Η συνταγματική αναθεώρηση δεν είναι μια συνηθισμένη κοινοβουλευτική διαδικασία. Είναι η στιγμή που μια χώρα αναθεωρεί την ιδρυτική της πράξη, το σημείο εκείνο τομής που ξαναγράφει τη «Βίβλο» της Δημοκρατίας της.
Γι’ αυτό και το πραγματικό ερώτημα στην παρούσα συνταγματική αναθεώρηση δεν είναι ποια άρθρα θα αλλάξουν.
Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιο Σύνταγμα και ποια Ελλάδα θέλουμε για το 2035 και τις δεκαετίες που έρχονται.
Γιατί οι μεγάλες συνταγματικές προκλήσεις της επόμενης δεκαετίας είναι πολύ συγκεκριμένες.
Είναι πρώτα και κύρια η διαφάνεια, η λογοδοσία και η ισονομία πολιτών και πολιτικών προσώπων απέναντι στον νόμο. Δεύτερον, η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών στη δικαιοσύνη και στους θεσμούς. Τρίτον, η προστασία του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων ως δημόσιων αγαθών σε μια εποχή κλιματικής κρίσης. Τέταρτον, η παιδεία και η επένδυση στο μέλλον της νέας γενιάς. Πέμπτον, η μετάβαση στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης και των νέων ψηφιακών δικαιωμάτων, με την τεχνολογία στην υπηρεσία του πολίτη και όχι το αντίστροφο. Και κάτι ακόμη: είναι η ανάγκη θεσμικής σταθερότητας, ευρύτερων συναινέσεων και εθνικής συνέχειας σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα και πιο αβέβαιος.
Σε αυτή τη συζήτηση αναδεικνύονται καθαρά οι πολιτικές και ποιοτικές διαφορές ανάμεσα στο ΠΑΣΟΚ και τη ΝΔ.
Στο άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών, η εμπειρία των τελευταίων ετών, οι υποθέσεις των υποκλοπών, του ΟΠΕΚΕΠΕ και του σιδηροδρομικού δυστυχήματος στα Τέμπη κατέδειξαν τα όρια ενός μοντέλου στο οποίο η κυβερνητική πλειοψηφία εξακολουθεί να έχει καθοριστικό ρόλο στην ποινική μεταχείριση πολιτικών προσώπων. Το ΠΑΣΟΚ προτείνει την πλήρη αποσύνδεση της αρμοδιότητας παραπομπής στον φυσικό δικαστή από τη Βουλή, ενώ η ΝΔ διατηρεί τον πυρήνα του προβλήματος, αφήνοντας την τελική ευθύνη στην εκάστοτε κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Στο άρθρο 90 για την ηγεσία της Δικαιοσύνης, η χώρα χρειάζεται περισσότερη θεσμική ανεξαρτησία με την αποσύνδεση της επιλογής της ηγεσίας των ανωτάτων δικαστηρίων από την κυβερνητική πλειοψηφία είτε την απόφαση την παίρνει απευθείας το υπουργικό συμβούλιο είτε οι βουλευτές της συμπολίτευσης. Η εμπιστοσύνη των πολιτών στη Δικαιοσύνη προϋποθέτει διαδικασίες που ενισχύουν την ανεξαρτησία της και απομακρύνουν κάθε σκιά κομματικής επιρροής.
Στο άρθρο 16 για την ανώτατη εκπαίδευση, η ΝΔ αποφεύγει να κατοχυρώσει ρητά τον μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα των μη κρατικών πανεπιστημίων. Και εδώ βρίσκεται η ουσία της διαφοράς. Για το ΠΑΣΟΚ η παιδεία αποτελεί μοχλό κοινωνικής κινητικότητας και δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως επενδυτικό προϊόν ή ως πεδίο επιχειρηματικής κερδοφορίας.
Στο άρθρο 24 για το περιβάλλον, το νερό αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη πρόκληση των επόμενων δεκαετιών. Η ΝΔ μιλά για διαχείριση υδάτινων πόρων. Το ΠΑΣΟΚ προτείνει κάτι πιο ουσιαστικό: τη συνταγματική κατοχύρωση του νερού ως δημόσιου αγαθού, με καθολική και ισότιμη πρόσβαση για όλους τους πολίτες. Η διαφορά δεν είναι λεκτική. Είναι βαθιά πολιτική και αξιακή. Είναι θέμα πολιτικών προτεραιοτήτων.
Παράλληλα, η ψηφιακή εποχή απαιτεί νέες θεσμικές εγγυήσεις. Γι’ αυτό προτείνουμε τη συνταγματική κατοχύρωση της «Διαύγειας», ενός από τα σημαντικότερα εργαλεία διαφάνειας που γνώρισε η ελληνική δημόσια διοίκηση. Δεν ξεχνάμε ότι το 2013 υπήρξε απόπειρα κατάργησής της από τον τότε υπουργό Διοικητικής Μεταρρύθμισης Κ. Μητσοτάκη. Γι’ αυτό και η διαφάνεια δεν μπορεί να εξαρτάται από την καλή θέληση μιας κυβέρνησης. Πρέπει να αποτελεί συνταγματική εγγύηση.
Στο άρθρο 110 για την αναθεώρηση του συντάγματος, θέλουμε να κατοχυρώσουμε την ουσιαστική και πολιτική συναίνεση στη χώρα. Γι’ αυτό το ΠΑΣΟΚ υποστηρίζει ότι οι αναθεωρήσεις πρέπει να στηρίζονται υποχρεωτικά σε αυξημένες πλειοψηφίες. Γιατί το Σύνταγμα δεν μπορεί να είναι εργαλείο της εκάστοτε κυβερνητικής πλειοψηφίας.
Η αναθεώρηση του συντάγματος είναι για όλους μας μια σπάνια ευκαιρία.
Μια ευκαιρία να ενισχύσουμε τη λογοδοσία, να θωρακίσουμε τη Δημοκρατία, να διευρύνουμε τα δικαιώματα των πολιτών και να οραματιστούμε την Ελλάδα που θέλουμε να ζήσουμε και να δημιουργήσουμε εμείς και τα παιδιά μας.
Γιατί η συζήτηση για το Σύνταγμα είναι πριν από όλα μια συζήτηση για το μέλλον της χώρας. Μια συζήτηση όχι για τις επόμενες εκλογές αλλά για τις επόμενες γενιές.
Ο κ. Χριστοδουλάκης είναι βουλευτής του ΠΑΣΟΚ στην Ανατολική Αττική
Εφημερίδα Απογευματινή
