Δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ η Κοινή Υπουργική Απόφαση για τη νέα δράση «Ανακαίνιση Κατοικίας», η οποία χρηματοδοτείται από το ΕΣΠΑ 2021-2027 και προβλέπει σημαντικές επιδοτήσεις για την ανακαίνιση και την ήπια ενεργειακή αναβάθμιση παλαιών κατοικιών. Βασικός στόχος του προγράμματος είναι η αύξηση της διαθέσιμης στεγαστικής προσφοράς, η επαναφορά κλειστών ακινήτων στην αγορά κατοικίας και η μείωση του κόστους στέγασης για χιλιάδες νοικοκυριά.
Η επιχορήγηση μπορεί να φτάσει έως και τις 36.000 ευρώ ανά κατοικία, ενώ προβλέπεται επιπλέον κάλυψη δαπανών έως 2.500 ευρώ για αμοιβές μηχανικών, έκδοση Πιστοποιητικών Ενεργειακής Απόδοσης, Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου, άδειες και ελέγχους ολοκλήρωσης. Το ποσοστό ενίσχυσης κυμαίνεται από 70% έως 95%, ανάλογα με το εισόδημα και τα κοινωνικά ή γεωγραφικά χαρακτηριστικά των δικαιούχων.
Ποιες κατοικίες εντάσσονται στο πρόγραμμα
Η δράση αφορά δύο διακριτές κατηγορίες ακινήτων. Η πρώτη περιλαμβάνει τις κλειστές κατοικίες, δηλαδή σπίτια που παρέμεναν ουσιαστικά ανενεργά κατά τα έτη 2024 και 2025 και τα οποία, μετά την ολοκλήρωση των εργασιών, θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν είτε για ιδιοκατοίκηση είτε να διατεθούν προς μακροχρόνια μίσθωση ως κύρια κατοικία.
Η δεύτερη κατηγορία αφορά τις ανοικτές κατοικίες, οι οποίες ήδη χρησιμοποιούνται ως κύρια κατοικία, αλλά λόγω παλαιότητας απαιτούν εργασίες ανακαίνισης και ενεργειακής αναβάθμισης, ώστε να εξασφαλιστούν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης για τους ιδιοκτήτες τους.
Ποιοι μπορούν να υποβάλουν αίτηση
Δικαίωμα συμμετοχής έχουν φυσικά πρόσωπα που πληρούν συγκεκριμένα εισοδηματικά κριτήρια και διαθέτουν εμπράγματο δικαίωμα επί της κατοικίας. Για τις κλειστές κατοικίες απαιτείται πλήρης κυριότητα ή επικαρπία σε ποσοστό τουλάχιστον 50%, ενώ στις ανοικτές κατοικίες αρκεί η πλήρης κυριότητα, η επικαρπία ή η ψιλή κυριότητα, με την προϋπόθεση ότι το ακίνητο αποτελεί την κύρια κατοικία του αιτούντος.
Σε περιπτώσεις συνιδιοκτησίας απαιτείται η συναίνεση των υπόλοιπων συνιδιοκτητών ή συνεπικαρπωτών. Όταν ο αιτών διαθέτει μόνο ψιλή κυριότητα, απαιτείται και η συναίνεση του επικαρπωτή.
Τα εισοδηματικά όρια και οι προϋποθέσεις
Οι δικαιούχοι κατατάσσονται σε δύο εισοδηματικές κατηγορίες. Για την πρώτη κατηγορία, τα εισοδηματικά όρια κυμαίνονται από 18.000 έως 35.000 ευρώ, ενώ για τη δεύτερη από 25.000 έως 45.000 ευρώ, με προσαυξήσεις που εξαρτώνται από τον αριθμό των τέκνων.
Για τους έγγαμους ή τα μέρη συμφώνου συμβίωσης λαμβάνεται υπόψη το συνολικό οικογενειακό φορολογητέο εισόδημα, είτε πραγματικό είτε τεκμαρτό, ανεξάρτητα από το εάν υποβάλλεται κοινή ή χωριστή φορολογική δήλωση. Σε περίπτωση που το εισόδημα του 2025 υπερβαίνει τα προβλεπόμενα όρια, προβλέπεται δυνατότητα εξέτασης του μέσου όρου εισοδημάτων της τριετίας 2023-2025.
