Ρεπορτάζ: Βαγγέλης Μανδραβέλης
Υποχωρεί, πρώτη φορά από το 2020, ο τζίρος στην εστίαση. Οι Ελληνες, αλλά και οι τουρίστες που επισκέπτονται τη χώρα μας φαίνεται να περιορίζουν τις επισκέψεις σε καφέ, ταβερνάκια και εστιατόρια. Και όπως αναφέρουν οι άνθρωποι της αγοράς, πλέον τα καταστήματα εστίασης λειτουργούν μόνο τρεις ημέρες την εβδομάδα με κόσμο, Παρασκευή βράδυ, Σάββατο και Κυριακή μεσημέρι. Τις υπόλοιπες τα σημεία εστίασης είναι άδεια, αλλά τα έξοδα των επιχειρήσεών τους τρέχουν.
Σύμφωνα με την ΕΛ.ΣΤΑΤ., τα έσοδα της εστίασης το 2025 μειώθηκαν κατά 3,4% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Η μείωση δε αυτή φαίνεται να συνεχίζεται και μέσα στο 2026, καθώς στο α` τρίμηνο του έτους υπήρξε περαιτέρω πτώση του τζίρου της εστίασης κατά 1,9%. Η ΕΛ.ΣΤΑΤ., που ξεκίνησε να μετρά τον τζίρο της εστίασης λίγο μετά την έναρξη της πανδημικής κρίσης, αναφέρει ότι το 2020 ο τζίρος της εστίασης στην Ελλάδα υποχώρησε κατά 28% σε σχέση με το 2019. Ωστόσο ανέκαμψε πολύ γρήγορα και από 6,2 δισ. ευρώ το 2019, το 2024 έφτασε τα 11,1 δισ. ευρώ. Πρόκειται για μια θεαματική πορεία της αγοράς, όπου μέσα σε λιγότερο από τέσσερα χρόνια σχεδόν διπλασιάστηκε.
Παράγοντες της αγοράς ωστόσο αμφισβητούν τη θεαματική αυτή αύξηση του τζίρου της εστίασης. Πολλοί είναι εκείνοι που υποστηρίζουν ότι ήταν κυρίως η εφαρμογή των POS που εμφάνισε μεγάλο μέρος του τζίρου, που υπήρχε μεν στον παρελθόν, αλλά δεν φαινόταν, καθώς υπήρχε μεγάλο μέρος που φοροδιέφευγε. Αναπόφευκτα, κάποιοι σήμερα πληρώνουν φόρους, ενώ πριν δεν πλήρωναν. Αλλά και η αγορά τα τελευταία χρόνια διευρύνθηκε πολύ, καθώς αυξήθηκε σημαντικά η κατανάλωση στη χώρα μας. Μάλιστα αυτό οδήγησε σε άνοιγμα πολλών καταστημάτων που σήμερα υπολειτουργούν.
Λουκέτα εξπρές
Στην πληθώρα αυτή των καταστημάτων εστίασης, ειδικά στον χώρο του καφέ, αναφέρεται ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Εστιατορικών και Συναφών Επαγγελμάτων (ΠΟΕΣΕ), Γιώργος Καββαθάς. «Την τελευταία 15ετία βλέπουμε έναν υπερεπαγγελματισμό στα café, γιατί κάποιοι θεωρούν ότι η καφέ – εστίαση είναι μια εύκολη δραστηριότητα που αποφέρει γρήγορα λεφτά. Κάποιοι είναι βαθιά νυχτωμένοι…», λέει χαρακτηριστικά ο πρόεδρος της ΠΟΕΣΕ.
Οι πιο πολλοί από αυτούς είναι ζήτημα αν θα επιβιώσουν 6 ή 12 μήνες. Και δεν είναι μόνο ότι κλείνουν πολύ γρήγορα τις επιχειρήσεις τους, αλλά αφήνουν και «φέσια» στην αγορά, καταστρέφοντας και τις καλές επιχειρήσεις, είτε είναι προμηθευτές τους είτε ανταγωνιστές τους.
Η κακή κατάσταση αποδίδεται και σε άλλους παράγοντες: κυρίως στην απουσία διαθέσιμου εισοδήματος από τους Ελληνες πολίτες, αλλά και στην αλλαγή μοντέλου λειτουργίας της αγοράς. Αναφορικά με το εισόδημα, είναι προφανές ότι το κόστος σίτισης σε καταστήματα τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί δραστικά, χωρίς να έχει υπάρξει αντίστοιχη μισθοδοτική βελτίωση.
