Της Μαριάννας Τόλια
Το µεγάλο πληθωριστικό κύµα το οποίο έπληξε την Ευρώπη, την Ελλάδα αλλά και τον κόσµο όλο στο διάστηµα 2021-2023 προήλθε από δύο εξαιρετικές συνθήκες: την πανδηµία, που έφερε προβλήµατα στις εφοδιαστικές αλυσίδες και ανισορροπίες προσφοράς και ζήτησης, και τον πόλεµο στην Ουκρανία, που έφερε µεγάλη άνοδο των τιµών φυσικού αερίου, ηλεκτρικού ρεύµατος και πετρελαίου, ιδίως για την Ευρώπη, αλλά επίσης των λιπασµάτων, των σιτηρών και των ελαίων για όλο τον κόσµο.
Οταν το 2025 ο πληθωρισµός υποχώρησε, κεντρικές τράπεζες και κυβερνήσεις ήλπιζαν ότι ο κόσµος µπορεί να επιστρέψει στο κλίµα της 20ετίας 2001-2020, των σταθερών ή και πτωτικών τιµών. Οι ελπίδες τους διαψεύστηκαν όµως µέσα σε ένα χρόνο, µε τον πόλεµο στο Ιράν που ανέβασε τις τιµές σε φυσικό αέριο και πετρέλαιο. Και φαίνεται απίθανο να επαληθευθούν όχι µόνο γιατί, όπως αναφέρουν εκθέσεις και οίκοι, θα χρειαστούν δύο χρόνια για να αποκατασταθούν οι ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου στα προπολεµικά επίπεδα, ακόµη κι αν ανοίξει επιτέλους το Ορµούζ, αλλά και γιατί ως µοχλός παραγωγής πληθωρισµού αρχίζει να λειτουργεί από φέτος η µεγάλη τάση που οδηγεί την ανάπτυξη της παγκόσµιας οικονοµίας, η τεχνητή νοηµοσύνη.
Εκτόξευση τιµών
Για πολύ καιρό, επιφανείς εκπρόσωποι του αµερικανικού οικονοµικού κατεστηµένου, ακόµη και ο Τζέιµι Ντάιµοντ, επικεφαλής της J.P. Morgan, εξέφραζαν την ελπίδα ότι η Α.Ι., όπως κάθε µεγάλη τεχνολογική επανάσταση στην ιστορία, µπορούσε να έχει ευρύτερες θετικές επιπτώσεις στην οικονοµία οδηγώντας σε άνοδο της παραγωγικότητας, στηρίζοντας την ανάπτυξη και µειώνοντας τα κόστη, άρα αποκλιµακώνοντας τις τιµές.
Σύµφωνα όµως µε δηµοσίευµα της «Wall Street Journal», οι ελπίδες αυτές -επί του παρόντος- δεν έχουν βάση. Αντίθετα, η τεχνητή νοηµοσύνη, ιδίως µέσα στο 2026, φάνηκε να ανεβάζει τις τιµές.
Το νέο στοιχείο του 2026 ήταν ότι οι λεγόµενοι hyperscalers των ΗΠΑ προχώρησαν, πρώτη φορά στην ιστορία τους, σε τεράστιες επενδυτικές δαπάνες. Σύµφωνα µε τις ανακοινώσεις των οικονοµικών αποτελεσµάτων β΄ τριµήνου, η Alphabet, η Amazon, η Meta και η Microsoft προγραµµατίζουν έως το τέλος της χρονιάς επενδυτικές δαπάνες ύψους 745 δισ. δολαρίων, υπερδιπλάσιες σε σχέση µε πέρσι.
Η τάση θα έχει και συνέχεια, καθώς το σύνολο των δαπανών σε τεχνητή νοηµοσύνη προβλέπεται να αυξηθεί σε 1 τρισ. δολάρια το 2027, 1,25 τρισ. το 2028, 1,5 τρισ. το 2029 και 1,75 τρισ. το 2030.