Ποσοστά επιδότησης έως και 95%
Το βασικό ποσοστό επιχορήγησης ανέρχεται σε 80% για τους δικαιούχους της πρώτης εισοδηματικής κατηγορίας και σε 70% για εκείνους της δεύτερης. Επιπλέον, προβλέπονται προσαυξήσεις για συγκεκριμένες κοινωνικές και γεωγραφικές ομάδες.
Ενισχυμένη επιδότηση προβλέπεται για κατοικίες που βρίσκονται σε ορεινές ή νησιωτικές περιοχές, για μονογονεϊκές οικογένειες, για τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες, καθώς και για περιπτώσεις όπου ο αιτών, ο σύζυγος ή εξαρτώμενο μέλος είναι άτομο με αναπηρία.
Οι προσαυξήσεις μπορούν να συνδυαστούν, χωρίς όμως το τελικό ποσοστό ενίσχυσης να υπερβαίνει το 95% για την πρώτη εισοδηματική κατηγορία και το 85% για τη δεύτερη.
Έως 36.000 ευρώ ανά κατοικία
Η επιδότηση για τις εργασίες ανακαίνισης και ενεργειακής αναβάθμισης δεν μπορεί να ξεπερνά τα 300 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο κύριων χώρων. Για κατοικία επιφάνειας έως 120 τετραγωνικών μέτρων, το ανώτατο ποσό ενίσχυσης μπορεί να φτάσει τις 36.000 ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ.
Παράλληλα, καλύπτονται πλήρως πρόσθετες δαπάνες έως 2.500 ευρώ, όπως οι αμοιβές μηχανικών, η έκδοση αδειών, η Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου, οι ενεργειακές επιθεωρήσεις, τα Πιστοποιητικά Ενεργειακής Απόδοσης και οι έλεγχοι ολοκλήρωσης του έργου.
Οι προϋποθέσεις επιλεξιμότητας των ακινήτων
Οι κατοικίες που θα ενταχθούν στη δράση θα πρέπει να υφίστανται νόμιμα, να μην έχουν χαρακτηριστεί κατεδαφιστέες και να διαθέτουν χρήση κατοικίας. Επιπλέον, απαιτείται οικοδομική άδεια που να έχει εκδοθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 1990 ή άλλο ισοδύναμο νομιμοποιητικό στοιχείο.
Το ακίνητο θα πρέπει να έχει επιφάνεια έως 120 τετραγωνικά μέτρα και να κατατάσσεται σε ενεργειακή κατηγορία έως Γ, σύμφωνα με το Πιστοποιητικό Ενεργειακής Απόδοσης. Για τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες προβλέπεται εξαίρεση για κατοικίες έως 150 τετραγωνικών μέτρων υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Εκτός προγράμματος παραμένουν οι κατοικίες που είναι καταχωρισμένες στο Μητρώο Βραχυχρόνιας Μίσθωσης της ΑΑΔΕ, καθώς και όσες έχουν ενταχθεί σε άλλα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης ή ανακαίνισης μετά την 1η Ιανουαρίου 2020.
Τι ισχύει για τις κλειστές κατοικίες
Για να χαρακτηριστεί ένα ακίνητο ως κλειστό, θα πρέπει να πληροί συγκεκριμένα κριτήρια ηλεκτροδότησης και φορολογικής δήλωσης. Σε περίπτωση διακοπής ηλεκτροδότησης, η σχετική αίτηση θα πρέπει να έχει υποβληθεί πριν από την 1η Ιανουαρίου 2024.
Για τα ηλεκτροδοτούμενα αλλά ακατοίκητα ακίνητα, η συνολική κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας για τα έτη 2024 και 2025 δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τις 50 kWh, σύμφωνα με τα στοιχεία του ΔΕΔΔΗΕ. Παράλληλα, το ακίνητο θα πρέπει να έχει δηλωθεί στο έντυπο Ε2 ως κενό για ολόκληρο το φορολογικό έτος 2025.
