήνα, η Ρώμη, η Βαρσοβία και η Πράγα υποστηρίζουν ότι απαιτούνται μεγαλύτερα περιθώρια για εθνικά μέτρα στήριξης, σε συνδυασμό με πρόσθετες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες.
Την ίδια ώρα, η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να διασφαλίσει τον ενεργειακό εφοδιασμό της, να περιορίσει την εξάρτηση από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα και να προχωρήσει σε επενδύσεις που θα ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της.
Σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο, οι ηγέτες αναγνωρίζουν ότι η αστάθεια στη Μέση Ανατολή έχει ήδη επιβαρύνει σημαντικά την αγορά ενέργειας. Οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου έχουν υπερδιπλασιαστεί από την αρχή του έτους, με τις εξελίξεις στην περιοχή να αποτελούν βασικό παράγοντα της ανόδου.
Η ανησυχία εντείνεται ενόψει της χειμερινής περιόδου, καθώς οι υψηλές τιμές συνδυάζονται με περιορισμένα ενεργειακά αποθέματα, αυξάνοντας τις πιέσεις σε καταναλωτές και επιχειρήσεις.
Κεντρικό σημείο της αντιπαράθεσης αποτέλεσε το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), μέσω του οποίου οι βιομηχανικές εγκαταστάσεις και οι μονάδες ηλεκτροπαραγωγής υποχρεούνται να καλύπτουν το κόστος των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.
Η Ελλάδα, η Ιταλία, η Πολωνία, η Τσεχία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία ζήτησαν αλλαγές στο σχέδιο συμπερασμάτων της Συνόδου, επιδιώκοντας μια πιο ουσιαστική αξιολόγηση των συνεπειών του μηχανισμού στις τιμές της ενέργειας.
Αντίθετα, η Σουηδία, η Δανία και η Φινλανδία τάχθηκαν υπέρ της διατήρησης του υφιστάμενου συστήματος, εκτιμώντας ότι η αποδυνάμωσή του θα περιόριζε τα κίνητρα για επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια.
Ανάλογη θέση εξέφρασαν η Γερμανία, η Γαλλία και η Ισπανία, υποστηρίζοντας ότι η ευρωπαϊκή κλιματική πολιτική πρέπει να συνεχίσει να παρέχει σταθερά οικονομικά κίνητρα για τη μείωση των εκπομπών.
Παρά τις διαφορετικές προσεγγίσεις, οι Ευρωπαίοι ηγέτες συμφώνησαν στη διατήρηση των μακροπρόθεσμων στόχων για την ενεργειακή μετάβαση, τη διαφοροποίηση των προμηθευτών και την ανάπτυξη εγχώριων πηγών καθαρής ενέργειας.
Η θέση Μητσοτάκη και ο συμβιβασμός για το ETS
Κατά την κλειστή συνεδρίαση, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης επισήμανε, σύμφωνα με τις πληροφορίες του δημοσιεύματος, ότι το αρχικό σχέδιο συμπερασμάτων δεν ανταποκρινόταν στον επείγοντα χαρακτήρα των ενεργειακών πιέσεων.
Ο πρωθυπουργός προειδοποίησε για τον κίνδυνο αποβιομηχάνισης της Ευρώπης εάν δεν επανεξεταστούν ουσιαστικά οι επιπτώσεις του ETS, υποστηρίζοντας την ανάγκη προσαρμογής του μηχανισμού στις νέες οικονομικές και γεωπολιτικές συνθήκες.
Η ελληνική θέση δεν προβλέπει κατάργηση του συστήματος, αλλά αλλαγές που θα λαμβάνουν υπόψη το κόστος για τη βιομηχανία και τις διαφορετικές συνθήκες που αντιμετωπίζουν τα κράτη-μέλη.
Οι χώρες που ζήτησαν τροποποιήσεις δεν εξασφάλισαν αναβολή της εφαρμογής του ETS. Ωστόσο, σύμφωνα με το δημοσίευμα, επετεύχθη συμβιβασμός για επικαιροποιημένη αξιολόγηση των συνολικών επιπτώσεών του.
Παράλληλα, οι ηγέτες κάλεσαν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει βραχυπρόθεσμα μέτρα για την αντιμετώπιση των αυξημένων τιμών, συνυπολογίζοντας τις ιδιαίτερες συνθήκες κάθε χώρας και τις διαφορές στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.
Ανοιχτό το ζήτημα του ETS2 και της θέρμανσης
Ξεχωριστό αντικείμενο διαφωνίας αποτελεί το ETS2, το νέο σύστημα εμπορίας εκπομπών που αφορά τα καύσιμα στις οδικές μεταφορές και στη θέρμανση των κτιρίων.
Οι χώρες της Ομάδας Βίσεγκραντ ζητούν να μετατεθεί η εφαρμογή του έως το 2030, εκφράζοντας ανησυχίες ότι θα προκύψουν πρόσθετες οικονομικές επιβαρύνσεις για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Η συζήτηση συνδέεται με το ευρύτερο ζήτημα της χρηματοδότησης της πράσινης μετάβασης και των επενδύσεων που απαιτούνται σε ενεργειακές υποδομές, αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας, βιώσιμες μεταφορές και αναβάθμιση κτιρίων.
Ανησυχία για την απουσία μιας ενιαίας ευρωπαϊκής πολιτικής που θα δίνει σαφείς απαντήσεις στο πρόβλημα των υψηλών ενεργειακών τιμών είχαν εκφράσει στο parapolitika.gr και Έλληνες ευρωβουλευτές από το Στρασβούργο.
Στο τραπέζι και ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός
Οι διαφωνίες για την ενέργεια συνδέονται και με τις διαπραγματεύσεις για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034.
Οι χώρες που καταβάλλουν στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό περισσότερα από όσα εισπράττουν, με επικεφαλής τη Γερμανία, ζητούν σημαντικές περικοπές δαπανών. Στην αντίθετη πλευρά, άλλα κράτη-μέλη επιδιώκουν τη διατήρηση της χρηματοδότησης για τη γεωργία και την περιφερειακή ανάπτυξη.
Στο πλαίσιο αυτό, η εξασφάλιση επαρκών πόρων για την ενεργειακή μετάβαση και μεγαλύτερης δημοσιονομικής ευελιξίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καλούνται να συνδυάσουν την υλοποίηση επενδύσεων με την προστασία των καταναλωτών.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, αναμένεται να παρουσιάσει νέα πρόταση για τον προϋπολογισμό τις επόμενες εβδομάδες, ενώ έχει προγραμματιστεί έκτακτη Σύνοδος Κορυφής στις 26 Νοεμβρίου.
Με τις διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών να παραμένουν σημαντικές, η επίτευξη συμφωνίας έως το τέλος του 2026 εξακολουθεί να αποτελεί ζητούμενο.
