Γράφει η Ιωάννα Λυτρίβη*
Τα τελευταία χρόνια παρακολουθούμε έναν σταδιακό, αλλά ανησυχητικό εκφυλισμό της ποιότητας του δημόσιου λόγου. Όλο και συχνότερα ο διάλογος δίνει τη θέση του στον θόρυβο. Η πολιτική αντιπαράθεση, που αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της δημοκρατίας, μετατρέπεται σε πεδίο έντασης, υπερβολής και τοξικότητας. Αναμφίβολα, η εξάπλωση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχει διευρύνει τις δυνατότητες έκφρασης. Ταυτόχρονα, όμως, έχει ενισχύσει και μια κουλτούρα άμεσης αντίδρασης και παρόρμησης, χωρίς τη βάσανο της «δεύτερης σκέψης». Ο λόγος γίνεται πιο αιχμηρός, συχνά προσβλητικός, και η υπερβολή επιβραβεύεται περισσότερο από τη νηφαλιότητα. Οι πιο ακραίες φωνές αποκτούν μεγαλύτερη απήχηση, «πουλάνε» περισσότερο, όχι γιατί πείθουν, αλλά γιατί κάνουν περισσότερο θόρυβο.
Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν περιορίζεται στο επίπεδο του ύφους. Έχει ουσιαστικές πολιτικές και κοινωνικές προεκτάσεις. Όταν ο δημόσιος διάλογος κυριαρχείται από ένταση και απαξίωση, οι πολίτες απομακρύνονται. Ιδίως οι νέοι άνθρωποι, που αναζητούν προοπτική και ανοιχτούς ορίζοντες, βλέπουν έναν χώρο που δεν τους εμπνέει να συμμετάσχουν. Έτσι, αντί να ανανεώνεται το πολιτικό δυναμικό, ενισχύεται η αποστασιοποίηση και η αποχή.
Και εδώ δημιουργείται ένας επικίνδυνος φαύλος κύκλος: όσο αποχωρούν οι μετριοπαθείς και δημιουργικές φωνές, τόσο περισσότερο χώρο καταλαμβάνουν οι ακραίες. Και όσο αυτές κυριαρχούν, τόσο εντείνεται η τοξικότητα. Ένας κύκλος που, αν δεν ανακοπεί, υπονομεύει τη συνοχή της κοινωνίας και τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών. Αυτονοήτως, η απάντηση δεν μπορεί να είναι η σιωπή ούτε η αποχή. Αντιθέτως, χρειάζεται μια συνειδητή επιστροφή στις βασικές αρχές του δημόσιου διαλόγου: στον σεβασμό, στην τεκμηρίωση, τη νηφαλιότητα. Η διαφωνία είναι θεμιτή, ακριβέστερα είναι απαραίτητη. Η απαξίωση όχι.
Ποιος ευθύνεται, όμως, γι’ αυτή την κατάσταση; Η ευθύνη σίγουρα ανήκει στους πολιτικούς, που οφείλουν να δίνουν το παράδειγμα. Ανήκει όμως και στα μέσα ενημέρωσης, που διαμορφώνουν το πλαίσιο της συζήτησης. Ανήκει και σε κάθε πολίτη ξεχωριστά, που συμμετέχει -ενεργά ή παθητικά- στον δημόσιο χώρο. Η ευθύνη, τελικά, δεν είναι αφηρημένη έννοια. Είναι προσωπική. Είναι ευθύνη όλων μας, ιδίως δε όσων έχουμε δημόσιο λόγο, να επιλέγουμε κάθε μέρα τον τόνο, τις λέξεις και το παράδειγμα που δίνουμε.
Πιστεύω σε μια πολιτική που δεν φοβάται τη σύγκρουση των ιδεών, αλλά αρνείται τη φθορά της τοξικότητας. Σε έναν δημόσιο λόγο που μπορεί να είναι δυνατός, χωρίς να γίνεται διχαστικός. Και κυρίως, σε μια δημοκρατία που εμπνέει τους νέους να συμμετέχουν, να έχουν λόγο, να διεκδικούν λόγο, όχι να απομακρύνονται. Και αν όντως θέλουμε μια κοινωνία πιο ενωμένη και πιο δημιουργική, τότε πρέπει να ξεκινήσουμε από τα αυτονόητα: από τον τρόπο που μιλάμε ο ένας στον άλλον. Και κάπου εκεί θα κριθεί η ωριμότητά μας και, τελικά, η ποιότητα της δημοκρατίας μας.
*Η Ιωάννα Λυτρίβη, PhD, είναι βουλευτής Επικρατείας ΝΔ, τ. υφυπουργός Παιδείας
Εφημερίδα Απογευματινή
