Μία εκτεταμένη μεταρρύθμιση για την ενίσχυση της προστασίας των καταναλωτών προωθεί το Υπουργείο Ανάπτυξης μέσω του νέου νομοσχεδίου που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση. Η πρωτοβουλία του υπουργού Ανάπτυξης, Τάκη Θεοδωρικάκου, ενσωματώνει τέσσερις ευρωπαϊκές οδηγίες και παράλληλα εισάγει πρόσθετες εθνικές δικλίδες ασφαλείας, με στόχο τη δημιουργία ενός πιο διαφανούς, δίκαιου και ασφαλούς πλαισίου στις συναλλαγές των πολιτών με χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και επιχειρήσεις.
Στο επίκεντρο του νέου πλαισίου βρίσκεται η καταναλωτική πίστη, καθώς οι νέες διατάξεις αφορούν καταναλωτικά και επισκευαστικά δάνεια, καθώς και πιστωτικές κάρτες χωρίς εμπράγματες εξασφαλίσεις, για ποσά έως 100.000 ευρώ. Πρόκειται για το μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής τραπεζικής χρηματοδότησης που χρησιμοποιούν τα ελληνικά νοικοκυριά.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αντιμετώπιση των λεγόμενων «ψιλών γραμμάτων». Οι συμβάσεις θα πρέπει πλέον να διατυπώνονται με σαφήνεια και κατανοητό τρόπο, ενώ οι τράπεζες θα υποχρεώνονται να παρουσιάζουν αναλυτικά όλα τα επιτόκια, τις προμήθειες, τις χρεώσεις και τους πιθανούς κινδύνους που συνεπάγεται κάθε δανειακή σύμβαση. Στόχος είναι η πλήρης ενημέρωση των πολιτών πριν από τη λήψη οποιασδήποτε οικονομικής απόφασης.
Το νομοσχέδιο ενισχύει επίσης το δικαίωμα υπαναχώρησης, δίνοντας τη δυνατότητα στους δανειολήπτες να ακυρώνουν τη σύμβαση εντός 14 ημερών, χωρίς αιτιολόγηση και χωρίς κυρώσεις. Η ρύθμιση αυτή ενδυναμώνει τη θέση του καταναλωτή και διασφαλίζει ότι η έξοδος από μία σύμβαση θα είναι εξίσου εύκολη με την είσοδο σε αυτήν.
Σημαντική αλλαγή αποτελεί και η πρόβλεψη για ανθρώπινη εξυπηρέτηση στις εξ αποστάσεως συναλλαγές. Οι πολίτες θα έχουν το δικαίωμα να επικοινωνούν με φυσικό πρόσωπο και να μη βασίζονται αποκλειστικά σε αυτοματοποιημένα συστήματα ή chatbots, γεγονός που θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμο για ηλικιωμένους και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
Πλαφόν σε επιτόκια και συνολικό κόστος δανείων
Μεταξύ των σημαντικότερων παρεμβάσεων περιλαμβάνεται η θέσπιση ανώτατων ορίων στο συνολικό ετήσιο πραγματικό επιτόκιο (ΣΕΠΕ), καθώς και στο συνολικό ποσό που θα κληθεί να επιστρέψει ο δανειολήπτης.
Ειδικότερα, προβλέπονται όρια στην αύξηση του αρχικού κεφαλαίου κατά την αποπληρωμή:
- Έως 60% για δάνεια διάρκειας έως 4 ετών.
- Έως 70% για δάνεια διάρκειας από 4 έως 8 έτη.
- Έως 75% για δάνεια άνω των 8 ετών.
Η παρέμβαση στοχεύει στην αποτροπή φαινομένων υπερχρέωσης, περιορίζοντας υπερβολικές επιβαρύνσεις από τόκους, προμήθειες και πρόσθετες χρεώσεις που συχνά εκτόξευαν το τελικό κόστος αποπληρωμής.
Δικαίωμα στη λήθη για καρκινοπαθείς
Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει και κοινωνικές διατάξεις, εισάγοντας το λεγόμενο «δικαίωμα στη λήθη» για άτομα που έχουν αντιμετωπίσει ογκολογικές παθήσεις. Συγκεκριμένα, μετά την πάροδο πέντε ετών από την ολοκλήρωση της θεραπείας, οι πιστωτικοί οργανισμοί δεν θα μπορούν να αξιοποιούν στοιχεία που σχετίζονται με το ιατρικό ιστορικό του καταναλωτή κατά την αξιολόγηση ασφαλιστικών συμβάσεων που συνδέονται με δάνεια.
Η πλήρης εφαρμογή των διατάξεων για την καταναλωτική πίστη προγραμματίζεται για τις 20 Νοεμβρίου 2026.
Παράλληλα, το νομοσχέδιο ενσωματώνει την ευρωπαϊκή οδηγία για την πράσινη μετάβαση, εισάγοντας αυστηρότερους κανόνες για τους περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς που χρησιμοποιούν οι επιχειρήσεις. Καθιερώνονται σαφείς ορισμοί για έννοιες όπως η βιωσιμότητα, η ανθεκτικότητα και η επισκευασιμότητα των προϊόντων, ενώ απαγορεύονται παραπλανητικές πρακτικές που δημιουργούν ψευδή εικόνα οικολογικής υπευθυνότητας.
Οι καταναλωτές θα ενημερώνονται πλέον με μεγαλύτερη ακρίβεια για τη διάρκεια ζωής, τη δυνατότητα επισκευής και επαναχρησιμοποίησης των προϊόντων που αγοράζουν, με στόχο την ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας και τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος.
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στο δικαίωμα επισκευής, το οποίο θεσμοθετείται για σειρά προϊόντων όπως πλυντήρια, ψυγεία, τηλεοράσεις, ηλεκτρικές σκούπες, κινητά τηλέφωνα, tablets και ηλεκτρονικούς υπολογιστές.
Οι επιχειρήσεις θα υποχρεούνται να ενημερώνουν τους καταναλωτές για τη δυνατότητα επιλογής μεταξύ επισκευής και αντικατάστασης ενός προϊόντος, καθώς και για την παράταση των σχετικών προθεσμιών εγγύησης. Η ρύθμιση αποσκοπεί στον περιορισμό της πρόωρης απόρριψης συσκευών και στη μείωση της υπερκατανάλωσης.
Χωρίς αναδρομική εφαρμογή
Το Υπουργείο Ανάπτυξης διευκρινίζει ότι οι νέες διατάξεις δεν θα έχουν αναδρομική ισχύ, γεγονός που σημαίνει ότι δεν επηρεάζουν δανειακές συμβάσεις που έχουν ήδη υπογραφεί. Οι ρυθμίσεις θα αφορούν αποκλειστικά νέες συμβάσεις που θα συναφθούν μετά την έναρξη εφαρμογής του νόμου.