Σύμφωνα με την ΕΛ.ΣΤΑΤ., ο δείκτης τιμών καταναλωτή στην κατηγορία της «εστίασης και φιλοξενίας» έχει αυξηθεί κατά 36% σε σχέση με το 2020 -πρακτικά από το καλοκαίρι του 2021 που άρχισαν να εμφανίζονται τα πληθωριστικά φαινόμενα στη χώρα μας. Μάλιστα η παροχή υπηρεσιών «φιλοξενίας και εστίασης» είναι ο κλάδος που τους τελευταίους μήνες παρουσιάζει τη μεγαλύτερη ποσοστιαία αύξηση, πάνω από 5%.
Σύμφωνα με τον πρόεδρο της ΠΟΕ-ΣΕ, μόνο τη διετία 2024-25 υπήρξε αύξηση του κόστους παροχής των σχετικών υπηρεσιών 15% έως 20%. Ωστόσο, όπως σημειώνει, η αύξηση αυτή υπολείπεται της αύξησης του λειτουργικού κόστους των επιχειρήσεων του κλάδου, η οποία την ίδια περίοδο ξεπέρασε το 40%. Πρόκειται για αυξήσεις κόστους εργασίας (μισθοδοσία), ενοικίων, ηλεκτρικής ενέργειας και κυρίως αυξήσεις τιμών στα υλικά παραγωγής των γευμάτων. «Αυξήσαμε τις τιμές μόνον στο 50% της αύξησης του λειτουργικού κόστους», παραδέχεται ο πρόεδρος της ΠΟΕΣΕ, παραδεχόμενος από την άλλη πλευρά τις δυσκολίες των καταναλωτών. Ο ίδιος άλλωστε θυμίζει τη ρήση του προκατόχου του στην ΠΟΕΣΕ, Γιάννη Τσάκου, ο οποίος έλεγε ότι «αυξήσεις σε άδεια τραπέζια δεν γίνονται».
Χρονική επέκταση
Τώρα η ελπίδα των παραγόντων της αγοράς για ανάκαμψη βασίζεται στον τουρισμό. Η αισιοδοξία αυτή πηγάζει αφ’ ενός μεν από το ότι ο εισερχόμενος τουρισμός αναμένεται ν’ αυξηθεί σημαντικά φέτος, αφ’ ετέρου ότι θα επεκταθεί περαιτέρω η τουριστική περίοδος.
Αναφορικά με τους τουρίστες, φέτος αναμένονται 3 εκατ. περισσότεροι από πέρυσι. Ο αριθμός των αφίξεων εκτιμάται ότι θα πλησιάσει τα 41 εκατομμύρια, από 38 εκατομμύρια που ήταν οι αφίξεις το 2025. Επίσης, σύμφωνα με την Alpha Bank, οι τουρίστες φέτος αναμένεται να ξοδέψουν 3 δισ. ευρώ περισσότερα στη χώρα μας από πέρυσι. Συγκεκριμένα, οι τουριστικές εισπράξεις αναμένεται να φτάσουν τα 26,4 δισ. ευρώ από 23,6 δισ.ευρώ πέρυσι.
Πρόκειται για μια μεγάλη αύξηση -μεγαλύτερη εκείνης του 2025 έναντι του 2024- η οποία ωθείται και από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Οπως η Αραβική Ανοιξη την περασμένη δεκαετία έδωσε ώθηση στον ελληνικό τουρισμό, έτσι και η κρίση στη Μέση Ανατολή μπορεί να δώσει επιπλέον ώθηση. Αρκεί βεβαίως να μην υπάρξουν άλλα προβλήματα γεωπολιτικών αναταραχών.
Ηδη τα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος κάνουν λόγο για ετήσια αύξηση στο α` τετράμηνο του έτους των τουριστικών εισπράξεων κατά 36% και αντίστοιχη αύξηση 37% του αριθμού των αφίξεων ξένων τουριστών. Οι αυξήσεις αυτές δεν αναμένεται να συνεχιστούν σε ολόκληρο το έτος, αλλά δείχνουν το εξίσου ενθαρρυντικό ότι οι ξένοι τουρίστες πλέον δεν συνωστίζονται στην Ελλάδα τους τρεις καλοκαιρινούς μήνες, αλλά απλώ- νονται σε όλη τη διάρκεια του έτους.
