Οι χρηµατοπιστωτικές αγορές έχουν την τάση να πανηγυρίζουν τις γεωπολιτικές εξελίξεις πολύ πριν η πραγµατική οικονοµία προλάβει να ακολουθήσει. Ωστόσο, η ιστορία δείχνει ότι τα ενεργειακά συστήµατα υπακούουν στους κανόνες της Μηχανικής και της Φυσικής, όχι στους ρυθµούς της διπλωµατίας. Ετσι, σήµερα, παρότι η πολιτική συµφωνία µεταξύ ΗΠΑ και Ιράν µπορεί να αποκαταστήσει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορµούζ, η πλήρης ανάκαµψη της παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου παραγωγής στη Μέση Ανατολή θα χρειαστεί µήνες και χρόνια και όχι ηµέρες.
Τα Στενά του Ορµούζ αποτελούν τη βασική αρτηρία του παγκόσµιου ενεργειακού εµπορίου. Περίπου 20 εκατοµµύρια βαρέλια πετρελαίου διέρχονται καθηµερινά από το πέρασµα, ποσότητα που αντιστοιχεί σχεδόν στο ένα πέµπτο της παγκόσµιας κατανάλωσης πετρελαίου. Η σηµασία τους είναι εξίσου καθοριστική και για την αγορά φυσικού αερίου, καθώς µέσω αυτών διακινείται περίπου το 20% του παγκόσµιου εµπορίου υγροποιηµένου φυσικού αερίου (LNG). Η έκταση της πρόσφατης διακοπής υπήρξε πρωτοφανής. Σύµφωνα µε εκτιµήσεις
του ∆ιεθνούς Οργανισµού Ενέργειας (IEA), περισσότερα από 14 εκατοµµύρια βαρέλια ηµερήσιας παραγωγής αργού πετρελαίου τέθηκαν εκτός λειτουργίας σε χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, το Κουβέιτ και τα Ηνωµένα Αραβικά Εµιράτα. Η απώλεια αυτή αντιστοιχεί περίπου στο 14% της παγκόσµιας ζήτησης πετρελαίου.
Οι συνέπειες δεν περιορίστηκαν στην παραγωγή. Από την έναρξη της κρίσης, τα παγκόσµια αποθέµατα πετρελαίου εκτιµάται ότι µειώθηκαν κατά περισσότερο από ένα δισεκατοµµύριο βαρέλια.
Η εξέλιξη αυτή δηµιούργησε ένα τεράστιο έλλειµµα προσφοράς, το οποίο δεν µπορεί να εξαλειφθεί απλώς µε την επανεκκίνηση των πετρελαιοπηγών και των εξαγωγικών τερµατικών σταθµών.
Η παραγωγή µπορεί να επανέλθει σχετικά γρήγορα σε ορισµένες περιοχές, όµως η αναπλήρωση των αποθεµάτων και η αποκατάσταση της ισορροπίας στην αγορά αποτελούν µια πολύ πιο µακρόχρονη διαδικασία.
Ειδικά για το πετρέλαιο, αναλυτές περιγράφουν ένα µοντέλο ανάκαµψης τεσσάρων φάσεων:
- Η πρώτη φάση αφορά την επανεκκίνηση των εγκαταστάσεων που έκλεισαν προληπτικά. Πολλά πεδία δεν υπέστησαν φυσικές ζηµιές, αλλά ανέστειλαν τη λειτουργία τους για λόγους ασφαλείας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η παραγωγή µπορεί να αρχίσει να επανέρχεται µέσα σε λίγες ηµέρες.
- Η δεύτερη φάση αφορά τη σταδιακή αύξηση της παραγωγής. Οι εκτιµήσεις συγκλίνουν στο ότι περίπου το 70% της προ κρίσης παραγωγής θα µπορούσε να αποκατασταθεί µέσα σε διάστηµα τριών µηνών. Ωστόσο, η πολύ γρήγορη επανεκκίνηση ενέχει τον κίνδυνο πρόκλησης µόνιµων ζηµιών στα κοιτάσµατα, µειώνοντας τα τελικά ανακτήσιµα αποθέµατα. Για τον λόγο αυτόν απαιτούνται λεπτοµερείς έλεγχοι, ρυθµίσεις πίεσης και τεχνικές παρεµβάσεις πριν αυξηθεί η παραγωγή.
