Η σύγχρονη τουρκική στρατηγική στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο λειτουργεί σε δύο φάσµατα ταυτόχρονα: το συµβατικό και το µη συµβατικό (irregular). Στο πρώτο παραµένει αναγνωρίσιµη: παραβιάσεις, ασκήσεις, εξοπλισµοί. Στο δεύτερο δουλεύει διαφορετικά: νοµικές πρωτοβουλίες, εργαλειοποίηση µεταναστευτικών ροών, ενεργειακή διπλωµατία, αφηγηµατικός σχεδιασµός. Πολλοί άξονες, συγχρονισµένοι γύρω από ένα ενοποιητικό αφήγηµα: τη «γαλάζια πατρίδα». ∆ύο λογικές, ένας στόχος: σταδιακή µετατόπιση της πραγµατικότητας χωρίς ανοιχτή σύγκρουση.
Η πιο χρήσιµη ανάγνωση δεν είναι «τι κάνει» η Αγκυρα, αλλά «πώς λειτουργεί» η στρατηγική της. Η ανάγνωση προϋποθέτει απόσταση από την ένταση της επικαιρότητας: όχι ως παθητικότητα, αλλά ως στρατηγική σαφήνεια. Η ισχύς της δεν εδράζεται σε µεµονωµένα εργαλεία, αλλά στον συγχρονισµό τους. Ο εξοπλισµός εξασφαλίζει το τραπέζι της διαπραγµάτευσης· το αφήγηµα µετατοπίζει τα όριά της· κάθε εξωτερική πρωτοβουλία µεταφράζεται σε εσωτερική νοµιµοποίηση. Οταν ο ανταγωνιστής δεν επιδιώκει «νίκη» αλλά «µη ήττα» -σταδιακή κανονικοποίηση της διαφοράς- η απάντηση δεν µπορεί να είναι ούτε µόνο κινητική ούτε µόνο νοµική. Οφείλει να λειτουργεί σε όλους τους άξονες: διπλωµατικό, πληροφοριακό, στρατιωτικό, οικονοµικό.
Το αφήγηµα της «γαλάζιας πατρίδας» δεν είναι ρητορικό συµπλήρωµα· λειτουργεί ως εργαλείο διάβρωσης. ∆εν χρειάζεται να πείσει ότι έχει δίκιο· αρκεί να εδραιώσει ότι «υπάρχει διαφορά», που γίνεται σταδιακά το νέο σηµείο εκκίνησης κάθε συζήτησης. Η ανακοίνωση Τύπου δεν επαρκεί: αντιδρά αφού το ζήτηµα τεθεί και έτσι το επικυρώνει. Χρειάζεται ενεργητική στρατηγική επικοινωνία (STRATCOM): διεθνής αναλυτική παρουσία πριν από την πρόκληση, καθιέρωση των δικών µας όρων στη διεθνή συζήτηση, διαφοροποιηµένο περιεχόµενο ανά κοινό υπό ενιαία κατεύθυνση.
Για την Ελλάδα, αυτό αναδεικνύει ένα δοµικό ερώτηµα. Η χώρα διαθέτει εργαλεία: αµυντικά, ενεργειακά, διπλωµατικά, συµµαχικά. Εχει υλοποιήσει ένα από τα πλέον φιλόδοξα προγράµµατα εθνικής θωράκισης στην ιστορία της και αυτή η αµυντική βάση είναι αναγκαία. ∆εν απαιτείται όµως να περάσουµε στο άλλο άκρο, του τεχνολογικού φετιχισµού, που υποθέτει ότι κάθε νέο σύστηµα παράγει αυτοµάτως πολιτικό αποτέλεσµα.
Για να γίνουµε πιο αποτελεσµατικοί δεν αρκούν απλώς περισσότερα έξυπνα όπλα· χρειάζεται και το σύγχρονο «λογισµικό»: διυπουργική κουλτούρα σχεδιασµού και αποφάσεων (whole-of-government). Υπάρχει σαφής διάκριση µεταξύ συντονισµού (coordination – αποφυγή αλληλεπικαλύψεων) και ενορχήστρωσης (orchestration – ευθυγράµµιση γύρω από κοινό σκοπό και ρυθµό). Οι «µουσικοί» υπάρχουν. Αυτό που χρειάζεται είναι η παρτιτούρα και η ενορχήστρωσή της.
Η συζήτηση εποµένως µετατοπίζεται: από το «τι πρέπει να κάνουµε» στο «πώς συγχρονίζονται οι γραµµές προσπάθειας». Ενοποιηµένη αρχιτεκτονική αποφάσεων, µεθοδολογία αξιολόγησης αποτελεσµάτων αντί απλών δραστηριοτήτων, θεσµοθέτηση ανάλυσης του µη συµβατικού πολέµου, κοινή επιµόρφωση στελεχών ασφαλείας δεν αποτελούν γραφειοκρατικές πολυτέλειες. Είναι οι προϋποθέσεις που µετατρέπουν την υφιστάµενη ισχύ σε ολοκληρωµένη αποτροπή (integrated deterrence). Αφετηρία θα ήταν µια Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας υπεράνω κυβερνητικών θητειών.
Η πρόσφατη σύγκρουση στο Ιράν επιβεβαίωσε κάτι θεµελιώδες: ακόµη και συντριπτική στρατιωτική υπεροχή δεν εγγυάται πολιτικό αποτέλεσµα, όταν ο ανταγωνιστής λειτουργεί στο µη συµβατικό φάσµα. Η ισχύς δεν χάνει την αξία της· παραµένει αναγκαία βάση. Από µόνη της όµως παύει να επαρκεί. Σε περιβάλλον όπου τα αφηγήµατα µετακινούν ισορροπίες χωρίς βολή, η αξία µιας στρατηγικής δεν µετριέται από τα µέσα της, αλλά από τη σύνθεσή τους. Αυτό απαιτεί ψυχραιµία απέναντι στη δραµατοποίηση της επικαιρότητας, ετοιµότητα σε όλους τους άξονες και σχέδιο που µετατρέπει επιµέρους πρωτοβουλίες σε συνεκτική στρατηγική επίδραση. Η Ελλάδα έχει τους µουσικούς. Η πρόκληση δεν είναι περισσότερα όργανα· είναι η παρτιτούρα.
*Αντιστράτηγος ε.α., επίτιµος διοικητής ∆ιακλαδικής ∆ιοίκησης Ειδικών Επιχειρήσεων (Hellenic JSOC), διετέλεσε ειδικός σύµβουλος του διοικητή Allied Joint Force Command Naples σε θέµατα Special Operations & Irregular Threats, M.A. in Strategic Security Studies, National Defense University (NDU-CISA), Washington DC
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