Στην αγορά αυτή πιστεύει και ο κ. Καββαθάς. Ο ίδιος αναφέρει ότι το α` εξάμηνο του 2025 είχε ξεκινήσει με υποχώρηση του τζίρου κατά 6%, αλλά στο β` εξάμηνο η πτώση μετριάστηκε και τελικά διαμορφώθηκε στο 3,4% για όλη τη χρονιά. Αυτό εκτιμά ότι θα συμβεί και φέτος, με δεδομένο μάλιστα ότι φέτος η πτώση στο α`εξάμηνο είναι μικρότερη εκείνης του α`εξαμήνου 2025.
Ετοιμα γεύματα και σουπερμάρκετ
Τέλος, υπάρχει ένα τρίτος παράγοντας που επαναδιαμορφώνει τον χάρτη της εστίασης και αυτός δεν είναι άλλος από την εισβολή των επιχειρήσεων διάθεσης έτοιμων γευμάτων και κυρίως των επιχειρήσεων σουπερμάρκετ, που πλέον έχουν κάνει καθημερινή πρακτική την πώληση φθηνών γευμάτων. Καθώς μάλιστα το διαθέσιμο εισόδημα μειώνεται, η εναλλακτική λύση των έτοιμων γευμάτων καθίσταται αρκετά ελκυστική για τους καταναλωτές.
Τη διατροφική αυτή συμπεριφορά υιοθετούν και οι εισερχόμενοι τουρίστες που διαμένουν πλέον σε καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης, τα οποία κατά κανόνα διαθέτουν και κουζίνα και τραπεζαρία. Και όπως αναφέρουν οι άνθρωποι της εστίασης, όσο το διαθέσιμο εισόδημα θα περιορίζεται, τα εστιατόρια και τα ταβερνάκια θα συνεχίζουν να στενάζουν, ενώ οι αλυσίδες φαγητού και κυρίως εκείνοι που ετοιμάζουν γεύματα σε προσιτή τιμή για τους καταναλωτές θα κάνουν χρυσές δουλειές.
Τι προτείνει η ΠΟΕΣΕ
Η ΠΟΕΣΕ έχει θέσει πακέτο τεσσάρων μέτρων για την επιβίωση των επιχειρήσεων του κλάδου με επιστολή της στον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.
Το πρώτο μέτρο είναι η εφαρμογή του ενιαίου συντελεστή ΦΠΑ στην εστίαση 13% ή και λιγότερο. Σημειώνεται ότι το φαγητό που αγοράζεται και καταναλώνεται εντός καταστήματος εστίασης έχει ΦΠΑ 24%, ενώ το φαγητό που αγοράζεται και καταναλώνεται εκτός καταστήματος, 13%.
Το δεύτερο μέτρο αφορά την κατάργηση του τέλους παρεπιδημούντων από το φαγητό που παραγγέλνεται ηλεκτρονικά ή και τηλεφωνικά και παραδίδεται στον τόπο του καταναλωτή. Το τέλος αυτό ανέρχεται σε 0,75% επί της αξίας της απόδειξης και αναφέρεται ως τέλος, αλλά στην πραγματικότητα είναι ένας δημοτικός φόρος. Η ΠΟΕΣΕ ζητεί αυτός ο φόρος να μην ισχύσει στο φαγητό που παραδίδεται στον χώρο του καταναλωτή, καθώς δεν συνδέεται με τη χρήση δημοτικών υποδομών. Προσθέτει δε ότι το 0,75% επί των ακαθάριστων εσόδων φτάνει ν’ αντιστοιχεί στο 6% έως 7% των κερδών της επιχείρησης.
Το τρίτο μέτρο είναι η κατάργηση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στον καφέ που ανέρχεται σε 5 ευρώ το κιλό -ένα μνημονιακό μέτρο όπως το χαρακτηρίζει η ΠΟΕΣΕ- και, τέλος, η κατάργηση ασφαλιστικών εισφορών, προσαυξήσεις Κυριακών, αργιών και νυχτερινής εργασίας. Αναφορικά με το τελευταίο, όπως σημειώνει η ΠΟΕΣΕ, η πρόσφατη ασφαλιστική μεταρρύθμιση αναγνώρισε ότι οι προσαυξήσεις αποδοχών δεν πρέπει να επιβαρύνονται με πρόσθετες ασφαλιστικές εισφορές σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Η ίδια αρχή πρέπει να εφαρμοστεί για όλες τις συμβάσεις, πλήρους, μερικής ή ορισμένου χρόνου, καθώς στην εστίαση η εργασία κατά τις Κυριακές, τις αργίες, τις νυχτερινές ώρες δεν αποτελεί έκτακτο φαινόμενο, αλλά βασικό χαρακτηριστικό λειτουργίας της εστίασης.
Κυριακάτικη Απογευματινή
