Για δεκαετίες, η χωροταξική και πολεοδοµική νοµοθεσία στην Ελλάδα αποτελούσε έναν πραγµατικό λαβύρινθο. Νόµοι, προεδρικά διατάγµατα, υπουργικές αποφάσεις και αλλεπάλληλες τροποποιήσεις ήταν διάσπαρτα σε εκατοντάδες διαφορετικά κείµενα, καθιστώντας δύσκολη ακόµη και για τους ειδικούς την αναζήτηση του ισχύοντος ∆ικαίου. Πολίτες, µηχανικοί, επενδυτές, δικηγόροι και δηµόσιες υπηρεσίες βρίσκονταν συχνά αντιµέτωποι µε διαφορετικές ερµηνείες, καθυστερήσεις και γραφειοκρατικά εµπόδια. Η κατάθεση προς κύρωση του νέου Κώδικα Χωροταξίας – Πολεοδοµίας έρχεται να δώσει απάντηση σε αυτή τη διαχρονική παθογένεια. Πρόκειται για ένα έργο που δεν δηµιουργεί νέο ∆ίκαιο ούτε αλλάζει τους κανόνες που ισχύουν σήµερα. Αντίθετα, συγκεντρώνει, οργανώνει και κωδικοποιεί σχεδόν το σύνολο της γενικής χωροταξικής και πολεοδοµικής νοµοθεσίας σε ένα ενιαίο, συνεκτικό και εύχρηστο κείµενο.
Το µέγεθος του εγχειρήµατος είναι εντυπωσιακό. Ο νέος Κώδικας περιλαµβάνει 477 άρθρα και ενσωµατώνει διατάξεις από 181 διαφορετικά νοµοθετήµατα, ορισµένα από τα οποία χρονολογούνται έως και έναν αιώνα πίσω. Η επεξεργασία του ξεκίνησε το 2020 και ολοκληρώθηκε έπειτα από µια πολυετή και απαιτητική διαδικασία συλλογής, αξιολόγησης, συστηµατοποίησης και επαναδιατύπωσης των διατάξεων. Πίσω από το αποτέλεσµα βρίσκεται η εργασία µιας ειδικής επιστηµονικής επιτροπής υψηλού κύρους, στην οποία συµµετείχαν ανώτατοι δικαστικοί λειτουργοί, πανεπιστηµιακοί, νοµικοί, εξειδικευµένοι επιστήµονες
και στελέχη της δηµόσιας διοίκησης. Η συµβολή τους δεν περιορίστηκε στην απλή συγκέντρωση των κειµένων. Χρειάστηκε να εντοπιστούν οι ισχύουσες διατάξεις, να απαλειφθούν όσες είχαν καταργηθεί ή ξεπεραστεί από τον χρόνο και να αποδοθούν σε πιο σαφή και κατανοητή γλώσσα, ώστε να µπορούν να
χρησιµοποιηθούν αποτελεσµατικά από όλους. Η αξία αυτής της προσπάθειας γίνεται εύκολα αντιληπτή στην καθηµερινότητα. Μέχρι σήµερα, ένας πολίτης που ήθελε να ενηµερωθεί για ζητήµατα δόµησης, χρήσεων γης ή πολεοδοµικών διαδικασιών έπρεπε να αναζητήσει πληροφορίες σε δεκάδες διαφορετικές πηγές.
Το ίδιο συνέβαινε και για τους επαγγελµατίες που καλούνταν να εφαρµόσουν τη νοµοθεσία. Με τον νέο Κώδικα, οι κανόνες συγκεντρώνονται σε ένα ενιαίο σηµείο αναφοράς, µειώνοντας την αβεβαιότητα και διευκολύνοντας την ορθή εφαρµογή τους. Παράλληλα, η µεταρρύθµιση ενισχύει την ασφάλεια ∆ικαίου.
