Η γεωγραφία για την Ελλάδα δεν είναι µια ουδέτερη πραγµατικότητα. Καθορίζει την ιστορία της, την κουλτούρα και την κοινωνία της, την οικονοµία της, την άµυνά της και τη θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο. Και στον πυρήνα αυτής της γεωγραφίας βρίσκονται η θάλασσα και τα νησιά µας. Γι’ αυτό η νησιωτικότητα δεν πρέπει να διαβάζεται αποκλειστικά ως ένα σύνολο τοπικών προβληµάτων. Αφορά τη συνολική παρουσία της χώρας στον θαλάσσιο χώρο, την ανθεκτικότητα των ακριτικών κοινωνιών και τη δυνατότητα της Ελλάδας να σχεδιάζει µε βάθος χρόνου. Η νησιωτικότητα είναι κοµµάτι του ελληνικού DNA και επηρεάζει από τις πιο απλές συνθήκες µέχρι τις πιο σύνθετες υποθέσεις. Η συζήτηση για τις θαλάσσιες ζώνες το αποδεικνύει.
Η Ελλάδα στηρίζει τις θέσεις της στο ∆ιεθνές ∆ίκαιο και στο ∆ίκαιο της Θάλασσας. Την ίδια στιγµή, η διεθνής νοµολογία δείχνει ότι οι οριοθετήσεις ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας είναι σύνθετες υποθέσεις. Η γεωγραφία, οι ακτές, οι ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε περίπτωσης και η αναζήτηση δίκαιης λύσης έχουν απασχολήσει επανειληµµένα τα διεθνή δικαιοδοτικά όργανα. Πρόκειται για µία σύνθετη πραγµατικότητα που αποδεικνύει ότι είναι άλλο η ύπαρξη δικαιωµάτων ενός νησιού στις θαλάσσιες ζώνες και κάτι άλλο η επήρεια που εξετάζεται στο πλαίσιο µιας συγκεκριµένης οριοθέτησης. Αυτή η διάκριση αποκτά για την Ελλάδα ξεχωριστή σηµασία. Για εµάς τους ∆ωδεκανήσιους αποκτά και συγκεκριµένα ονόµατα: Ρόδος, Κως, Κάλυµνος, Κάρπαθος, Λέρος, Πάτµος, Σύµη, Αστυπάλαια, Κάσος, Νίσυρος, Τήλος, Χάλκη, Λειψοί, Αγαθονήσι, Αρκοί, Ψέριµος, Τέλενδος, Καστελλόριζο. ∆εν πρόκειται για σηµεία πάνω σε έναν χάρτη. Πρόκειται για κοινωνίες µε µόνιµο πληθυσµό, οικονοµική δραστηριότητα, ιστορία και καθηµερινή ζωή στο ανατολικό άκρο της χώρας και της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Το Καστελλόριζο βρίσκεται αναπόφευκτα στο επίκεντρο αυτής της συζήτησης. Η γεωγραφική του θέση το καθιστά κοµβικό σηµείο στην Ανατολική Μεσόγειο και εξηγεί γιατί η συζήτηση γύρω από τις θαλάσσιες ζώνες απαιτεί ακρίβεια και σοβαρότητα.
Στα εθνικά θέµατα οι υπεραπλουστεύσεις κοστίζουν. Χρειάζεται γνώση του ∆ιεθνούς ∆ικαίου, συστηµατική παρακολούθηση της διεθνούς νοµολογίας, τεχνική προετοιµασία και σταθερή διπλωµατική επιχειρηµατολογία. Υπάρχει όµως και µία διάσταση που δεν πρέπει να υποτιµάται: η ίδια η κατάσταση των νησιωτικών κοινωνιών. Το Σύνταγµα αναγνωρίζει τις ιδιαίτερες συνθήκες των νησιωτικών περιοχών και επιβάλλει ειδική µέριµνα για την ανάπτυξή τους. Αυτή η πρόβλεψη δεν αφορά µια θεωρητική έννοια. Αφορά το πλοίο της γραµµής και το αεροπλάνο που θα συνδέσουν ένα µικρό νησί µε την υπόλοιπη χώρα. Τον γιατρό, τον εκπαιδευτικό, το σχολείο, το νερό, την ενέργεια, την κατοικία, τα ψηφιακά δίκτυα και τις τηλεπικοινωνίες. Αφορά τη δυνατότητα µιας οικογένειας να παραµείνει στον τόπο της και ενός νέου ανθρώπου να εργαστεί και να δηµιουργήσει εκεί. Ενα νησί µε πληθυσµό, υποδοµές και οικονοµική ζωή είναι µια ανθεκτική κοινωνία. Και η ανθεκτικότητα των ακριτικών κοινωνιών έχει ευρύτερη σηµασία για τη χώρα.
Χρειάζεται εδώ να είµαστε ακριβείς. Η οικονοµική ανάπτυξη ή ο πληθυσµός ενός νησιού δεν γεννούν από µόνοι τους κυριαρχικά δικαιώµατα σε θαλάσσιες ζώνες. Τα σχετικά δικαιώµατα θεµελιώνονται στο ∆ιεθνές ∆ίκαιο. Η ισχυρή παρουσία του κράτους και η βιωσιµότητα των νησιωτικών κοινωνιών αποτελούν, όµως, κρίσιµες παραµέτρους για την ανάπτυξη, τη συνοχή και την ανθεκτικότητα του ελληνικού νησιωτικού χώρου. Στα ∆ωδεκάνησα γνωρίζουµε τι σηµαίνει να ζεις στο σύνορο. Γνωρίζουµε το κόστος της απόστασης, αλλά και τη στρατηγική αξία αυτής της γεωγραφίας. Γι’ αυτό η Ελλάδα χρειάζεται να κοιτάζει τα νησιά της µε ορίζοντα δεκαετιών ως µία σταθερά εθνικής ισχύος. Η γεωγραφία δεν αλλάζει. Οι συνθήκες γύρω µας όµως αλλάζουν διαρκώς. Και όσο αυξάνεται η σηµασία της Ανατολικής Μεσογείου για την ενέργεια, τις µεταφορές, τις υποδοµές και την ασφάλεια τόσο µεγαλύτερη σηµασία αποκτά η συστηµατική γνώση του ∆ιεθνούς ∆ικαίου και η σταθερή παρουσία της Ελλάδας στα νησιά της. Η θάλασσα αποτελεί σταθερό στοιχείο της ελληνικής γεωγραφίας. Η νησιωτικότητα είναι εποµένως παράµετρος που πρέπει να λαµβάνεται υπόψη σε κάθε σοβαρή συζήτηση για την ανάπτυξη, την εξωτερική πολιτική και τη θέση της χώρας στην Ανατολική Μεσόγειο.
* Βουλευτής ∆ωδεκανήσου µε τη Ν.∆., πρώην υφυπουργός Ναυτιλίας
Εφημερίδα «Κυριακάτικη Απογευματινή»
