ΓΡΑΦΕΙ H ΝΙΟΒΗ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΥ*
Μέσα σε διάστηµα µόνο µερικών εβδοµάδων, τον Ιούνιο 2026, το αµερικανικό Κογκρέσο και η εκτελεστική εξουσία έστειλαν αντιφατικά σήµατα για την Ανατολική Μεσόγειο. Σε µια κρίσιµη γεωπολιτική στιγµή κι ενώ το Κογκρέσο χτίζει µεθοδικά µια πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική µε την Ελλάδα στο επίκεντρο της Ανατολικής Μεσογείου, ο Ντόναλντ Τραµπ σηµατοδότησε πιθανή επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραµµα F-35. Τα γεγονότα του Ιουνίου είναι εντυπωσιακά σε πυκνότητα: Στις 8 Ιουνίου το East Mediterranean Gas Forum συνεδρίασε στην Ουάσινγκτον υπό ελληνική προεδρία, πρώτη φορά εκτός Καΐρου. Στις 11 Ιουνίου ο υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ ανακοίνωσε στο Χιούστον το Eastern Mediterranean Energy Center στο Πανεπιστήµιο Rice, δίνοντας στη συνεργασία 3+1 µόνιµη ερευνητική έδρα σε αµερικανικό έδαφος. Στις 17 Ιουνίου η Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας ενέκρινε το Eastern Mediterranean Gateway Act, το πρώτο νοµοσχέδιο που καθιστά τον ∆ιάδροµο IMEC οργανωτική αρχή της αµερικανικής πολιτικής στην περιοχή και το οποίο προβλέπει επέκταση επιτυχηµένων µοντέλων καινοτοµίας ΗΠΑ – Ισραήλ, όπως το BIRD Foundation, στην Ελλάδα, την Κύπρο και την Αίγυπτο. Λίγες ηµέρες αργότερα το τοπίο άλλαξε άρδην. Στις 24 Ιουνίου ο πρόεδρος Τραµπ, καθισµένος δίπλα στον γενικό γραµµατέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, σηµατοδότησε πιθανή επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραµµα F-35, εν όψει της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα (7-8 Ιουλίου), ενώ αργότερα την ίδια ηµέρα κοινοποιήθηκε πώληση κινητήρων G.E. 700 εκατ. δολαρίων για το τουρκικό KAAN. Αν και υπήρξαν άµεσες αντιδράσεις στο Κογκρέσο, οι αντίρροπες αυτές πρωτοβουλίες δεν µπορεί παρά να προβληµατίζουν. Από την άλλη, υπάρχει το αντίδοτο µιας διαµορφούµενης αρχιτεκτονικής για την Ανατολική Μεσόγειο, που ξεκίνησε το 2019, όταν ο νόµος Μενέντεζ – Ρούµπιο θεµελίωσε το πλαίσιο 3+1 (ΗΠΑ – Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ) µε έµφαση στην ασφάλεια: άρση του εµπάργκο όπλων στην Κύπρο, στρατιωτική εκπαίδευση για την Ελλάδα, αποκλεισµός της Τουρκίας από τα F-35.
Το τωρινό Eastern Mediterranean Gateway Act, εξέλιξη του νόµου Μενέντεζ, σηµατοδοτεί τη µετάβαση από την ασφάλεια στην οικονοµία και την τεχνολογία και εντάσσει την Αίγυπτο στο πλαίσιο της συνεργασίας. Συγκεκριµένα, κατευθύνει το State Department να θέσει την Ανατολική Μεσόγειο ως προτεραιότητα της αµερικανικής εξωτερικής πολιτικής, να θεσµοθετήσει στρατηγικούς διαλόγους µε τους εταίρους του IMEC και να µελετήσει την επέκταση επιτυχηµένων µοντέλων καινοτοµίας ΗΠΑ – Ισραήλ, όπως το BIRD Foundation και το Binational Science Foundation, σε Ελλάδα, Κύπρο και Αίγυπτο. Παράλληλα, ένα δεύτερο νοµοσχέδιο καθιστά τη διακοινοβουλευτική οµάδα 3+1 µόνιµη, δηµιουργεί κοινά προγράµµατα εκπαίδευσης στο CYCLOPS της Κύπρου και στη Σούδα, και καταργεί τους εναποµείναντες περιορισµούς στις πωλήσεις όπλων στην Κύπρο.
