Η πολιτική ιστορία του τόπου δεν γράφεται μόνο με θριάμβους και μεταρρυθμίσεις, αλλά κυρίως με το ηθικό βάρος των στιγμών που οι ηγέτες καλούνται να διαχειριστούν την προσωπική τους πικρία. Εκεί ακριβώς, στο μεταίχμιο μεταξύ ιδιοτέλειας και καθήκοντος, κρίνεται το πραγματικό ανάστημα του πολιτικού άνδρα. Η σύγκριση της στάσης του Παναγιώτη Κανελλόπουλου το 1985 με την τρέχουσα πολιτική συμπεριφορά του Αντώνη Σαμαρά προσφέρει ένα αμείλικτο μάθημα πολιτικής ηθικής και ιστορικής συνείδησης.
Από τη μία πλευρά, ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος: ένας γνήσιος ευπατρίδης, ο οποίος υπέστη αλλεπάλληλες πολιτικές παραμερίσεις. Έχασε την πρωθυπουργία μετά τον θάνατο του Παπάγου προς όφελος του Κωνσταντίνου Καραμανλή το 1955, και το 1974 είδε την προδικτατορική ΕΡΕ (της οποίας ήταν αρχηγός) να παρακάμπτεται και να διαλύεται εν μία νυκτί για να ιδρυθεί η Νέα Δημοκρατία. Και όμως, όταν το 1985 ο Άκης Τσοχατζόπουλος του πρότεινε την Προεδρία της Δημοκρατίας με τη στήριξη του πανίσχυρου τότε ΠΑΣΟΚ, ο Κανελλόπουλος αρνήθηκε. Η απάντησή του: «Λυπάμαι, μα δεν μπορώ να του το κάνω αυτό του Καραμανλή», δεν ήταν απλώς μία πράξη αβροφροσύνης, ήταν η συνειδητή άρνηση ενός μεγάλου άνδρα να γίνει όργανο εργαλειοποίησης και διχασμού, βάζοντας την αξιοπρέπεια και τη σταθερότητα της παράταξης πάνω από την προσωπική του δικαίωση.
Στον αντίποδα, η περίπτωση του Αντώνη Σαμαρά εκτυλίσσεται ως μία διαρκής άσκηση προσωπικής εμπάθειας και πολιτικού εγωκεντρισμού. Χολωμένος επειδή δεν ικανοποιήθηκαν οι προσωπικές του φιλοδοξίες (είτε αυτές αφορούσαν τη θέση του Ευρωπαίου Επιτρόπου είτε το ύπατο αξίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας) ο Μεσσήνιος πολιτικός επιλέγει ξανά τον δρόμο της ρήξης. Αντί της θεσμικής σιωπής που αρμόζει σε έναν πρώην πρωθυπουργό, επιδίδεται σε μία συστηματική προσπάθεια υπονόμευσης της ίδιας του της παράταξης, με τις φήμες για ίδρυση νέου κόμματος να πυκνώνουν.
Η Ιστορία, βέβαια, επαναλαμβάνεται, αλλά τη δεύτερη φορά ως φάρσα. Ο Αντώνης Σαμαράς φαίνεται να λησμονεί το βάρος του 1993, αποδεικνύοντας ότι το προσωπικό του «εγώ» υπερτερεί σταθερά του συλλογικού «εμείς». Εκεί που ο Κανελλόπουλος επέδειξε μεγαθυμία, ο Σαμαράς επιδεικνύει μικροψυχία. Εκεί που ο πρώτος προστάτευσε το κύρος της πολιτικής ζωής, ο δεύτερος εργαλειοποιεί τις εθνικές και ιδεολογικές ευαισθησίες της βάσης για να πάρει μια προσωπική ρεβάνς.
Συνοπτικά, αυτό που διαπιστώνουμε είναι πως η ιστορική μνήμη είναι αμείλικτη. Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος πέρασε στο πάνθεον των ευπατριδών επειδή ήξερε να υποτάσσει την πικρία του στο κοινό καλό. Ο Αντώνης Σαμαράς, εγκλωβισμένος στις προσωπικές του διαψεύσεις, κινδυνεύει να καταγραφεί οριστικά ως ο πολιτικός που αδυνατούσε να ξεχωρίσει το πεπρωμένο της χώρας από το προσωπικό του καπρίτσιο.
*Ο κ. Κούμπουλης είναι ιστορικός και θεολόγος
Εφημερίδα Απογευματινή