- Στην τρίτη φάση, περίπου έξι µήνες µετά την έναρξη της διαδικασίας, η παραγωγή θα µπορούσε να προσεγγίσει το 90% των προγενέστερων επιπέδων. Σε αυτό το στάδιο, το βάρος µετατοπίζεται από τις προληπτικές διακοπές στις πραγµατικές επισκευές υποδοµών. Αγωγοί, εξαγωγικοί τερµατικοί σταθµοί και συστήµατα συλλογής πετρελαίου απαιτούν
εκτεταµένες εργασίες αποκατάστασης, εξειδικευµένο εξοπλισµό και ανθρώπινο δυναµικό. - Η τέταρτη και δυσκολότερη φάση αφορά το τελευταίο περίπου ένα εκατοµµύριο βαρέλια ηµερήσιας παραγωγής που παραµένει εκτός λειτουργίας. Πρόκειται για εγκαταστάσεις που έχουν υποστεί σοβαρές ζηµιές και απαιτούν πολυετείς εργασίες ανακατασκευής, εξειδικευµένο εξοπλισµό µε µεγάλους χρόνους παράδοσης και σηµαντικές επενδύσεις κεφαλαίων.
Ωστόσο, η παραγωγή αργού πετρελαίου αποτελεί µόνο τη µία πλευρά της εξίσωσης. Σηµαντικό πλήγµα έχει δεχθεί και ο τοµέας της διύλισης. Περισσότερα από 3,5 εκατοµµύρια βαρέλια ηµερήσιας δυναµικότητας διύλισης βρέθηκαν εκτός λειτουργίας κατά τη διάρκεια της κρίσης, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 3,5% της παγκόσµιας διυλιστικής ικανότητας.
Ορισµένα διυλιστήρια έκλεισαν προληπτικά και µπορούν να επαναλειτουργήσουν µέσα σε λίγες εβδοµάδες. Αλλα, όµως, υπέστησαν ζηµιές και απαιτούν εκτεταµένες επισκευές. Οι σχετικές
εκτιµήσεις δείχνουν ότι οι εγκαταστάσεις που δεν έχουν υποστεί σοβαρές καταστροφές µπορούν να ανακτήσουν το µεγαλύτερο µέρος της δυναµικότητάς τους µέσα σε 40 έως 60 ηµέρες, αν και η εικόνα διαφέρει σηµαντικά από χώρα σε χώρα.
Το κόστος της αποκατάστασης είναι τεράστιο. Η Rystad Energy εκτιµά ότι οι επισκευές των ενεργειακών υποδοµών στη Μέση Ανατολή θα απαιτήσουν επενδύσεις περίπου 46 δισ. δολαρίων, µε τα διυλιστήρια και τις πετροχηµικές εγκαταστάσεις να απορροφούν το µεγαλύτερο µέρος των κεφαλαίων.
Σε αντίθεση µε τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, οι µονάδες υγροποίησης φυσικού αερίου δεν µπορούν απλώς να «ανοίξουν τον διακόπτη». Λειτουργούν σε θερµοκρασίες που αγγίζουν τους -162 βαθµούς Κελσίου και βασίζονται σε εξαιρετικά εξειδικευµένο κρυογενικό εξοπλισµό. Η επανεκκίνηση απαιτεί µια αργή και προσεκτική διαδικασία ψύξης, ώστε να αποφευχθούν ζηµιές σε κρίσιµα εξαρτήµατα.
Κάθε γραµµή παραγωγής LNG πρέπει να επανέλθει ξεχωριστά, µε τη διαδικασία να διαρκεί περίπου δύο εβδοµάδες, υπό ιδανικές συνθήκες. Συνεπώς, µεγάλα εξαγωγικά συγκροτήµατα χρειάζονται µήνες µέχρι να επανέλθουν πλήρως σε λειτουργία.
Η περίπτωση του Κατάρ προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία. Ως ο µεγαλύτερος εξαγωγέας LNG στον κόσµο, διαδραµατίζει καθοριστικό ρόλο στις διεθνείς αγορές φυσικού αερίου. Παρότι µέρος της παραγωγής διατηρήθηκε κατά τη διάρκεια της κρίσης, σηµαντικές ζηµιές στις εξαγωγικές υποδοµές οδήγησαν στην απώλεια περίπου του 17% της συνολικής δυναµικότητας LNG της χώρας. Οι προβλέψεις αναφέρουν ότι η πλήρης αποκατάσταση αυτής της ικανότητας ενδέχεται να απαιτήσει έως και πέντε χρόνια.
Της Δέσποινας Νικολάου
Κυριακάτικη Απογευματινή