Η υπό διαµόρφωση αυτή αρχιτεκτονική έχει πλέον δοκιµαστεί επιχειρησιακά. Οταν ξεκίνησε η Επιχείρηση «Epic Fury», τον Φεβρουάριο 2026, η Ελλάδα ενεργοποίησε το ενιαίο αµυντικό δόγµα µε την Κύπρο, αναπτύσσοντας φρεγάτες και F-16 µετά την ιρανική επίθεση στο Akrotiri. Το ΝΑΤΟ αναχαίτισε τέσσερις ιρανικούς πυραύλους στον τουρκικό εναέριο χώρο. Το Ισραήλ είχε ήδη µεταφέρει τον πολιτικό του στόλο σε ελληνικά και κυπριακά αεροδρόµια.
Στο επίπεδο της τεχνολογίας, η πρωτοβουλία Pax Silica του State Department, που εγκαινιάστηκε τον ∆εκέµβριο 2025, συγκεντρώνει έναν αυξανόµενο συνασπισµό για την ασφάλεια των αλυσίδων εφοδιασµού AI και ηµιαγωγών. Η Ελλάδα υπέγραψε διµερή ∆ήλωση Οικονοµικής Ασφάλειας µε τις ΗΠΑ τον Νοέµβριο 2025, εντασσόµενη στο πλαίσιο του Pax Silica. Σουηδία και Φινλανδία ακολούθησαν και στις 8 Ιουνίου το Συµβούλιο της Ε.Ε. ενέκρινε την ένταξη της Ενωσης ως συνόλου, την ίδια ηµέρα που το EMGF συνεδρίαζε στην Ουάσινγκτον. Η ελληνική προεδρία του Συµβουλίου της Ε.Ε. το 2027 ανοίγει ένα µοναδικό παράθυρο ευθυγράµµισης της αµερικανικής νοµοθετικής αρχιτεκτονικής µε τα ευρωπαϊκά ρυθµιστικά πλαίσια.
∆ιαµορφώνεται εποµένως ένα πολυεπίπεδο σύστηµα, όπου πέντε πλαίσια συγκλίνουν: το Pax Silica για τις αλυσίδες εφοδιασµού τεχνολογίας, το IMEC για τη φυσική συνδεσιµότητα, ο Κάθετος ∆ιάδροµος για το αµερικανικό LNG, ο µηχανισµός 3+1 για την ασφάλεια, και οι Συµφωνίες του Αβραάµ για τη διπλωµατική εξοµάλυνση.
Εν τω µεταξύ, η Τουρκία, απούσα από κάθε επίπεδο αυτής της αρχιτεκτονικής, δεν έµεινε αδρανής, αλλά επεδίωξε να κτίσει µια εναλλακτική αρχιτεκτονική προς ανατολάς µέσω του Οργανισµού Τουρκικών Κρατών και του Iraq Development Road, ενός ανταγωνιστικού διαδρόµου που διέρχεται από την Ανατολία αντί για την Ανατολική Μεσόγειο. Μέσα σε άλλες γεωπολιτικές προκλήσεις, το IMEC παρέµεινε σε στασιµότητα µετά την 7η Οκτωβρίου και η αναβίωσή του εξαρτάται από την εξοµάλυνση Σαουδικής Αραβίας – Ισραήλ. Η Αίγυπτος, που πλέον συµπεριλαµβάνεται στο Gateway Act, αρνήθηκε το µνηµόνιο IMEC στους G20.
Οµως η τροχιά αξίζει την προσοχή. Ο υπουργός Wright ονόµασε το δόγµα «commerce over conflict», µια αρχιτεκτονική όπου ενεργειακές ροές, τεχνολογικές συµµαχίες και εγγυήσεις ασφαλείας συγκλίνουν σε µία γεωγραφία, καθιστώντας την όπλιση οποιασδήποτε διάστασης δυσκολότερη για τους αντιπάλους. Οι εξελίξεις των ηµερών σχετικά µε την επανοτοποθέτηση του Αµερικανού προέδρου για τα F-35 καθιστά την αρχιτεκτονική αυτή που διαµορφώνεται στο Κογκρέσο πιο καίρια από ποτέ.
Η Ελλάδα είναι η µόνη χώρα που συµµετέχει ταυτόχρονα σε όλα τα επίπεδα της σύγκλισης. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις όµως τρέχουν γρήγορα και τίποτα δεν είναι πλέον δεδοµένο.
*∆ικηγόρος µε έδρα τη Νέα Υόρκη και την Ουάσινγκτον, καθηγήτρια Επιχειρηµατικού ∆ικαίου (CUNY) και υποψήφια ευρωβουλευτής µε τη Νέα ∆ηµοκρατία (2024)
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
