Η τριμερής των μεγάλων δυνάμεων και η απουσία της Ευρώπης

Η ΕΕ αδυνατεί να μετατρέψει το οικονομικό της βάρος σε συνεκτική εξωτερική πολιτική και ουσιαστική διπλωματική επιρροή
09:31 - 20 Νοεμβρίου 2026
Άρθρο
ΓΡΑΦΕΙ ο Αλέξανδρος Δεσποτόπουλος*

Η συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ, του Σι Τζινπίνγκ και του Βλαντίμιρ Πούτιν στη Σενζέν φέρνει ξανά στο προσκήνιο μια γνώριμη λογική της διεθνούς πολιτικής: οι μεγάλες δυνάμεις επιδιώκουν να συζητούν μεταξύ τους τους όρους της παγκόσμιας σταθερότητας. Η απουσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης από το συγκεκριμένο τραπέζι μάς προβληματίζει στο κατά πόσο είναι μεγάλη δύναμη πια, όταν είναι απούσα από τη συζήτηση ζητημάτων που αγγίζουν άμεσα την ασφάλεια και το μέλλον της.

Η απευθείας επικοινωνία μεταξύ ανταγωνιστών είναι ασφαλώς χρήσιμη. Όταν πρόκειται για ισχυρές πυρηνικές δυνάμεις, μπορεί να περιορίσει τις παρερμηνείες και να αποτρέψει αχρείαστε κλιμακώσεις. Η συνάντηση, επομένως, αποτελεί ένα βήμα που αξίζει προσοχής. Το αν θα εξελιχθεί σε ουσιαστική συνεννόηση θα εξαρτηθεί από τη συνέχεια και από τη διάθεση των τριών πλευρών να αναλάβουν συγκεκριμένες δεσμεύσεις. Είναι εμφανές ότι ο καθένας από τους τρεις ηγέτες μπορεί να αξιοποιήσει διαφορετικά τη συμμετοχή του:

– Ο Πούτιν αποκομίζει το πιο άμεσο πολιτικό όφελος. Η συνομιλία του με τον Αμερικανό και τον Κινέζο πρόεδρο ενισχύει την εικόνα ότι η Ρωσία εξακολουθεί να αποτελεί αναγκαίο συνομιλητή στα μεγάλα διεθνή ζητήματα.

– Ο Σι Τζινπίνγκ κερδίζει σε κύρος και διπλωματική προβολή. Με τη συνάντηση να πραγματοποιείται στην Κίνα, το Πεκίνο αποκτά την ευκαιρία να εμφανιστεί ως κέντρο διεθνών πρωτοβουλιών. Το όφελος αυτό υπάρχει ακόμη και χωρίς μια εντυπωσιακή συμφωνία.

– Για τον Τραμπ, η συνάντηση υπηρετεί την εικόνα ενός ηγέτη που επιδιώκει να επιλύει δύσκολα ζητήματα μέσω προσωπικών επαφών και απευθείας διαπραγματεύσεων. Η δυνατότητα επικοινωνίας με όλους έχει πολιτική αξία, αν και δεν έχει αποδώσει μέχρι τώρα κάτι συγκεκριμένο.

Τα όρια αυτής της συνεννόησης φαίνονται και σε όσα έμειναν έξω από το κοινό κείμενο. Η απουσία συγκεκριμένων αναφορών στην Ουκρανία και στο Ιράν επιτρέπει την εκτίμηση ότι οι διαφορές παρέμειναν σοβαρές. Πιθανότατα οι τρεις πλευρές προτίμησαν να διατυπώσουν δημόσια τα σημεία, στα οποία μπορούσαν να συγκλίνουν, αφήνοντας τα πιο δύσκολα ζητήματα για άλλες επαφές.

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα δύο θέματα αγνοήθηκαν. Η ρωσική πλευρά δήλωσε ότι η Ουκρανία βρέθηκε στο επίκεντρο της διμερούς συνάντησης Τραμπ – Πούτιν. Ο Αμερικανός πρόεδρος αναφέρθηκε επίσης (κατά τις επαφές του με τον Σι) στον πόλεμο στην Ουκρανία και στην ανάγκη να διατηρηθεί η ροή πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ. Η συζήτηση, ωστόσο, απέχει από τη διαμόρφωση μιας κοινής λύσης.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι η Ουκρανία αφορά την κυριαρχία ενός κράτους και τους όρους της μελλοντικής ασφάλειας στην ευρωπαϊκή ήπειρο, καθίσταται επιτακτικό η Ευρώπη να αποκτήσει τη δική της πολιτική φωνή, καθώς και τη δυνατότητα να υποστηρίζει όσα διεκδικεί. Αυτό αφορά την ικανότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να μετατρέπει το οικονομικό της βάρος σε συνεκτική εξωτερική πολιτική και ουσιαστική διπλωματική επιρροή. Η συγκεκριμένη συνάντηση προσφέρει έναν λόγο να αναρωτηθούμε πόσο αποτελεσματικά το επιτυγχάνει. Και η απάντηση μόνο θετική δεν είναι για την Ευρώπη.

Μια ακόμη αποκαλυπτική πλευρά της διακήρυξης είναι η αναφορά στις ασυλίες των κρατικών αξιωματούχων και η θέση ότι το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο δεν πρέπει να κάνει κατάχρηση της δικαιοδοσίας του. Η Μόσχα θα προσπαθήσει να αξιοποιήσει αυτή τη διατύπωση ως πολιτική υποστήριξη προς τη δική της αμφισβήτηση του Δικαστηρίου. Σε αυτό το σημείο, το όφελος για τον Πούτιν είναι ιδιαίτερα εμφανές.

Η πρακτική επίδραση αυτής της διατύπωσης μπορεί να φανεί στη στάση των κυβερνήσεων απέναντι στο ΔΠΔ. Ενδέχεται να ενισχύσει πολιτικές πιέσεις για περιορισμό της συνεργασίας μαζί του ή να διευκολύνει τις διπλωματικές επαφές με τον Ρώσο πρόεδρο. Πρόκειται για μια ευρύτερη τάση: οι ισχυρές χώρες μπορούν να βρουν κοινό έδαφος, όταν διεκδικούν μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων απέναντι στους διεθνείς θεσμούς.

Για την Ελλάδα, αυτός ο προβληματισμός έχει άμεση σημασία. Η προστασία της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων μας συνδέεται και με την αξιοπιστία του Διεθνούς Δικαίου. Μια διεθνής τάξη, στην οποία οι κανόνες εφαρμόζονται επιλεκτικά, ανάλογα με την ισχύ κάθε χώρας, περιορίζει την προστασία των μικρότερων και μεσαίων κρατών.

*Ο κ. Δεσποτόπουλος είναι διεθνολόγος

Εφημερίδα Απογευματινή