Τα τεράστια αυτά ποσά, όπως εξήγησαν στη «Wall Street Journal», o επικεφαλής οικονοµολόγος της συµβουλευτικής επενδυτικής εταιρείας CME Group, Ερικ Νόρλαντ, και o επικεφαλής επενδύσεων της NewEdge Wealth, Κάµερον Ντόσον, µοιράζονται ανάµεσα σε υπολογιστική ισχύ, data centers και ενέργεια και οδηγούν σε εκρηκτική ζήτηση για chips, ηλεκτρολογικό εξοπλισµό και άλλες υποδοµές ηλεκτρικής ενέργειας, πιέζοντας τις αντίστοιχες εφοδιαστικές αλυσίδες. Παράλληλα, όπου κατασκευάζονται µεγάλα data centers, µε υψηλές απαιτήσεις ενέργειας και ψύξης, αρχίζει να καταγράφεται αύξηση των τιµών σε ηλεκτρικό ρεύµα και νερό που καλούνται να πληρώσουν τα νοικοκυριά.
Η µεγαλύτερη πίεση πάντως µέχρι στιγµής εµφανίζεται στους ηµιαγωγούς. Οι τιµές των προηγµένων chips τεχνητής νοηµοσύνης αυξήθηκαν σηµαντικά µέσα στο 2026, καθώς οι τεχνολογικοί όµιλοι «κυνηγούν» την περιορισµένη παραγωγική δυναµικότητα για να εξοπλίσουν τα νέα τους data centers. Σύµφωνα µε τον Ερικ Νόρλαντ, το κόστος λογισµικού και αξεσουάρ ηλεκτρονικών υπολογιστών επί σειρά δεκαετιών υποχωρούσε µε ρυθµό 8% ετησίως, όµως το τελευταίο 12µηνο αυξήθηκε κατά 14%.
Στον δείκτη του αµερικανικού δοµικού πληθωρισµού, που παρακολουθεί η Fed, το κόστος των chips και του λογισµικού αντί να αφαιρεί 0,1 ποσοστιαία µονάδα ετησίως -όπως έκανε επί 40 χρόνια- πλέον προσθέτει 0,1 έως 0,2 µονάδα ετησίως. Μικρή η επιβάρυνση προς το παρόν… ∆εδοµένου όµως ότι στα ίδια οικοσυστήµατα παραγωγής ηµιαγωγών βασίζονται η αυτοκινητοβιοµηχανία, οι ιατρικές συσκευές και τα ηλεκτρονικά είδη, δεν αποκλείεται η υπερβολική ζήτηση για ηµιαγωγούς να µεταφερθεί στις τιµές και άλλων βιοµηχανικών προϊόντων.
Ανοδος παραγωγικότητας
Η υπόσχεση για άνοδο της παραγωγικότητας µέσω της Α.Ι. βεβαίως δεν αποκλείεται να επαληθευθεί αργότερα, σε βάθος 15-20 χρόνων. Το αισιόδοξο αυτό σενάριο, εξήγησε ο Νόρλαντ στη «Wall Street Journal», πηγάζει από όσα είχαν συµβεί κατά την εξάπλωση του Ιντερνετ. Στο διάστηµα 2000-2011 το πετρέλαιο είχε πραγµατοποιήσει εκρηκτικό ράλι, περνώντας από τα 20 δολάρια το βαρέλι στα 100 και πλέον, παρ’ όλ’ αυτά ο πληθωρισµός στις δυτικές οικονοµίες έµεινε καθηλωµένος γύρω στο 2%. Εκτιµάται ότι βασικός λόγος γι’ αυτό ήταν η έκρηξη παραγωγικότητας που προκάλεσε η διάδοση του Ιντερνετ, η οποία ανέβασε τον ετήσιο ρυθµό αύξησης της παραγωγικότητας από 1,5% στο 3%.
∆εν ήταν όµως αυτός ο µοναδικός λόγος. Ενδεχοµένως, στην καθήλωση του πληθωρισµού στα χαµηλά να είχε συµβάλει τότε περισσότερο η ένταξη της Κίνας στον Παγκόσµιο Οργανισµό Εµπορίου το 2001, που άνοιξε τις κάνουλες των φτηνών κινέζικων εξαγωγών προς τη ∆ύση.
Στο σηµερινό περιβάλλον, όπου τον τόνο δίνουν οι δασµοί και η αποπαγκοσµιοποίηση, το «µαξιλάρι» αυτό έχει ωστόσο χαθεί. Κι αυτό εκτιµάται πως προεξοφλούν πλέον οι αγορές ανεβάζοντας τις αποδόσεις των βραχυπρόθεσµων κρατικών οµολόγων όλων των δυτικών οικονοµιών υψηλότερα από τα επιτόκια των κεντρικών τραπεζών τους: το ότι η εποχή του χαµηλού πληθωρισµού έχει παρέλθει.
Κυριακάτικη Απογευματινή