Υποχρεωτική η ενεργειακή αναβάθμιση
Η ενεργειακή αναβάθμιση αποτελεί βασική προϋπόθεση ένταξης στο πρόγραμμα. Οι παρεμβάσεις θα πρέπει να οδηγούν σε βελτίωση της ενεργειακής κατάταξης της κατοικίας κατά τουλάχιστον μία κατηγορία σε σχέση με την αρχική κατάσταση.
Οι σχετικές δαπάνες πρέπει να αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 20% και έως το 40% του συνολικού επιλέξιμου προϋπολογισμού του έργου.
Πώς θα καταβάλλονται τα χρήματα
Η επιχορήγηση θα κατατίθεται σε ειδικό τραπεζικό λογαριασμό του ωφελούμενου και θα χρησιμοποιείται αποκλειστικά για τις ανάγκες της δράσης. Τα ποσά είναι αφορολόγητα, ακατάσχετα και δεν συμψηφίζονται με οφειλές προς το Δημόσιο ή τρίτους.
Μετά την ένταξη στο πρόγραμμα, θα χορηγείται προκαταβολή που αντιστοιχεί στο 60% της εγκεκριμένης επιχορήγησης. Το υπόλοιπο 40% θα καταβάλλεται μετά την ολοκλήρωση των εργασιών, τον έλεγχο των παραστατικών και την πιστοποίηση της ενεργειακής αναβάθμισης.
Προθεσμίες και διάρκεια υλοποίησης
Οι δικαιούχοι θα πρέπει να ολοκληρώσουν το έργο μέσα σε διάστημα 18 μηνών από την έκδοση της απόφασης υπαγωγής και σε κάθε περίπτωση έως τις 31 Δεκεμβρίου 2028.
Η ολοκλήρωση του έργου προϋποθέτει την πιστοποίηση του φυσικού και οικονομικού αντικειμένου, την έκδοση νέου Πιστοποιητικού Ενεργειακής Απόδοσης, τον έλεγχο από Ελεγκτή Δόμησης και την τελική εκταμίευση της επιχορήγησης.
Δεσμεύσεις για πέντε χρόνια
Οι ωφελούμενοι υποχρεούνται να διατηρήσουν τη χρήση της κατοικίας για τουλάχιστον πέντε χρόνια μετά την ολοκλήρωση των εργασιών. Οι κλειστές κατοικίες θα πρέπει να χρησιμοποιούνται είτε για ιδιοκατοίκηση είτε για μακροχρόνια μίσθωση, ενώ οι ανοικτές κατοικίες οφείλουν να παραμείνουν σε καθεστώς ιδιοκατοίκησης.
Στην περίπτωση μακροχρόνιας μίσθωσης, η χρήση του ακινήτου θα πρέπει να αφορά αποκλειστικά κύρια κατοικία, ενώ το συνολικό διάστημα που το ακίνητο παραμένει κενό δεν μπορεί να ξεπερνά τους 11 μήνες κατά τη διάρκεια της πενταετίας.
Απαγορεύσεις και επιστροφή της επιδότησης
Για πέντε χρόνια μετά την ολοκλήρωση του έργου απαγορεύεται η ένταξη του ακινήτου σε πλατφόρμες βραχυχρόνιας μίσθωσης, καθώς και η επαγγελματική του χρήση ή η υπεκμίσθωσή του. Επιπλέον, για τα πρώτα τρία χρόνια προβλέπεται σταθερό μίσθωμα στις κατοικίες που θα διατεθούν προς ενοικίαση.
Σε περίπτωση μεταβίβασης του ακινήτου εντός της πενταετίας, ο δικαιούχος υποχρεούται να επιστρέψει το σύνολο της επιχορήγησης. Αν διαπιστωθεί παραβίαση των όρων του προγράμματος, ενεργοποιείται διαδικασία ανάκτησης της ενίσχυσης, ανάλογα με τη διάρκεια και τη βαρύτητα της παράβασης.