Οταν οι κανόνες είναι ξεκάθαροι και εύκολα προσβάσιµοι, περιορίζονται οι διαφορετικές ερµηνείες, µειώνονται οι διοικητικές εµπλοκές και αποφεύγονται πολλές από τις διαφορές που καταλήγουν στα δικαστήρια. Αυτό µεταφράζεται σε µεγαλύτερη διαφάνεια, ταχύτερες διαδικασίες και καλύτερη εξυπηρέτηση τόσο των πολιτών όσο και των επιχειρήσεων. Ιδιαίτερη σηµασία έχει και η ψηφιακή διάσταση του εγχειρήµατος. Ο Κώδικας θα είναι διαθέσιµος δωρεάν µέσω της νέας ηλεκτρονικής βάσης νοµικών δεδοµένων του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Για πρώτη φορά, κάθε ενδιαφερόµενος θα µπορεί να αναζητά άµεσα και εύκολα τις ισχύουσες διατάξεις, χωρίς να χρειάζεται να ανατρέχει σε πολυάριθµα και συχνά δυσπρόσιτα νοµοθετικά κείµενα. Το σηµαντικότερο, όµως,
είναι ότι ο νέος Κώδικας σχεδιάστηκε ως ένα «ζωντανό» εργαλείο. Σε αντίθεση µε προηγούµενες προσπάθειες κωδικοποίησης που σταδιακά ξεπεράστηκαν από τις εξελίξεις, κάθε µελλοντική αλλαγή της νοµοθεσίας θα ενσωµατώνεται απ’ ευθείας σε αυτόν. Ετσι, θα παραµένει συνεχώς ενηµερωµένος, διατηρώντας τη συνοχή και τη χρηστικότητά του.
Σε µια περίοδο όπου η αποτελεσµατική δηµόσια διοίκηση, η προστασία του περιβάλλοντος και η βιώσιµη ανάπτυξη αποτελούν κεντρικές προκλήσεις, ο Κώδικας Χωροταξίας – Πολεοδοµίας συνιστά µια ουσιαστική θεσµική παρακαταθήκη. Είναι το αποτέλεσµα µιας πολυετούς, επίµονης και σύνθετης εργασίας
που φιλοδοξεί να µετατρέψει την πολυνοµία και τη σύγχυση σε σαφήνεια, διαφάνεια και ίση πρόσβαση στη γνώση για όλους. Ενα εργαλείο που δεν αφορά µόνο τους ειδικούς, αλλά κάθε πολίτη που θέλει να γνωρίζει µε ασφάλεια τους κανόνες που διαµορφώνουν τον χώρο στον οποίο ζει και δραστηριοποιείται.
Μια ιδιαίτερη συµβολική διάσταση συνοδεύει την ολοκλήρωση αυτού του µεγάλου θεσµικού έργου. Ο Κώδικας Χωροταξίας – Πολεοδοµίας αφιερώνεται στη µνήµη του αείµνηστου Νίκου Ταγαρά, ο οποίος, από τη θέση του υφυπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας µε αρµοδιότητα τα θέµατα χωροταξίας και πολεοδοµίας, στήριξε µε συνέπεια, επιµονή και προσωπικό ενδιαφέρον την προσπάθεια της κωδικοποίησης από τα πρώτα της βήµατα. Η συµβολή του υπήρξε καθοριστική για την προώθηση και την ολοκλήρωση ενός εγχειρήµατος που φιλοδοξεί να αφήσει µόνιµο αποτύπωµα στη λειτουργία της πολιτείας και στην καθηµερινότητα των πολιτών. Η αφιέρωση αυτή αποτελεί ελάχιστο φόρο τιµής σε έναν άνθρωπο που πίστεψε βαθιά στην ανάγκη ενός σύγχρονου, διαφανούς και αποτελεσµατικού πλαισίου χωρικού σχεδιασµού και εργάστηκε ακούραστα για να µετατραπεί αυτό το όραµα σε πραγµατικότητα.
* O κ. Μπακογιάννης είναι Γενικός Γραµµατέας Χωρικού Σχεδιασµού και Αστικού Περιβάλλοντος
Κυριακάτικη Απογευματινή
