Έπειτα από έξι χρόνια απορρίψεων, η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης ενέκρινε ομόφωνα το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, ανατρέποντας τη στάση που τηρούσε μέχρι σήμερα η ανατολική πλευρά της χώρας απέναντι στη συμφωνία με την Τουρκία.
Η εξέλιξη, που μεταδόθηκε από το Reuters, επαναφέρει το μνημόνιο στο επίκεντρο των γεωπολιτικών εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, το λιβυκό κοινοβούλιο ακύρωσε τις αποφάσεις του 2020, με τις οποίες είχε απορρίψει τα μνημόνια συνεργασίας με την Τουρκία και είχε αποφασίσει τη διακοπή των πολιτικών σχέσεων μαζί της.
Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς προέρχεται από τη Βεγγάζη, το πολιτικό κέντρο της ανατολικής Λιβύης, η οποία επί χρόνια αρνούνταν να αναγνωρίσει τη συμφωνία για τις θαλάσσιες ζώνες.
Η αλλαγή ηγεσίας στη Βεγγάζη και ο ρόλος του Χαφτάρ
Το μνημόνιο υπογράφηκε στις 27 Νοεμβρίου 2019 στην Κωνσταντινούπολη, μεταξύ της Τουρκίας και της τότε Κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Λιβύης, με έδρα την Τρίπολη και επικεφαλής τον Φάγεζ αλ Σάρατζ. Προέβλεπε την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο, συμπεριλαμβανομένης της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.
Η έγκριση ήρθε λίγες ημέρες μετά την απομάκρυνση του Αγκίλα Σάλεχ, ο οποίος παρέμεινε επί 12 χρόνια στην προεδρία της Βουλής, και την εκλογή του Αλ-Σαλχίν Αμπντελνάμπι αλ-Ομπέιντι. Ο Σάλεχ είχε επανειλημμένα αρνηθεί να κυρώσει το μνημόνιο.
Η αλλαγή στην ηγεσία του κοινοβουλίου αποτελεί σημαντική παράμετρο του πολιτικού παρασκηνίου, χωρίς ωστόσο να τεκμηριώνεται ότι ήταν η μοναδική αιτία της μεταστροφής.
Την ίδια ώρα, η Άγκυρα επιδιώκει εδώ και καιρό να διευρύνει την επιρροή της πέρα από τη δυτική Λιβύη, με την οποία είχε αναπτύξει στενή συνεργασία το 2019. Στο πλαίσιο αυτό, έχει ανοίξει διαύλους επικοινωνίας με την πλευρά του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, αλλά και με τον γιο του, Σαντάμ Χαφτάρ.
Σύμφωνα με πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, η Τουρκία φέρεται να άσκησε ισχυρές πιέσεις για την εξασφάλιση της κοινοβουλευτικής έγκρισης, με αναφορές ακόμη και σε πιθανή αναθεώρηση της υποστήριξής της προς το στρατόπεδο Χαφτάρ.
Η αντίδραση της Ελλάδας
Η Ελλάδα, όπως και η Αίγυπτος και άλλες χώρες της περιοχής, έχει απορρίψει τη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει δικαιώματά τους και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Η Αθήνα θεωρεί ειδικότερα ότι το μνημόνιο αγνοεί την επήρεια των ελληνικών νησιών στην οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Η νέα εξέλιξη έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκονται στο προσκήνιο οι ενεργειακές έρευνες νότια της Κρήτης, καθώς και οι σχεδιασμοί για δραστηριοποίηση της Chevron στην περιοχή.
Για την Αθήνα, το κρίσιμο ζήτημα είναι ο τρόπος με τον οποίο η Άγκυρα θα επιχειρήσει να αξιοποιήσει την απόφαση της Βουλής της Λιβύης και κατά πόσο θα επιδιώξει να μετατρέψει την πολιτική μεταστροφή της ανατολικής πλευράς σε νέα δεδομένα επί του πεδίου στην Ανατολική Μεσόγειο.
Πώς υποδέχθηκαν τα τουρκικά ΜΜΕ την έγκριση
Θετικά υποδέχθηκαν την απόφαση τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης, παρουσιάζοντάς την ως σημαντική εξέλιξη για τις επιδιώξεις της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το μέσο Aksam χαρακτήρισε την έγκριση «ιστορικό βήμα στην ανατολική Μεσόγειο», αναφέροντας ότι η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης ενέκρινε το μνημόνιο συνεργασίας του 2019 για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Το CNN Türk συνέδεσε την εξέλιξη με το τουρκικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», κάνοντας λόγο για ιδιαίτερη σημασία ως προς τις θέσεις και τις διεκδικήσεις της Τουρκίας στις θαλάσσιες ζώνες που θεωρεί ότι εμπίπτουν σε αυτό.
Στο ίδιο πλαίσιο, το TRT Haber μετέδωσε την είδηση με τίτλο «Έγκριση της συμφωνίας θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας μεταξύ Λιβύης και Τουρκίας», επισημαίνοντας ότι το μνημόνιο αφορά τον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
